Table of Contents
మంగళగౌరీ వ్రతం – విశిష్టత మరియు ప్రాధాన్యత:
మంగళగౌరీ వ్రతం అనేది హిందూ సంప్రదాయంలో, ముఖ్యంగా మహిళలకు అత్యంత విశిష్టమైన మరియు పవిత్రమైన నోము. చాంద్రమానం ప్రకారం వచ్చే పన్నెండు నెలల్లో అత్యంత ఉత్కృష్టమైనదిగా పరిగణించబడే శ్రావణ మాసంలో, మంగళవారాల నాడు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు. ఈ వ్రతాన్ని ప్రధానంగా కొత్తగా వివాహమైన స్త్రీలు తమ పెళ్ళైన మొదటి సంవత్సరం నుండి వరుసగా ఐదు సంవత్సరాల పాటు దీక్షగా ఆచరించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. వివాహమైన మొదటి సంవత్సరం పుట్టింటిలోనూ, తదుపరి నాలుగు సంవత్సరాలు అత్తవారింటిలోనూ ఈ పూజను నిర్వహించాలి. పార్వతీదేవికి మరొక రూపమైన మంగళగౌరిని ఆరాధించడం వల్ల మహిళలకు సౌభాగ్యకరమైన ‘ఐదవతనం’ కలకాలం నిలుస్తుందని, వైధవ్య బాధలు ఉండవని మరియు సత్సంతానంతో పాటు సుఖమయ దాంపత్య జీవితం సిద్ధిస్తుందని పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి.
పురాణ నేపథ్యం – క్షీరసాగర మధనం మరియు పార్వతీదేవి త్యాగం:
ఈ వ్రతం వెనుక ఉన్న అత్యంత ప్రధానమైన కథ క్షీరసాగర మధనంతో ముడిపడి ఉంది. పూర్వం కృతయుగంలో దేవతలు, రాక్షసులు కలిసి అమృతం కోసం సముద్రాన్ని మధిస్తున్న సమయంలో, అమృతానికి ముందుగా లోక వినాశకారియైన భయంకరమైన ‘కాలకూట విషం’ అగ్నిజ్వాలలు కక్కుతూ ఉద్భవించింది. ఆ విష ప్రభావానికి భయపడిన దేవదానవులు పరమశివుడిని శరణు వేడగా, శివుడు లోక రక్షణ కోసం ఆ విషాన్ని తాను గ్రహించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆ సమయంలో సర్వమంగళ స్వరూపిణి అయిన పార్వతీదేవి తన మాంగల్య బలంపై ఉన్న అచంచలమైన విశ్వాసంతో, తన భర్త ఆ భయంకరమైన విషాన్ని మింగేందుకు చిరునవ్వుతో అనుమతించింది. తన మాంగల్య సౌభాగ్యం లోకాన్ని రక్షిస్తుందని ఆమె నమ్మింది, అందుకే ఆమెను ‘మంగళగౌరి’గా ఆరాధిస్తారు. అట్టి కరుణామూర్తిని పూజించడం వల్ల స్త్రీలకు నిరంతరం సౌభాగ్యం లభిస్తుందని నమ్ముతారు.
శ్రీకృష్ణ – ద్రౌపది సంవాదం:
మంగళగౌరీ వ్రతం యొక్క ప్రాముఖ్యతను స్వయంగా శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ ద్రౌపదికి వివరించినట్లు నారద పురాణం పేర్కొంటోంది. కురుసభలో అవమానానికి గురై, అరణ్యవాసం చేస్తున్న సమయంలో ద్రౌపది శ్రీకృష్ణుడిని సమీపించి, మహిళలకు వైధవ్యం కలగకుండా, నిత్యం సౌభాగ్యంతో వర్ధిల్లజేసే వ్రతం ఏదైనా ఉంటే చెప్పమని ప్రార్థించింది. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు ఆమెకు మంగళగౌరీ దేవి గొప్పతనాన్ని వివరిస్తూ, ఈ వ్రతాన్ని శ్రావణ మాసంలో ఆచరించమని ఉపదేశించాడు. ఆది పరాశక్తియే మంగళగౌరిగా ప్రసిద్ధి చెందిందని, ఈమెను ఆరాధించిన వారు సకల సుఖభోగాలతో వర్ధిల్లుతారని కృష్ణుడు వివరించాడు.
దేవతల ఆరాధన – త్రిపురాసుర సంహారం మరియు అంగారకుని అనుగ్రహం:
కేవలం మానవులే కాకుండా, సాక్షాత్తు దేవతలు కూడా మంగళగౌరీ దేవిని ఆరాధించి విజయాన్ని పొందారు. త్రిపురాసుర సంహార సమయంలో పరమశివుడు కార్యసిద్ధికై మంగళగౌరీ దేవిని పూజించి, ఆ అమ్మవారి అనుగ్రహంతో విజయం సాధించాడని పురాణ కథనం. అలాగే, నవగ్రహాలలో ఒకరైన అంగారకుడు (కుజుడు) కూడా మంగళగౌరీ దేవిని భక్తితో సేవించి, గ్రహరాజై మంగళవారానికి అధిపతిగా వెలుగొందే వరాన్ని పొందాడు. అందుకే మంగళవారానికి, మంగళగౌరీ పూజకు విడదీయలేని సంబంధం ఏర్పడింది. కష్టాలను, దారిద్ర్యాన్ని పోగొట్టి సకల మంగళాలను ఇచ్చే దేవత కాబట్టి ఆమె మంగళగౌరిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
అమ్మవారు ఎక్కడ కొలువై ఉంటుంది?
మంగళగౌరీ దేవి కేవలం విగ్రహ రూపంలోనే కాకుండా, సౌభాగ్యానికి ప్రతీకలైన అనేక వస్తువులలో నిత్యం కొలువై ఉంటుంది. అమ్మవారు పసుపు, కుంకుమ, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు పూలలో నివసిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఆవు నేతితో ప్రకాశించే దీప జ్యోతిలోనూ అమ్మవారు కొలువై ఉంటుందని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే ఈ వ్రతం చేసేవారు పసుపుతో చేసిన గౌరీ ప్రతిమను పూజించడానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఈ వ్రతాన్ని అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో ఆచరించే స్త్రీలకు అమ్మవారి కటాక్షం కలిగి, వారి కుటుంబం ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో విరాజిల్లుతుందని మన పురాణాలు హామీ ఇస్తున్నాయి.
మంగళగౌరీ వ్రతం – పూజా సామాగ్రి మరియు ముందస్తు ఏర్పాట్లు:
మంగళగౌరీ వ్రతాన్ని అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహించుకోవడానికి పూజా సామాగ్రిని ముందుగానే సిద్ధం చేసుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం. ఈ వ్రతంలో ఉపయోగించే ప్రతి వస్తువుకూ ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. పూజకు అవసరమైన ప్రాథమిక వస్తువులలో పసుపు, కుంకుమ, గంధం, అక్షతలు, పూలు మరియు పండ్లు ప్రధానమైనవి. వీటితో పాటు ఎర్రటి రవికె గుడ్డ (జాకెట్ ముక్క), తమలపాకులు, వక్కలు, తోరములకు అవసరమైన దారము, టెంకాయ, పసుపుతాడు మరియు దీపపు సెమ్మెలు సిద్ధం చేసుకోవాలి. వ్రతం చేసే ప్రదేశంలో ఒక మండపాన్ని ఏర్పాటు చేసి, దానిపై బియ్యపు పిండితో అష్టదళ పద్మమును ముగ్గుగా వేసి, బియ్యం పోసి సిద్ధం చేయాలి. ఆవు నేతితో దీపారాధన చేయడం అమ్మవారికి అత్యంత ప్రీతికరమని, అమ్మవారు ఆ జ్యోతిలో కొలువై ఉంటుందని భక్తుల నమ్మకం.
గౌరీ ప్రతిమ తయారీ :
మంగళగౌరీ వ్రతంలో అమ్మవారి విగ్రహాన్ని స్వయంగా తయారు చేసుకోవడం ఒక విశేషం. సాధారణంగా అమ్మవారిని పసుపుతో తయారు చేస్తారు, అయితే ఒక నెల అంతా పూజించాలి కాబట్టి పసుపులో కొద్దిగా గోధుమ పిండిని కలిపి ప్రతిమను రూపొందించడం ఆచారం. ఒక పీఠంలా చేసి, దానిపై నాలుగు మూలల (4 దిశలు) నాలుగు చిన్న స్తంభాలుగా ఉంచి, మధ్యలో అమ్మవారి పసుపు ప్రతిమను ఉంచాలి. దీనిని కుంకుమ మరియు పూలతో అలంకరించి మండపంపై ప్రతిష్టించాలి. ప్రస్తుతం మార్కెట్లో వెండి లేదా బంగారు విగ్రహాలు లభిస్తున్నప్పటికీ, మట్టి లేదా పసుపుతో చేసిన ప్రతిమకు ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. పసుపు వినాయకుడిని కూడా సిద్ధం చేసి, ముందుగా గణపతి పూజ నిర్వహించడం అనివార్యం.
16 సంఖ్య యొక్క ప్రాధాన్యత మరియు షోడశోపచారాలు:
మంగళగౌరీ వ్రతంలో ’16’ (షోడశ) సంఖ్యకు అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది. అమ్మవారికి చేసే పూజలో పదహారు రకముల పుష్పములు, పదహారు రకముల పత్రాలు (ఆకులు), పదహారు దూర్వాదళములు (గరిక) మరియు పదహారు రకముల ధాన్యాలను సమర్పించాలని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అలాగే 16 తమలపాకులు, 16 వక్కలు, యాలకులు, జీలకర్ర మరియు ధనియాలు కూడా పూజలో ఉంచాలి. దీపారాధన విషయానికి వస్తే, గోధుమ పిండితో పదహారు ముఖములు గల ప్రమిదను తయారు చేసి, పదహారు వత్తులు వేసి నేతితో దీపాలను వెలిగించడం విశేషం. ఈ పదహారు వత్తుల దీపంతోనే అమ్మవారికి హారతిని ఇవ్వాలి. ఈ సంఖ్య సంపూర్ణత్వానికి మరియు షోడశ కళలకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.
మంగళగౌరీ వ్రత పూజా సామాగ్రి – వివరణాత్మక పట్టిక
| విభాగం | అవసరమైన వస్తువులు | విశిష్టత / గమనిక |
| అమ్మవారి ప్రతిమ | పసుపు, గోధుమ పిండి మిశ్రమంతో చేసిన గౌరీ దేవి. | పసుపు వినాయకుడిని కూడా సిద్ధం చేసుకోవాలి. |
| దీపారాధన | 16 ముఖాల గోధుమ పిండి ప్రమిద, 16 వత్తులు, ఆవు నెయ్యి. | అమ్మవారు దీప జ్యోతిలో కొలువై ఉంటుందని నమ్మకం. |
| పత్ర పుష్పాలు | 16 రకాల ఆకులు (పత్రి), 16 రకాల పూలు, 16 దూర్వాదళాలు (గరిక). | ఉత్తరేణి దళాలు, తంగేడు పూలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి. |
| తోరము (దారము) | 5 పోగుల పసుపు దారము, 5 ముడులు, 5 పూలు. | మూడు తోరాలు సిద్ధం చేసి, ఒకటి చేతికి కట్టుకోవాలి. |
| నైవేద్యం | 16 లడ్డూలు, పులగం, పరమాన్నం, పూర్ణం కుడుములు. | పిండి వంటలను భక్తితో అమ్మవారికి నివేదించాలి. |
| వాయనం (16 మందికి) | జాకెట్ ముక్క, పసుపు-కుంకుమ, గాజులు, పండ్లు, అద్దం, దువ్వెన, దక్షిణ. | ప్రధాన వాయనాన్ని అత్తగారికి లేదా తల్లికి ఇవ్వాలి. |
| ముఖ్య ద్రవ్యాలు | పసుపు తాడు, టెంకాయ, వక్కలు, తమలపాకులు, గంధము, అక్షతలు. | 16 తమలపాకులు, 16 వక్కలు ఉంచడం సంప్రదాయం. |
| మండప అలంకరణ | బియ్యం, ఎండు కొబ్బరి చిప్ప, ఎర్రటి రవికె గుడ్డ. | మండపంపై అష్టదళ పద్మం ముగ్గు వేసి బియ్యం పోయాలి. |
తోర పూజ మరియు వాయన ద్రవ్యాలు:
మంగళగౌరీ వ్రతంలో తోరమును ధరించడం ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం. తెల్లటి దారమును ఐదు పోగులుగా తీసుకుని దానికి పసుపు రాసి, ఐదు పూలతో ఐదు ముడులు వేసి తోరాన్ని సిద్ధం చేయాలి. కొన్ని సంప్రదాయాల ప్రకారం తొమ్మిది ముడులు కూడా వేస్తారు. ఈ తోరాలను అమ్మవారి వద్ద ఉంచి పూజించి, ఒక దానిని వ్రతం చేసిన వారు కుడి చేతికి కట్టుకోవాలి, రెండవది ముత్తైదువుకు ఇవ్వాలి, మూడవది అమ్మవారికే సమర్పించాలి. ఇక వాయనం విషయానికి వస్తే, 16 మంది ముత్తైదువులకు (లేదా కనీసం ఐదుగురికి) వాయనాలు ఇవ్వాలి. వాయనంలో భాగంగా జాకెట్ ముక్క, పసుపు, కుంకుమ, గాజులు, పండ్లు, దక్షిణ మరియు 16 లడ్డూలను వెండి పళ్ళెంలో ఉంచి అత్తగారికి లేదా పెద్ద ముత్తైదువులకు సమర్పించి వారి ఆశీర్వాదం తీసుకోవాలి.
పూజకు తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన పత్రాలు మరియు నైవేద్యం:
ఈ పూజలో కొన్ని రకాల పత్రాలకు (ఆకులకు) ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. ముఖ్యంగా ఉత్తరేణి దళాలు, గరిక, తంగేడు పూలు తప్పనిసరిగా వాడాలి. నైవేద్యం విషయానికి వస్తే, బియ్యంతో చేసిన పరమాన్నం, పులగం మరియు పూర్ణం కుడుములను అమ్మవారికి నివేదించాలి. వ్రతం చేసే రోజు సాయంత్రం ముత్తైదువలను పేరంటానికి పిలిచి, నానబెట్టిన శనగలను వాయనంగా ఇవ్వడం ఒక ఆచారం. పూజలో వాడే అద్దం, దువ్వెన మరియు గాజులు సౌభాగ్యానికి ప్రతీకలుగా అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు. ఇన్ని రకాల ద్రవ్యాలతో, అత్యంత నియమ నిష్ఠలతో జరిపే ఈ పూజ మహిళలకు అఖండ సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుందని నమ్ముతారు.
మంగళగౌరీ వ్రత నిర్వహణ – ప్రారంభ ఏర్పాట్లు మరియు సంకల్పం:
మంగళగౌరీ వ్రతం చేసే రోజున ఉదయాన్నే నిద్రలేచి, అభ్యంగన స్నానం ఆచరించి, నూతన వస్త్రాలను ధరించాలి. ఇంటిని మరియు పూజా గదిని శుభ్రం చేసుకుని, మండపాన్ని ముందే చెప్పుకున్నట్లుగా అలంకరించుకోవాలి. పూజకు కూర్చునేటప్పుడు తూర్పు లేదా ఉత్తర దిక్కుకు అభిముఖంగా కూర్చోవడం శ్రేయస్కరం. దీపారాధన చేసిన తర్వాత, ఆచమనం చేసి (కేశవాయ స్వాహా… మంత్రాలతో) చేతులు కడుక్కోవాలి. అనంతరం అత్యంత ముఖ్యమైన ‘సంకల్పం’ చెప్పుకోవాలి. “మమ దీర్ఘ సౌమాంగల్య అవాప్త్యర్థం, పుత్ర పౌత్ర సంపత్ సౌభాగ్య సిద్ధ్యర్థం… శ్రీ మంగళగౌరీ వ్రతం కరిష్యే” అని మంత్రం పఠిస్తూ, అక్షతలు మరియు నీటిని పళ్ళెంలో వదలాలి. అంటే నా భర్తకు ఆయురారోగ్యాలు, మాకు సంతాన సౌభాగ్యాలు కలగాలని కోరుకుంటూ ఈ వ్రతాన్ని చేస్తున్నానని అమ్మవారికి విన్నవించుకోవడం.
కలశ స్థాపన మరియు విఘ్నేశ్వర పూజ:
ఏ పూజ ప్రారంభించినా ఎటువంటి విఘ్నాలు కలగకుండా ఉండటానికి ముందుగా మహాగణపతిని స్మరించుకోవాలి. పసుపుతో చిన్న గణపతిని చేసి, తమలపాకుపై ఉంచి ధ్యాన, ఆవాహనాది షోడశోపచారాలతో పూజించాలి. గణపతి పూజ తర్వాత కలశారాధన చేయాలి. ఒక వెండి లేదా రాగి పాత్రలో నీరు పోసి, గంధం, అక్షతలు, పువ్వులు వేసి, “గంగేచ యమునే చైవ…” అని గంగాది పుణ్యనదులను ఆవాహనం చేయాలి. ఈ కలశంలోని పవిత్ర జలాన్ని పుష్పంతో పూజా ద్రవ్యాలపై మరియు భక్తులపై చల్లుకుని శుద్ధి చేసుకోవాలి. వినాయకుడికి బెల్లం ముక్కను నైవేద్యంగా సమర్పించి, హారతి ఇచ్చి, పూజను నిర్విఘ్నంగా పూర్తి చేయమని ప్రార్థించాలి.
షోడశోపచార మంగళగౌరీ పూజ:
ప్రధాన పూజలో భాగంగా అమ్మవారిని మంత్రయుక్తంగా ఆహ్వానించాలి. ధ్యానం, ఆవాహనం, ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆచమనీయం, స్నానం, వస్త్రం, యజ్ఞోపవీతం, గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, తాంబూలం, నీరాజనం అనే పదహారు ఉపచారాలను అమ్మవారికి సమర్పించాలి. ఈ సమయంలో మంగళగౌరీ అష్టోత్తర శతనామావళిని (108 నామాలు) చదువుతూ అమ్మవారిని వివిధ రకాల పుష్పాలతో మరియు పత్రాలతో అర్చించాలి. పూజలో 16 సంఖ్యకు ప్రాధాన్యత ఉన్నందున, 16 రకాల పిండి వంటలు లేదా పండ్లను నైవేద్యంగా ఉంచడం విశేషం. పూజ జరుగుతున్నంత సేపు అమ్మవారిని సౌభాగ్యప్రదాయినిగా భావిస్తూ ఏకాగ్రతతో ధ్యానం చేయాలి.
తోర పూజ మరియు కాటుక ధారణ:
ఈ వ్రతంలో అత్యంత విశిష్టమైనది తోర పూజ. ఐదు పోగుల దారానికి ఐదు ముడులు వేసి, పసుపు రాసి సిద్ధం చేసుకున్న తోరాలను పీఠం వద్ద ఉంచి పూజించాలి. పూజ ముగిసిన తర్వాత ఒక తోరాన్ని భక్తితో కుడి చేతికి కట్టుకోవాలి. అనంతరం ‘కాటుక’ తయారు చేసే ప్రక్రియ ఉంటుంది. ఒక అట్లకాడకు ఆవు నెయ్యి రాసి, వెలుగుతున్న దీపపు జ్యోతికి పైన ఉంచి నల్లటి కాటుక వచ్చేలా చేయాలి. ఈ కాటుకను ముందుగా అమ్మవారికి పెట్టి, ఆ తర్వాత పూజ చేసిన మహిళలు తమ కళ్లకు పెట్టుకోవాలి. ఇది సౌభాగ్య రక్షగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియ ముగిసిన తర్వాత ఐదు వత్తుల దీపంతో అమ్మవారికి మంగళ హారతులు సమర్పించాలి.
వ్రత కథా శ్రవణం మరియు వాయన ప్రధానం
పూజ పూర్తయిన తర్వాత ముత్తైదువులతో కలిసి మంగళగౌరీ వ్రత కథను తప్పనిసరిగా చదువుకోవాలి లేదా వినాలి. కథా శ్రవణం చేయనిదే వ్రతం సంపూర్ణం కాదని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. కథ పూర్తయిన తర్వాత అక్షింతలు తల మీద వేసుకోవాలి. అనంతరం ముత్తైదువులకు (కనీసం ఐదుగురికి) వాయనాలు ఇవ్వాలి. వాయనంలో భాగంగా జాకెట్ ముక్క, పసుపు, కుంకుమ, గాజులు, పండ్లు, తాంబూలం మరియు దక్షిణం ఇవ్వాలి. ముఖ్యంగా మొదటి సంవత్సరం వ్రతం చేస్తున్నప్పుడు తొలి వాయనాన్ని కన్నతల్లికి ఇవ్వడం ఎంతో శ్రేష్టం. వాయనం ఇచ్చేటప్పుడు “ఇస్తిమ్మ వాయనం… పుచ్చుకుంటిమ్మ వాయనం” అని మూడుసార్లు చెప్పుకుంటూ అమ్మవారి కృపకు పాత్రులు కావాలి. రాత్రి పూట జాగరణ చేసి, మరుసటి రోజు ఉదయం అమ్మవారికి ఉద్వాసన చెప్పడంతో పూజా విధానం ముగుస్తుంది.
మంగళగౌరీ వ్రత కథ – జయపాలుని పుత్ర కాంక్ష మరియు సన్యాసి ఉపదేశం:
పూర్వం కుండిన నగరమందు (కొన్ని పురాణాల ప్రకారం మహిష్మతీ నగరం) జయపాలుడు (ధర్మపాలుడు) అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు సకల భోగభాగ్యాలు, ధనధాన్యాలతో తులతూగుతున్నప్పటికీ, సంతానం లేదనే చింత అతడిని మరియు అతని భార్యను నిరంతరం వేధించేది. ఎన్ని నోములు నోచినా, ఎన్ని దానాలు చేసినా ఫలితం దక్కలేదు. ఒకనాడు పరమేశ్వరుడు ఒక సన్యాసి రూపంలో ఆ రాజు అంతఃపుర ద్వారం వద్దకు వచ్చి “భవతీ భిక్షాందేహి” అని పిలిచాడు. అయితే మహారాణి భిక్ష పట్టుకుని వచ్చేలోపే ఆయన వెళ్ళిపోయాడు. ఇలా మూడు రోజుల పాటు జరిగిన తర్వాత, మహారాణి ఆ విషయాన్ని భర్తకు వివరించింది. మరుసటి రోజు మహారాణి బంగారు పళ్ళెంతో సిద్ధంగా ఉండి భిక్ష వేయబోగా, ఆ సన్యాసి “సంతానం లేని నీ చేతి భిక్షను నేను స్వీకరించను” అని పలికాడు. అందుకు ఆ దంపతులు దుఃఖిస్తూ సంతానం కలిగే మార్గాన్ని ఉపదేశించమని వేడుకోగా, ఆ సన్యాసి “నీవు నీలం రంగు వస్త్రాలు ధరించి, నీలం రంగు అశ్వాన్ని అధిరోహించి ఒంటరిగా తూర్పు దిశకు వెళ్ళు. అక్కడ నీ అశ్వం ఎక్కడ అలసటతో పడిపోతుందో ఆ ప్రదేశాన్ని త్రవ్వించు, నీకు మార్గం కనిపిస్తుంది” అని చెప్పి మాయమయ్యాడు.
స్వర్ణ దేవాలయం – అమ్మవారి వరం మరియు గణపతి శాపం:
సన్యాసి చెప్పినట్లే జయపాలుడు అరణ్య మార్గంలో ప్రయాణించగా, ఒక చోట గుర్రం పడిపోయింది. ఆ ప్రదేశాన్ని త్రవ్వించగా అక్కడ ఒక అద్భుతమైన స్వర్ణ దేవాలయం బయటపడింది. ఆ దేవాలయంలో కొలువై ఉన్న పార్వతీదేవిని రాజు భక్తితో ప్రార్థించాడు. అతని నిష్కల్మష భక్తికి మెచ్చిన అమ్మవారు ప్రత్యక్షమై ఏదైనా వరం కోరుకోమంది. రాజు తనకు పుత్ర సంతానం కావాలని వేడుకోగా, అమ్మవారు ఒక క్లిష్టమైన పరీక్ష పెట్టింది. “నీకు దీర్ఘాయువు కలిగి వైధవ్యం పొందే కన్య కావాలా? లేక అల్పాయుష్కుడైన (16 ఏళ్లు మాత్రమే జీవించే) సత్ప్రవర్తన గల కుమారుడు కావాలా?” అని అడిగింది. వంశాభివృద్ధి కోరుకున్న రాజు అల్పాయుష్కుడైనా కుమారుడే కావాలని కోరుకున్నాడు. అప్పుడు అమ్మవారు అక్కడ ఉన్న చూతవృక్ష (మామిడి) ఫలాన్ని ఇచ్చి భార్యకు తినిపించమని చెప్పింది. అయితే రాజు ఆ చెట్టుకున్న పండ్లన్నీ కోయడంతో అక్కడ ఉన్న గణపతికి కోపం వచ్చి, “నీకు పుట్టే కుమారుడు పదహారవ ఏట పాము కాటుకు గురై మరణిస్తాడు” అని శాపమిచ్చాడు.
కాశీ యాత్ర మరియు సుశీల పరిచయం:
కొంతకాలానికి ఆ దంపతులకు శివుడనే కుమారుడు జన్మించాడు. బాలుడు పెరిగి పెద్దవాడవుతున్న కొద్దీ తల్లిదండ్రులకు శాపం గురించిన భయం పెరగసాగింది. కుమారుడికి పదహారేళ్లు నిండబోతున్న సమయంలో, కాశీ విశ్వేశ్వరుని దర్శించుకుంటే గండం తప్పుతుందనే ఆశతో మేనమామతో కలిసి అతనిని కాశీకి పంపారు. దారిలో వారు ప్రతిష్ఠానపురం అనే నగరంలో ఒక సత్రంలో బస చేశారు. అక్కడ కొందరు కన్యలు ఆడుకుంటూ ఉండగా, సుశీల అనే కన్యను మరొక బాలిక కోపంతో “ముండ, రండ” అని దూషించింది. అప్పుడు సుశీల ఎంతో ధైర్యంగా “మా అమ్మ నిత్యం మంగళ గౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తుంది, ఆ తల్లి కరుణ వల్ల మా వంశంలో ఎవరికీ వైధవ్యం రాదు” అని సమాధానమిచ్చింది. ఈ మాటలు విన్న శివుడి మేనమామ, సుశీలను తన మేనల్లుడికి ఇచ్చి వివాహం జరిపిస్తే మంగళగౌరీ దేవి అనుగ్రహంతో అల్పాయుష్కుడైన తన మేనల్లుడు దీర్ఘాయుష్మంతుడు అవుతాడని భావించి, ఉపాయంతో ఆ సంబంధాన్ని ఖాయం చేసి వివాహం జరిపించాడు.
పాము కాటు గండం – మంగళ గౌరి కరుణా కటాక్షం:
వివాహమైన మొదటి రాత్రి ఆ దంపతులు బ్రహ్మచర్య దీక్షలో ఉండగా, మంగళగౌరీ దేవి సుశీలకు ముత్తైదువు రూపంలో కలలో ప్రత్యక్షమైంది. “నీ భర్తకు ఈ రాత్రితో ఆయువు ముగుస్తుంది, ఒక కృష్ణ సర్పం వచ్చి అతనిని కాటు వేయబోతోంది” అని హెచ్చరించింది. ఆ గండం నుండి బయటపడటానికి అమ్మవారు ఒక ఉపాయం చెప్పింది. “ఒక కుండ నిండా పాలు పోసి పాము వచ్చే దారిలో ఉంచు, అది పాలు తాగి ఆ కుండలో నిద్రపోగానే దాని మూతిని వస్త్రంతో కట్టి, ఉదయాన్నే నీ తల్లికి వాయనంగా ఇవ్వు” అని ఆదేశించింది. సుశీల మేల్కొని అమ్మవారు చెప్పినట్లే భక్తితో వేచి చూడగా, అన్నట్లుగానే ఒక భయంకరమైన పాము వచ్చింది. అది పాలు తాగి కుండలో ప్రవేశించగానే సుశీల దానిని బంధించి, మరుసటి రోజు ఉదయం తన తల్లికి వాయనమిచ్చింది. సుశీల తల్లి చేసిన వ్రత ప్రభావం మరియు సుశీల భక్తి వల్ల శివుడికి ఉన్న మృత్యు గండం తొలగిపోయింది.
వ్రత మహిమ :
కాశీ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన శివుడు మరియు సుశీల క్షేమంగా ఉన్నారని చూసి జయపాలుడు ఎంతో ఆనందించాడు. తన కుమారుడికి ఆయువు ఎలా పెరిగిందని శివుడిని అడగగా, అంతా సుశీల తల్లి చేసిన మంగళగౌరీ వ్రత ప్రభావమేనని అతడు వివరించాడు. ఈ కథను స్వయంగా శ్రీకృష్ణుడు ద్రౌపదికి వివరించాడు. ఎవరైతే ఈ మంగళగౌరీ వ్రతాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆచరించి ఈ కథను వింటారో, వారికి వైధవ్య బాధలు ఉండవని, వారు సుమంగళీలుగా కలకాలం వర్ధిల్లుతారని తెలియజేస్తున్నారు. ఈ కథ మానవ జీవనంలో భక్తికి, తల్లిదండ్రుల పుణ్యానికి మరియు దైవ అనుగ్రహానికి ఉన్న శక్తిని నిరూపిస్తుంది.
మంగళగౌరీ వ్రతం – ఐదేళ్ల నిరంతర దీక్ష మరియు స్థల ప్రాశస్త్యం:
మంగళగౌరీ వ్రతం అనేది వివాహమైన కొత్తలో మహిళలు అత్యంత నిష్ఠతో ఆచరించాల్సిన వ్రతం. ఈ వ్రతాన్ని పెళ్లైన మొదటి సంవత్సరం నుండి వరుసగా ఐదు సంవత్సరాల పాటు దీక్షగా నిర్వహించాలని తెలుపుతున్నారు. ఇందులో ఒక ముఖ్యమైన సంప్రదాయం ఏమిటంటే, వివాహమైన మొదటి సంవత్సరం ఈ వ్రతాన్ని తప్పనిసరిగా పుట్టింటిలోనే ప్రారంభించాలి. ఆ తర్వాత మిగిలిన నాలుగు సంవత్సరాలు అత్తవారింటిలో ఈ పూజను కొనసాగించాలి. శ్రావణ మాసంలో వచ్చే అన్ని మంగళవారాల్లోనూ ఈ పూజను నిర్వహించడం ద్వారా అమ్మవారి కృపతో మాంగల్య బలం పెరుగుతుందని భక్తుల నమ్మకం. ఒకవేళ అనివార్య కారణాల వల్ల ఏదైనా ఒక సంవత్సరం వ్రతం ఆగిపోతే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం నుండి వ్రతాన్ని తిరిగి కొనసాగించవచ్చని సూచిస్తున్నారు.
సంవత్సరాల వారీగా వ్రత నియమాలు:
ఐదేళ్ల పాటు సాగే ఈ వ్రతంలో ప్రతి ఏటా కొన్ని ప్రత్యేక నియమాలు పాటిస్తారు. తొలిసారి వ్రతాన్ని ప్రారంభించేటప్పుడు వ్రతం చేస్తున్న వారి తల్లి పక్కనే ఉండి వ్రతాన్ని చేయించడం శ్రేష్టంగా పరిగణించబడుతుంది. అలాగే మొదటి వాయనాన్ని కూడా తల్లికే ఇవ్వడం ఉత్తమం. మొదటి సంవత్సరంలో వాయనాలను ఐదుగురు ముత్తైదువులకు ఇచ్చి ప్రారంభించగా, కొన్ని ప్రాంతాల్లో రెండవ సంవత్సరం పది మందికి, మూడవ సంవత్సరం పదిహేను మందికి ఇలా సంఖ్యను పెంచుకుంటూ వెళ్లే ఆచారం కూడా ఉంది. వ్రత సమయంలో ఒకే విగ్రహాన్ని ఆ నెలలో వచ్చే అన్ని వారాల్లో ఉపయోగించాలి తప్ప, వారం వారం కొత్త ప్రతిమను వాడకూడదని నియమం ఉంది.
ఉద్యాపన – వ్రత పరిసమాప్తి విశిష్టత:
ఐదు సంవత్సరాల పాటు విజయవంతంగా వ్రతాన్ని పూర్తి చేసిన తర్వాత ‘ఉద్యాపన’ చేయడం అత్యంత ముఖ్యం. ఉద్యాపన చేయని వ్రతం నిష్ఫలమవుతుందని పురాణాలు హెచ్చరిస్తున్నాయి. సాధారణంగా ఐదవ సంవత్సరం చివరి మంగళవారం నాడు లేదా పదవ సంవత్సరంలో ఒక మంగళవారం నాడు ఈ ఉద్యాపన కార్యక్రమాన్ని అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ సందర్భంలో ఆచార్యునితో సర్వతోభద్ర మండలమును నిర్మింపజేసి, కలశంపై అమ్మవారి స్వర్ణ ప్రతిమను ఉంచి పూజించడం విశేషం. ఈ ఉద్యాపన కేవలం పూజతోనే ముగియదు, ఇది అనేక దానధర్మాలతో కూడిన ఒక పెద్ద క్రతువులా సాగుతుంది.
వాయన దానాలు మరియు ముత్తైదువుల సత్కారం:
ఉద్యాపన సమయంలో పదహారు మంది బ్రాహ్మణ దంపతులకు లేదా పదహారు మంది ముత్తైదువులకు భోజనాలు పెట్టి, వారికి నూతన వస్త్రాలు మరియు సౌభాగ్య ద్రవ్యాలను దక్షిణలతో సహా దానమివ్వాలి. ముఖ్యంగా అత్తగారికి ఇచ్చే వాయనం ఈ వ్రతంలో ప్రధాన ఘట్టం. వెండి పళ్ళెంలో పదహారు లడ్డూలను, వస్త్రాలను మరియు నగలను ఉంచి అత్తగారి పాదాలకు నమస్కరించి సమర్పించాలి. పదహారు ముఖాలు గల దీపంతో అమ్మవారికి హారతినిచ్చి, అందరికీ భోజనాలు పెట్టిన తర్వాతే వ్రతం చేసిన మహిళ భుజించాలని నియమం ఉంది. ఈ విధంగా వైభవంగా ఉద్యాపన చేయడం వల్ల వ్రత ఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది.
నిమజ్జన విధి – పవిత్ర ముగింపు:
శ్రావణ మాసం చివరి మంగళవారం పూజ పూర్తయిన తర్వాత, మరుసటి రోజు బుధవారం నాడు అమ్మవారికి ఉద్వాసన చెప్పాలి. అయితే ప్రతిమను వెంటనే నిమజ్జనం చేయకూడదు. ఆ సంవత్సరం వ్రతం పూర్తయిన తర్వాత, వినాయక చవితి పండుగ వరకు అమ్మవారిని పూజా గదిలోనే ఉంచి, వినాయకుడి నిమజ్జనంతో పాటే గౌరీ దేవిని కూడా పవిత్ర జలాల్లో నిమజ్జనం చేయాలని పేర్కొంటున్నారు. ఈ నిమజ్జనంతో ఆ సంవత్సరపు దీక్ష ముగుస్తుంది. ఐదేళ్ల పాటు ఇలా క్రమబద్ధంగా వ్రతాన్ని ఆచరించిన స్త్రీలు అఖండ సౌభాగ్యాన్ని, పుత్ర పౌత్రాభివృద్ధిని పొందుతారని శాస్త్ర వచనం.
మంగళగౌరీ వ్రత నియమాలు – నిష్ఠ మరియు క్రమశిక్షణ:
మంగళగౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరించే మహిళలు అత్యంత కఠినమైన నియమ నిష్ఠలను పాటించాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. వ్రతం చేసే రోజున ఉదయాన్నే నిద్రలేచి, భర్త పాదాలకు నమస్కరించి, ఆ తర్వాత తల్లిదండ్రులు మరియు అత్తమామల ఆశీర్వాదం తీసుకోవడం ఒక ముఖ్యమైన సంప్రదాయం. వ్రతం చేసే మహిళలు తప్పనిసరిగా కాళ్ళకు పారాణి పెట్టుకోవాలి, ఇది సౌభాగ్యానికి చిహ్నంగా పరిగణించబడుతుంది. వ్రత సమయంలో మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవాలి మరియు ఎవరిపైనా కోపతాపాలు ప్రదర్శించకూడదు. ముఖ్యంగా ఈ వ్రతాన్ని కొత్తగా వివాహమైన స్త్రీలు మొదటి ఐదేళ్ల పాటు నిరంతరాయంగా చేయాల్సి ఉంటుంది. పూజలో వాడే పత్రాలలో గరికె, ఉత్తరేణి మరియు తంగేడు పూలు తప్పనిసరిగా ఉండాలని పేర్కొంటున్నారు.
ఆహార మరియు వ్యక్తిగత నియమాలు:
ఆహార నియమాల విషయానికి వస్తే, వ్రతం చేయడానికి ముందు రోజు రాత్రి కేవలం ఫలహారం మాత్రమే స్వీకరించి ఉపవాసం ఉండటం శ్రేష్టం. వ్రతం చేసే రోజున పగలు నిద్రపోకూడదు మరియు రాత్రి సమయంలో కూడా ఉపవాసం ఉండాలి. శక్తి లేని వారు పాలు లేదా పండ్లను స్వీకరించవచ్చు. వ్యక్తిగత నియమాలలో భాగంగా, వ్రతం చేసే రోజు మరియు దానికి ముందు రోజు దంపతులు బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాలి, అంటే దాంపత్య సుఖానికి దూరంగా ఉండాలి. పూజ ముగిసిన తర్వాత అమ్మవారికి సమర్పించిన కాటుకను ధరించడం మరియు ముత్తైదువులకు వాయనం ఇవ్వడం ఎంతో పుణ్యప్రదమైన కార్యంగా పరిగణించబడుతుంది.
వ్రత సమయంలో ఆటంకాలు ఎదురైతే పరిష్కార మార్గాలు:
శ్రావణ మాసంలో వ్రతం చేస్తున్న సమయంలో మహిళలకు నెలసరి వంటి ప్రకృతి సిద్ధమైన ఆటంకాలు లేదా ఇతర అనివార్య కారణాల వల్ల పూజ ఆగిపోయే అవకాశం ఉంటుంది. అటువంటి సందర్భాలలో భయపడాల్సిన అవసరం లేదని, దానికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను మన పురాణాలు సూచించాయని తెలుపుతున్నారు. శ్రావణ మాసంలో చేయలేకపోయిన వారాలను భాద్రపద మాసంలోని శుక్ల పక్షంలో వచ్చే మంగళవారాల్లో పూర్తి చేయవచ్చు. అయితే, మహాలయ పక్షాలు ప్రారంభం కాకముందే ఈ వ్రతాన్ని పూర్తి చేయడం నియమం. ఒకవేళ ఆ సంవత్సరమే వ్రతం పూర్తిగా ఆగిపోతే, తదుపరి సంవత్సరం నుండి తిరిగి కొనసాగించి, ఐదు సంవత్సరాల దీక్షను పూర్తి చేయాలి.
విగ్రహ మరియు తోర నియమాలు:
వ్రత నిర్వహణలో విగ్రహం మరియు తోరము విషయంలో కొన్ని ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. శ్రావణ మాసంలో వచ్చే అన్ని మంగళవారాల్లోనూ ఒకే మంగళగౌరీ విగ్రహాన్ని ఉపయోగించాలి; వారానికొక కొత్త విగ్రహాన్ని మార్చకూడదు. పూజలో ఉపయోగించే తోరాలను అత్యంత భక్తితో ధరించాలి. ఒక తోరాన్ని తన కుడి చేతికి కట్టుకుని, రెండవ దానిని ముత్తైదువుకు వాయనంగా ఇచ్చి, మూడవ దానిని అమ్మవారికే సమర్పించాలి. వాయనం ఇచ్చేటప్పుడు కనీసం ఐదుగురు ముత్తైదువులను పేరంటానికి పిలవడం నియమం, అయితే కొందరు తమ శక్తి కొద్దీ ప్రతి వారం ముత్తైదువుల సంఖ్యను పెంచుకుంటూ వాయనాలు ఇస్తుంటారు.
వ్రత సమాప్తి మరియు నిమజ్జన విధి:
శ్రావణ మాసం చివరి మంగళవారం పూజ ముగిసిన తర్వాత, అమ్మవారికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ ఉద్వాసన పలకాలి. వ్రతం పూర్తయిన వెంటనే విగ్రహాన్ని నిమజ్జనం చేయకుండా, వినాయక చవితి పండుగ వరకు పూజా గదిలోనే ఉంచాలి. వినాయక నవరాత్రులు ముగిసిన తర్వాత, వినాయకుడి నిమజ్జనంతో పాటే మంగళగౌరీ దేవిని కూడా పవిత్ర జలాల్లో నిమజ్జనం చేయాలి. ఈ విధంగా నిష్ఠతో ఐదేళ్ల పాటు వ్రతాన్ని ఆచరించి, ఉద్యాపన చేసుకున్న మహిళలకు వైధవ్య బాధలు ఉండవని మరియు వారి జీవితాంతం అఖండ సౌభాగ్యంతో, సుఖశాంతులతో విరాజిల్లుతారని భరోసా ఇస్తున్నారు.
See Also plz click on this: శ్రీ సత్యనారాయణ వ్రతం
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ పురాణాలు ను చూడండి.
