సూర్యగిరి మహారాజు జయంతడు తన కుమారుడైన యువరాజు దిలీపుడిని విద్యాబుద్ధుల కోసం సీతాపురంలోని గురుకులానికి పంపాడు. అక్కడ దిలీపుడు సకల విద్యలను ఎంతో నిశితంగా అభ్యసించి, తన విద్యాభ్యాసాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేసుకున్నాడు. విద్యాభ్యాసం ముగిసిన తర్వాత తిరిగి తన రాజ్యానికి చేరుకోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అయితే, గురుకులం నుండి కోట వరకు వెళ్లే మార్గంలో కొన్ని వాగులు మరియు వంకలు ఉండటం వల్ల ప్రయాణం సాఫీగా సాగదని భావించిన మహారాజు, యువరాజు కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక పల్లకీని పంపించాడు. ఆ వాగులు దాటి రోడ్డు మీదకు వచ్చిన తర్వాత, అక్కడి నుండి కోట వరకు ప్రయాణించడానికి ఒక రథాన్ని కూడా సిద్ధం చేయించాడు. దిలీపుడు తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించే ముందు తన గురువు గారి ఆశీస్సులు తీసుకోవాలని ఆశించి ఆయన కోసం వేచి చూశాడు.
దిలీపుడు తన గురువు గారి కోసం ఎదురుచూస్తుండగా, గురువు గారి భార్య వచ్చి ఆయన పని మీద బయటకు వెళ్లారని సమాచారం అందించింది. ఆమె పాదాలకు భక్తితో నమస్కరించి, దిలీపుడు తన పల్లకీ ఎక్కి ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాడు. పల్లకీలో కొద్ది దూరం సాగిన తర్వాత, దారి పక్కన ఒక వృద్ధుడు తీవ్రమైన గాయాలతో పడి ఉండటాన్ని అతను గమనించాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న ఒక బాలుడు యువరాజు పల్లకీని చూసి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి, “మా తాతను వెంటనే వైద్యుడి దగ్గరకు తీసుకెళ్లి కాపాడండి” అని దీనంగా వేడుకున్నాడు. ఆ బాలుడి ఆవేదనను చూసి దిలీపుడి మనస్సు కరిగింది. రాజభోగాలను అనుభవించాల్సిన యువరాజు అయినప్పటికీ, తక్షణమే పల్లకీ దిగి ఆ గాయపడిన వృద్ధుడిని తన పల్లకీలో పడుకోబెట్టమని భటులను ఆదేశించాడు. తాను స్వయంగా నడుస్తూ వస్తానని, పల్లకీని ముందుకు తీసుకువెళ్ళమని చెప్పి తనలోని సేవాభావాన్ని చాటుకున్నాడు. ఎండ తీవ్రంగా ఉందని, వాగులు వంకల గుండా నడవడం కష్టమని భటులు వారించినప్పటికీ, దిలీపుడు వారి మాటలను సున్నితంగా తిరస్కరించి నడకను కొనసాగించాడు.
కొంత దూరం నడిచిన తర్వాత, ఆ వాగులు మరియు వంకలు దాటి రోడ్డు మీదకు చేరుకున్న యువరాజు దిలీపుడికి అక్కడ సిద్ధంగా ఉన్న రథం కనిపించింది. సాధారణంగా రాజమర్యాదల ప్రకారం యువరాజే ముందుగా రథం ఎక్కాలి, కానీ దిలీపుడు మాత్రం మానవత్వంతో ముందుగా ఆ గాయపడిన వృద్ధుడిని రథంలోకి ఎక్కించి, ఆ తర్వాత తాను ఎక్కాడు. ప్రయాణం మొదలైన వెంటనే, రథ సారథితో మాట్లాడుతూ, “మన కోట కంటే ముందే ఒక వైద్యశాల వస్తుంది కదా, ముందుగా ఈ తాతకు చికిత్స చేయిద్దాం, అటువైపే రథాన్ని పోనివ్వు” అని ఆజ్ఞాపించాడు. తన సుఖం కంటే ఒక సామాన్య పౌరుడి ప్రాణం మరియు ఆరోగ్యం ముఖ్యమని భావించిన దిలీపుడి ప్రవర్తన అతనిలోని ఉత్తమ గుణాలను ప్రతిబింబించింది.
రథం వైద్యశాల వద్దకు చేరుకోగానే ఒక ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన జరిగింది. అంతవరకు గాయాలతో బాధపడుతున్నట్లు నటించిన ఆ వృద్ధుడు ఒక్కసారిగా తన మారువేషాన్ని తొలగించాడు. అది చూసి నివ్వెరపోయిన దిలీపుడు, “గురువుగారు! మీరా?” అని ఆశ్చర్యంతో నోట మాట రాక నిలబడిపోయాడు. అప్పుడు గురువుగారు చిరునవ్వుతో, “అవును దిలీపా, నిన్ను పరీక్షించడానికే నేను ఈ నాటకం ఆడాను. పాలకులకు కేవలం పల్లకీ ఎక్కే అర్హత ఉంటే సరిపోదు, దానిని మోసే (ప్రజల బాధ్యతలను స్వీకరించే) సుగుణం కూడా ఉండాలి. నువ్వు గురుకులంలో నేర్చుకున్న విద్య ఈ రోజుతో సార్థకమైంది” అని దీవించారు. గురువుగారి మాటలకు ఎంతో సంతోషించిన దిలీపుడు, ఆయన నేర్పిన మంచి విషయాలను ఎప్పటికీ మరవనని మనస్ఫూర్తిగా చెబుతూ, వినయంతో ఆయన ఆశీస్సులు అందుకున్నాడు.
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ నీతి కథలు ను చూడండి.
