హిందూ ధర్మం గురించి మాట్లాడేటప్పుడు తరచుగా వినిపించే మాటల్లో “ముక్కోటి దేవతలు” అనేది ఒకటి. చిన్నప్పటి నుంచే మనలో చాలామంది “హిందూ మతంలో 33 కోట్ల దేవతలు ఉన్నారు” అని వింటూ పెరిగారు. అందుకే ఒకసారి అయినా “అసలు ఆ 33 కోట్ల దేవతలు ఎవరు? వారి పేర్లు ఏమిటి? నిజంగానే 33 కోట్ల మంది దేవతలు ఉన్నారా?” అనే సందేహం మనసులో కలుగుతుంది. కొందరు సరదాగా “మీ హిందూ దేవుళ్ల పేర్లు అన్నీ చెప్పండి చూద్దాం” అని ప్రశ్నించినప్పుడు కూడా చాలామంది సమాధానం చెప్పలేక ఇబ్బంది పడుతుంటారు. దీనికి ప్రధాన కారణం “33 కోటి” అనే పదం యొక్క అసలు అర్థం తెలియకపోవడమే.
నిజానికి హిందూ ధర్మంలో చెప్పిన “33 కోటి దేవతలు” అనే మాటను చాలామంది తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారు. ఇక్కడ “కోటి” అనే పదాన్ని సంఖ్యగా భావించి 33 కోట్లు (330 మిలియన్లు) అని అనుకుంటారు. కానీ వేదాలు, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు, ధర్మశాస్త్రాలు చెబుతున్న అర్థం అది కాదు. సంస్కృతంలో “కోటి” అనే పదానికి కేవలం సంఖ్య అనే అర్థమే కాదు, “వర్గం”, “రకం”, “విధం”, “శ్రేణి” అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల “33 కోటి దేవతలు” అంటే 33 రకాల లేదా 33 ప్రధాన వర్గాలకు చెందిన దేవతలు అని అర్థం. ఈ చిన్న భాషా వ్యత్యాసమే కాలక్రమేణా “33 కోట్ల దేవుళ్లు” అనే అపోహకు కారణమైంది.
ఈ విషయాన్ని మన ప్రాచీన వేద సాహిత్యం కూడా స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. యజుర్వేదం, అథర్వవేదం, శతపథ బ్రాహ్మణం వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలలో త్రయస్త్రింశత్ దేవతలు లేదా త్రయత్రింశతి దేవతలు అనే పదం కనిపిస్తుంది. “త్రయత్రింశత్” అంటే సంస్కృతంలో ముప్పై మూడు అనే అర్థం. ఈ దేవతలను సంఖ్య పరంగా కోట్లుగా కాకుండా, విశ్వ నిర్వహణలో కీలకమైన 33 ప్రధాన దైవశక్తుల సమూహంగా వర్ణించారు. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ 33 దేవవర్గాల గురించి కేవలం హిందూ గ్రంథాల్లోనే కాకుండా, కొన్ని బౌద్ధ గ్రంథాలు మరియు పార్శీ సంప్రదాయంలోని కొన్ని ప్రాచీన రచనలు కూడా ప్రస్తావిస్తాయి. దీనివల్ల ఈ భావన ఎంతో ప్రాచీనమైనదని అర్థమవుతుంది.
అందువల్ల “హిందూ మతంలో 33 కోట్ల దేవుళ్లు ఉన్నారు” అనే మాటను అక్షరార్థంలో కాకుండా, వేదాలు పేర్కొన్న 33 ప్రధాన దైవ వర్గాలు అనే కోణంలో అర్థం చేసుకోవాలి. ఈ 33 మంది దేవతలను నాలుగు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించారు. అవి ద్వాదశ ఆదిత్యులు (12 మంది), ఏకాదశ రుద్రులు (11 మంది), అష్టవసువులు (8 మంది), అలాగే ఇంద్రుడు మరియు ప్రజాపతి. ఈ సంఖ్యలను కలిపితే మొత్తం 33 మంది దేవతలు అవుతారు. వీరినే వేదాలు త్రయత్రింశతి దేవతలు లేదా 33 కోటి దేవతలు అని పేర్కొన్నాయి.
ద్వాదశ ఆదిత్యులు – సూర్య తేజస్సుకు ప్రతీకలైన 12 మంది దేవతలు
వేదాల్లో అత్యంత ప్రాధాన్యం పొందిన దేవతా వర్గాల్లో ద్వాదశ ఆదిత్యులు ఒకరు. “ఆదిత్యులు” అంటే అదితి దేవికి జన్మించిన దైవ స్వరూపాలు. వీరు కాలచక్రాన్ని నడిపించే శక్తులుగా, ప్రకృతి సమతుల్యతను కాపాడే దైవ తేజస్సుగా వర్ణించబడ్డారు. సంవత్సరంలోని పన్నెండు నెలలకు ప్రతీకలుగా కూడా ద్వాదశ ఆదిత్యులను భావిస్తారు. ప్రతి ఆదిత్యుడు విశ్వ నిర్వహణలో ఒక ప్రత్యేక బాధ్యతను నిర్వహిస్తాడని వేదాలు వివరిస్తాయి.
ద్వాదశ ఆదిత్యుల పేర్లు:
- త్వష్ట
- పూష
- వివస్వాన్
- మిత్ర
- ధాతా
- విష్ణు
- భగ
- వరుణ
- సవిత
- శక్ర
- అంశ
- ఆర్యమ
ఈ ఆదిత్యులందరూ కలిసి సృష్టిలో కాంతి, జీవశక్తి, ధర్మం, సమయపాలన, ప్రకృతి చక్రాల నిర్వహణకు ప్రతీకలుగా నిలుస్తారు.
ఏకాదశ రుద్రులు – శివుని విభిన్న శక్తి స్వరూపాలు
33 దేవతలలో రెండవ ప్రధాన వర్గం ఏకాదశ రుద్రులు. రుద్రుడు అంటే కేవలం సంహారకర్త మాత్రమే కాదు, బాధలను తొలగించి జీవులకు శాంతిని ప్రసాదించే శక్తి కూడా. శివుని అనేక శక్తి రూపాలనే రుద్రులుగా వేదాలు పేర్కొన్నాయి. ప్రకృతిలో జరిగే మార్పులు, కాలగతి, జీవన చక్రం, శక్తి రూపాంతరాలకు రుద్రులు ప్రతీకలుగా భావించబడతారు.
ఏకాదశ రుద్రుల పేర్లు:
- మన్యు
- మను
- మహనస
- మహాన్
- శివ
- ఋతధ్వజ
- ఉగ్రరేతా
- భవ
- కాల
- వామదేవ
- ధృతవ్రత
ఈ రుద్రులందరూ శివతత్వంలోని విభిన్న శక్తులను సూచిస్తారు. అందుకే శివారాధనలో ఏకాదశ రుద్రులకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
అష్టవసువులు – ప్రకృతి మూలశక్తులకు ప్రతీకలు
మూడవ వర్గం అష్టవసువులు. “వసువు” అంటే సంపద, ప్రకృతి సంపద, జీవనానికి అవసరమైన మూలశక్తి అని అర్థం. విశ్వంలో జీవం కొనసాగడానికి అవసరమైన ప్రకృతి తత్వాలను వీరు సూచిస్తారు. భూమి, నీరు, గాలి, అగ్ని వంటి శక్తుల నిర్వహణతో వీరికి సంబంధం ఉందని వేదాలు వివరిస్తాయి.
అష్టవసువుల పేర్లు:
- ధరా
- పావక
- అనిల
- అప
- ప్రత్యూష
- ప్రభాస
- సోమ
- ధ్రువ
మహాభారతంలో భీష్ముడు కూడా అష్టవసువులలో ఒకరైన ద్యు వసువు అంశంతో జన్మించాడని పురాణ కథనాలు చెబుతాయి. అందుకే అష్టవసువులకు ఇతిహాసాలలో కూడా ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
ఇంద్రుడు మరియు ప్రజాపతి:
ఈ మూడు వర్గాలతో పాటు మరో ఇద్దరు ప్రధాన దేవతలు ఇంద్రుడు మరియు ప్రజాపతి.
ఇంద్రుడు దేవతలకు అధిపతిగా, స్వర్గలోక పాలకుడిగా వేదాలలో వర్ణించబడ్డాడు. వర్షాలు కురిపించడం, దేవతలను రక్షించడం, ధర్మాన్ని కాపాడడం వంటి బాధ్యతలను ఆయన నిర్వహిస్తాడు.
ప్రజాపతి సృష్టి విస్తరణకు, జీవజాతుల అభివృద్ధికి అధిపతిగా భావించబడతాడు. అనేక వేదాల్లో ప్రజాపతిని సృష్టికర్త స్వరూపంగా కూడా పేర్కొన్నారు. జీవసృష్టి కొనసాగడానికి అవసరమైన శక్తికి ఆయన ప్రతీకగా నిలుస్తాడు.
మొత్తం 33 మంది దేవతలు ఎలా పూర్తవుతారు?
వేదాల్లో పేర్కొన్న ఈ నాలుగు ప్రధాన దైవ వర్గాలను కలిపితే మొత్తం 33 మంది దేవతలు అవుతారు.
- 12 మంది ద్వాదశ ఆదిత్యులు
- 11 మంది ఏకాదశ రుద్రులు
- 8 మంది అష్టవసువులు
- ఇంద్రుడు
- ప్రజాపతి
12 + 11 + 8 + 1 + 1 = 33
అందుకే వీరినే త్రయత్రింశతి దేవతలు లేదా 33 కోటి దేవతలు అని వేదాలు పేర్కొన్నాయి. “33 కోటి” అనే పదం వెనుక ఉన్న అసలు అర్థం ఇదేనని ఇప్పుడు స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది.
33 కోటి దేవతలు అంటే ముక్కోటి దేవతలేనా? ఈ అపోహ ఎలా వచ్చింది?
ఇప్పటివరకు 33 కోటి దేవతలు అంటే 33 కోట్ల మంది దేవుళ్లు కాదని, వేదాలు పేర్కొన్న 33 ప్రధాన దైవ వర్గాలు అని తెలుసుకున్నాం. అయినప్పటికీ, ఇప్పటికీ చాలామంది “హిందూ మతంలో 33 కోట్ల దేవుళ్లు ఉన్నారు” అనే మాటనే నమ్ముతుంటారు. దీనికి ప్రధాన కారణం కాలక్రమేణా సంస్కృత పదాలకు వచ్చిన అర్థ భేదం. సంస్కృతంలో “కోటి” అనే పదానికి వర్గం, విధం, శ్రేణి అనే అర్థాలతో పాటు కోటి (Crore) అనే సంఖ్యా అర్థం కూడా ఉంది. ఈ రెండు అర్థాల్లో సంఖ్యకు ఎక్కువ ప్రాచుర్యం రావడంతో, “33 కోటి దేవతలు” అనే పదాన్ని చాలామంది 33 కోట్లు అని అర్థం చేసుకున్నారు. అలా ఒక చిన్న భాషా మార్పు, తరతరాలుగా ఒక పెద్ద అపోహగా మారిపోయింది.
అయితే, ఇక్కడ మరో విషయం కూడా అర్థం చేసుకోవాలి. హిందూ ధర్మంలో మనం ఆరాధించే శివుడు, విష్ణువు, లక్ష్మీదేవి, పార్వతీదేవి, గణపతి, సుబ్రహ్మణ్య స్వామి, హనుమంతుడు, దుర్గాదేవి, సరస్వతీదేవి వంటి అనేక దేవతలు ఉన్నారు. మరి వీరందరూ ఆ 33 మంది దేవతల్లోనే ఉన్నారా? అనే సందేహం సహజంగానే వస్తుంది. వాస్తవానికి హిందూ ధర్మంలో పరబ్రహ్మ ఒకటే అని, ఆ పరమాత్మ తన శక్తిని అనేక రూపాల్లో వ్యక్తపరుస్తాడని వేదాంతం చెబుతుంది. అందుకే ఒక్కో దేవత ఒక్కో దైవశక్తికి ప్రతీకగా ఆరాధించబడుతుంది. ఈ కారణంగానే ప్రాంతాలను బట్టి, సంప్రదాయాలను బట్టి, ఆగమాలను బట్టి వేలాది దేవతా రూపాలు కనిపిస్తాయి. కానీ అవన్నీ కూడా చివరికి అదే పరమ దైవ చైతన్యానికి భిన్న రూపాలుగా భావించబడతాయి.
ఇందుకే హిందూ ధర్మంలో “ఏకం సత్ విప్రా బహుధా వదంతి” అనే ఋగ్వేద వాక్యం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. దీని అర్థం “సత్యం ఒక్కటే, కానీ జ్ఞానులు దానిని అనేక పేర్లతో పిలుస్తారు” అని. ఈ ఒక్క వాక్యమే హిందూ ధర్మంలోని దేవతా తత్వాన్ని ఎంతో అందంగా వివరిస్తుంది. మనం వేర్వేరు దేవతలను పూజిస్తున్నట్లు కనిపించినా, ఆరాధించేది అంతిమంగా అదే పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్నే అని ఈ భావన తెలియజేస్తుంది. అందుకే హిందూ ధర్మంలో అనేక దేవాలయాలు, అనేక దేవతా రూపాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటి వెనుక ఉన్న పరమతత్వం మాత్రం ఒక్కటే.
అందువల్ల “ముక్కోటి దేవతలు” అనే పదాన్ని విన్నప్పుడు అది 33 కోట్ల మంది దేవుళ్లు అనే అర్థంలో కాకుండా, వేదాలు పేర్కొన్న 33 ప్రధాన దైవ వర్గాలు అనే అర్థంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. ఆ 33 మంది దేవతలలో 12 మంది ఆదిత్యులు, 11 మంది రుద్రులు, 8 మంది వసువులు, ఇంద్రుడు మరియు ప్రజాపతి ఉంటారు. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత “హిందూ మతంలో 33 కోట్ల దేవుళ్లు ఉన్నారా?” అనే ప్రశ్నకు సరైన సమాధానం మనకు లభిస్తుంది.
హిందూ ధర్మంలోని అనేక విషయాల మాదిరిగానే 33 కోటి దేవతలు అనే భావన కూడా లోతైన ఆధ్యాత్మిక అర్థాన్ని కలిగి ఉంది. పదానికి ఉన్న అసలు అర్థాన్ని తెలుసుకోకుండా కేవలం సంఖ్యగా అర్థం చేసుకోవడం వల్లే “33 కోట్ల దేవుళ్లు” అనే అపోహ ఏర్పడింది. వేదాలు, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు, ధర్మశాస్త్రాలు చెప్పిన ప్రకారం 33 కోటి అంటే 33 ప్రధాన దైవ వర్గాలు అని ఇప్పుడు స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల మన సంప్రదాయం ఎంత శాస్త్రీయంగా, ఎంత లోతైన భావంతో రూపొందిందో కూడా మనకు తెలుస్తుంది. ఇకపై ఎవరైనా “33 కోట్ల దేవతలు అంటే ఎవరు?” అని అడిగితే, ఆ సందేహానికి సరైన సమాధానం చెప్పగలుగుతారు. హిందూ ధర్మం చెప్పిన అసలు భావాన్ని ఇతరులకు కూడా వివరించే అవకాశం మీకు లభిస్తుంది.
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ పురాణాలు ను చూడండి.
