సంకటహర చతుర్థి వ్రత మహత్యం: పూజా విధానం, నియమాలు మరియు విశిష్టత

14

సంకటహర చతుర్థి అంటే ఏమిటి? – ప్రాముఖ్యత మరియు విశిష్టత

వినాయకుడు సకల విఘ్నాలను తొలగించే దైవం కాబట్టి, ఏ పని ప్రారంభించినా ఆయనను స్మరించుకోవడం మన సంప్రదాయం. గణపతికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన తిధులలో చతుర్థి (చవితి) అత్యంత ప్రధానమైనది. గణేశ పురాణం ప్రకారం వినాయకుని ఉపాసన ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా ఉంటుంది: ఒకటి శుక్ల పక్షంలో వచ్చే ‘వరద చతుర్థి’ (వినాయక చవితి), రెండవది కృష్ణ పక్షంలో వచ్చే ‘సంకష్టహర చతుర్థి’. ప్రతి మాసంలో పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే కృష్ణ పక్ష చతుర్థిని (బహుళ చవితి) ‘సంకటహర చతుర్థి’ లేదా ‘సంకష్టహర చతుర్థి’ అని పిలుస్తారు. ‘సంకట’ అంటే కష్టాలు, ‘హర’ అంటే తొలగించేవాడు అని అర్థం; అంటే మన జీవితంలోని కష్టాలను తొలగించే వ్రతం కాబట్టే దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది.

తిథి నిర్ణయం మరియు సమయ ప్రాధాన్యత:

ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించేటప్పుడు తిథి సమయాన్ని గమనించడం చాలా ముఖ్యం. సూర్యాస్తమయ సమయంలో, అంటే ప్రదోష కాలంలో చవితి తిథి ఎప్పుడు ఉంటుందో, ఆ రోజునే సంకటహర చవితిగా పరిగణించాలి. ఒకవేళ రెండు రోజులు ప్రదోష సమయంలో చవితి తిథి ఉంటే, రెండవ రోజును సంకటహర చవితిగా తీసుకోవాలని పంచాంగ కర్తలు చెబుతారు. సాధారణంగా ఈ వ్రతాన్ని 3, 5, 11 లేదా 21 నెలల పాటు భక్తితో ఆచరిస్తూ ఉంటారు. ఈ తిథి రోజున వినాయకుడిని పూజించడం వల్ల జరగని పని అంటూ ఏదీ ఉండదని, సకల కార్యాలు దిగ్విజయంగా పూర్తవుతాయని భక్తుల విశ్వాసం.

అంగారక చతుర్థి మరియు కుజదోష నివారణ:

సంకష్టహర చతుర్థి మంగళవారం నాడు వస్తే దానిని ‘అంగారక చతుర్థి’ అని పిలుస్తారు. ఇది ఆధ్యాత్మికంగా చాలా విశేషమైన పర్వదినం. గణేశ పురాణం ప్రకారం, కుజుడు గణపతిని పూజించి ఈ వ్రత ఫలాన్ని పొందాడని, అందుకే ఈ రోజున వ్రతం ఆచరించడం వల్ల జాతకంలోని కుజదోష సమస్యలు తొలగిపోతాయని ప్రతీతి. అంగారక చతుర్థి నాడు వినాయకుడిని ఆరాధించడం వల్ల కేవలం గ్రహ దోషాలే కాకుండా, దీర్ఘకాలికంగా వేధిస్తున్న సమస్యలు, శత్రు భయాలు మరియు అప్పుల బాధల నుండి కూడా విముక్తి లభిస్తుందని నమ్ముతారు.

ఈ వ్రతం ఆచరించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు:

సంకటహర చతుర్థి వ్రతం ఆచరించడం వల్ల మానసిక ప్రశాంతత, కుటుంబ శ్రేయస్సు మరియు ఆర్థిక అభివృద్ధి కలుగుతాయి. సకల భయ నివారకుడిగా, పాప నాశకుడిగా గణేశుడు ఈ రోజున భక్తులను అనుగ్రహిస్తాడు. పుత్ర సంతానం లేని వారు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే సంతాన ప్రాప్తి కలుగుతుందని, అకాల మృత్యు భయం తొలగుతుందని మరియు పోగొట్టుకున్న వస్తువులు తిరిగి లభిస్తాయని పురాణ గాథలు వివరిస్తున్నాయి. వినాయకుని లోకమైన ‘వైనాయక లోకానికి’ లేదా ‘స్వనంద లోకానికి’ చేరుకోవడానికి ఈ వ్రతం ఒక మార్గమని భక్తుల గాఢమైన నమ్మకం.

వ్రత ప్రారంభం మరియు ముడుపు కట్టే విధానం:

సంకటహర చతుర్థి వ్రతాన్ని ఆచరించదలచిన భక్తులు బహుళ చవితి రోజున తెల్లవారుజామునే నిద్రలేచి, స్నానాది కార్యక్రమాలు పూర్తి చేసుకుని గణపతిని ప్రార్థించాలి. ఈ వ్రతాన్ని ప్రారంభించే రోజున సుమారు అరమీటరు పొడవు ఉన్న ఎరుపు లేదా తెలుపు రంగు కాటన్ గుడ్డను (రవికల ముక్క) తీసుకుని, దానికి పసుపు రాసి చిటికెడు కుంకుమతో అలంకరించాలి. ఆ వస్త్రంలో మనసులోని కోరికను స్వామికి విన్నవించుకుంటూ మూడు గుప్పిళ్ళ బియ్యం, రెండు ఎండు ఖర్జూరాలు, రెండు వక్కలు మరియు తగిన దక్షిణ ఉంచి మూట కట్టాలి. ఈ ముడుపును స్వామి ముందు ఉంచి, ధూపం వెలిగించి, కొబ్బరికాయ లేదా పళ్ళు నైవేద్యంగా సమర్పించి, వ్రతం సంపూర్ణంగా పూర్తి కావాలని సంకల్పం చెప్పుకోవాలి.

ఉపవాస నియమాలు మరియు క్రమశిక్షణ:

ఈ వ్రతం ఆచరించే రోజున సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు కఠినమైన ఉపవాస నియమాలు పాటించడం చాలా ముఖ్యం. వ్రత సమయంలో ఉడికించిన పదార్థాలు కానీ, ఉప్పు తగిలిన ఆహారం కానీ అస్సలు తీసుకోకూడదు. కేవలం పాలు, పండ్లు లేదా పచ్చి కూరగాయలు మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకోవడానికి అనుమతి ఉంటుంది. శారీరక శుద్ధితో పాటు మానసిక శుద్ధి కూడా అవసరం కాబట్టి, రోజంతా వినాయక నామస్మరణ చేస్తూ, ‘ఓం గణపతయే నమః’ వంటి మంత్రాలను లేదా గణపతి స్తోత్రాలను పఠించాలి. ఒకవేళ పూర్తి ఉపవాసం ఉండలేని వారు కనీసం 4 సార్లు సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల ఉత్తమ ఫలితం లభిస్తుందని తెలుపుతున్నారు.

సాయంత్రం పూజ మరియు చంద్ర దర్శన ప్రాముఖ్యత:

సూర్యాస్తమయం అయిన తర్వాత మరోసారి స్నానం చేసి, పూజా మందిరంలో దీపారాధన చేసి గణపతికి లఘువుగా పూజ నిర్వహించాలి. ఉదయం ముడుపు కట్టిన బియ్యంతో వండిన ఉండ్రాళ్లు లేదా పొంగలిని స్వామికి నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. సంకటహర చతుర్థి వ్రతంలో చంద్ర దర్శనం అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం. చంద్రోదయం తర్వాత చంద్రుడిని చూసి, నక్షత్ర దర్శనం చేసుకున్న తర్వాతే అక్షింతలు వేసుకుని, ధూప దీప నైవేద్యాలు సమర్పించి ఉపవాసం విరమించాలి. చంద్ర దర్శనం చేయకుండా భోజనం చేస్తే వ్రత ఫలం దక్కదని, అందుకే ఆకాశంలో చంద్రుడు కనిపించిన తర్వాతే ఆహారం తీసుకోవాలని పెద్దలు చెబుతారు.

నైవేద్యాలు మరియు ఆలయ దర్శనం:

గణపతి పూజలో గరికకు విశేషమైన స్థానం ఉంది, కాబట్టి పూజ సమయంలో తప్పనిసరిగా గరిక చిగుళ్ళను సమర్పించాలి. కుడుములు, ఉండ్రాళ్లు, అరటికాయలు, పాయసం మరియు 21 మోదకాలను నైవేద్యంగా పెడితే విఘ్నేశ్వరుడు సంతసిస్తాడు. పూజ ముగిసిన తర్వాత దగ్గరలోని వినాయక ఆలయానికి వెళ్లి 3, 11 లేదా 21 ప్రదక్షిణలు చేయడం శ్రేయస్కరం. ఆలయానికి వెళ్లడం సాధ్యం కాని పక్షంలో ఇంట్లోనే స్వామిని తలుచుకుంటూ ప్రదక్షిణలు చేయవచ్చు. ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల కష్టాలు తొలగిపోవడమే కాకుండా, పోగొట్టుకున్న వస్తువులు తిరిగి రావడం మరియు మనోభీష్ట సిద్ధి కలుగుతుందని భక్తుల విశ్వాసం.

సంకటహర చతుర్థి వ్రత కథ – ఇంద్రుని విమానం గాథ:

సంకటహర చతుర్థి ప్రాముఖ్యతను తెలిపే ఒక ఆసక్తికరమైన కథ పురాణాలలో ఉంది. ఒకానొక సమయంలో స్వర్గాధిపతి అయిన ఇంద్రుడు, వినాయకుని గొప్ప భక్తుడైన బృఘండి అనే ఋషిని సందర్శించి తిరిగి వెళ్తుండగా, సురసేనుడనే రాజు పరిపాలించే రాజ్యం మీదుగా ప్రయాణిస్తున్నాడు. ఆ సమయంలో ఒక పాపాత్ముడి దృష్టి సోకడం వల్ల ఇంద్రుడి విమానం అకస్మాత్తుగా భూమిపై ఆగిపోయింది. ఆ విమానం తిరిగి బయలుదేరాలంటే, అంతకుముందు రోజు (చతుర్థి) ఎవరైతే ఉపవాసం చేశారో వారి పుణ్యఫలాన్ని దానం చేయాలని ఇంద్రుడు చెబుతాడు. రాజ్యంలో ఎవరూ దొరకని సమయంలో, గణేశ దూతలు ఒక మరణించిన స్త్రీ మృతదేహాన్ని తీసుకెళ్లడం సైనికులు గమనిస్తారు. ఆ స్త్రీ జీవితాంతం ఎన్నో పాపాలు చేసినప్పటికీ, తెలియకుండానే చతుర్థి నాడు ఉపవాసం ఉండి, చంద్రోదయం తర్వాత భోజనం చేయడం వల్ల ఆమెకు ఆ వ్రత ఫలం లభించింది. చివరికి ఆమె శరీరం నుండి వీచిన గాలి తగలగానే ఇంద్రుడి విమానం తిరిగి గాల్లోకి ఎగిరిందని, ఈ వ్రతానికి అంతటి శక్తి ఉందని పురాణాలు వివరిస్తున్నాయి.

కృతవీర్యుడు మరియు శూరసేన మహారాజుల చరిత్ర:

గణేశ పురాణం ప్రకారం, సంతానం లేని కృతవీర్యుడు ఈ వ్రతాన్ని పుస్తక రూపంలో పొంది, భక్తితో ఆచరించడం వల్ల కార్తవీర్యార్జునుడి వంటి పరాక్రమవంతుడైన పుత్రుడిని పొందాడు. అలాగే సురసేన మహారాజు కూడా ఈ సంకష్టహర వ్రతాన్ని తన రాజ్యంలో ప్రతిష్టాత్మకంగా నిర్వహించి, తాను పుణ్యం పొందడమే కాకుండా తన ప్రజలందరినీ ఏకకాలంలో గణేశ లోకానికి (వైనాయక లోకం) తీసుకువెళ్లగలిగాడు. ఈ గాథలు ఈ వ్రతం ఎంతటి అసాధ్యమైన కార్యాలనైనా సుసాధ్యం చేస్తుందని నిరూపిస్తున్నాయి.

వ్రత మహత్యం మరియు ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలు

సంకటహర చతుర్థి వ్రతం కేవలం ఒక పూజ మాత్రమే కాదు, ఇది మానవ జీవితంలోని సకల కష్టాలను దూరం చేసే ఒక దివ్యౌషధం. ఈ వ్రతాన్ని నిష్ఠతో ఆచరించడం వల్ల:

• కష్టాల తొలగింపు: తలపెట్టిన పనులలో విఘ్నాలు తొలగి విజయం సిద్ధం అవుతుంది.
• దోష నివారణ: ముఖ్యంగా మంగళవారం నాడు వచ్చే అంగారక చతుర్థి నాడు వ్రతం చేస్తే జాతకంలోని కుజదోషాలు, అప్పుల బాధలు తొలగిపోతాయి.
• సంతాన ప్రాప్తి: పుత్ర సంతానం లేని వారికి సంతాన యోగం కలుగుతుందని పురాణ వచనం.
• మోక్ష ప్రాప్తి: మరణానంతరం భక్తులు గణేశుని నివాసమైన స్వనంద లోకానికి లేదా గణేశ లోకానికి చేరుకుని అక్కడ శాశ్వత సుఖాలను అనుభవిస్తారు.

సరళమైన మార్గం:

పూర్తి స్థాయిలో వ్రతాన్ని ఆచరించడం కష్టమని భావించే వారు, కనీసం ఉపవాసం ఉండి సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రాన్ని పఠించి, చంద్రోదయ సమయంలో వినాయకుడికి నమస్కరించినా ఆయన అనుగ్రహం లభిస్తుంది. “సంకటాం మాం నివారయ” (నా సంకటాలను తొలగించు) అని స్వామిని వేడుకోవడం ద్వారా భక్తులు మానసిక ప్రశాంతతను, ఆర్థిక అభివృద్ధిని పొందుతారు. విఘ్నేశ్వరునిపై అచంచలమైన భక్తితో ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించి మన జీవితాలను ధన్యం చేసుకుందాం.

శుభమస్తు – సమస్త లోకా సుఖినోభవంతు.

గణపతి ప్రార్ధన (Ganapati Prardhana)

శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజం!
ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్సర్వవిఘ్నోపశాంతయే!!

గణనాయకాష్టకం (Gananayaka Ashtakam)

ఏకదంతం మహాకాయం తప్తకాంచనసన్నిభమ్
లంబోదరం విశాలాక్షం వందేహం గణనాయకమ్

మౌంజీ కృష్ణాజినధరం నాగయజ్ఞోపవీతమ్
బాలేందుశకలం మౌళీ, వందేహం గణ నాయకమ్

చిత్రరత్నవిచిత్రాంగం, చిత్రమాలా విభూషితమ్
కామరూపధరం దేవం, వందేహం గణనాయకమ్

గజవక్త్రం సురశ్రేష్ఠం, కర్ణచామర భూషితమ్
పాశాంకుశధరం దేవం వందేహం గణ నాయకమ్

మూషికోత్తమ మారుహ్య దేవాసురమహాహవే
యోద్ధుకామం మహావీరం వందేహం గణ నాయకమ్

యక్షకిన్నెర గంధర్వ, సిద్ధ విద్యాధరైస్సదా
స్తూయమానం మహాబాహుం వందేహం గణ నాయకమ్

అంబికాహృదయానందం, మాతృభి: పరివేష్టితమ్
భక్తిప్రియం మదోన్మత్తం, వందేహం గణ నాయకమ్

సర్వవిఘ్నహరం దేవం, సర్వవిఘ్నవివర్జితమ్
సర్వసిద్ధి ప్రదాతారం, వందేహం గణ నాయకమ్

గణాష్టకమిదం పుణ్యం, యః పఠేత్ సతతం నరః
సిద్ధ్యంతి సర్వకార్యాణి విద్యావాన్ ధనవాన్ భవేత్

ఇతి శ్రీ గణనాయకాష్టకం

సంకటహర గణపతి స్తోత్రం (Sankatahara Ganapati Stotram)

ప్రణమ్య శిరసా దేవం గౌరీపుత్రం వినాయకం భక్తావాసం స్మరేన్నిత్యమాయు: కామార్ధ సిద్ధయే
ప్రథమం వక్రతుండం చ ఏకదంతం ద్వితీయం
తృతీయం కృష్ణపింగాక్షం గజవక్త్రం చతుర్ధకం
లంబోదరం పంచమం చ షష్టం వికటమేవచ
సప్తమం విఘ్నరాజం చ ధూమ్రవర్ణం తధాష్టకం
నవమం ఫాలచంద్రం చ దశమంతు వినాయకం
ఏకాదశం గణపతిం ద్వాదశంతు గజాననమ్
ద్వాదశైతావి నామాని త్రిసంధ్యం యఃపఠేన్నిత్యం
నచవిఘ్నభయం తస్య సర్వసిద్ధికరం ప్రభో
విద్యార్దీ లభతే విద్యాం ధనార్దీ లభతే ధనం
పుత్రార్దీ లభతే పుత్రాన్ మోక్షార్ధీ లభతే గతిమ్
జపేత్ గణపతిస్తోత్రం చతుర్మాసై: ఫలం లభత్
సంవత్సరేణ సిద్ధించ లభతే నాత్ర సంశయః
అష్టభ్యో బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ లిఖిత్వాయః సమర్పయేత్
తస్య విద్యా భవేత్సర్వా గణేశస్య ప్రసాదతః

విఘ్నేశ్వర నమస్కార స్తోత్రం (Vighneswara Namaskara Stotram)

జయ విఘ్నేశ్వర! నమో నమో, జగద్రక్షకా! నమో నమో
జయకర! శుభకర! సర్వపరాత్పర! జగదుద్ధారా! నమో నమో

మూషిక వాహన! నమోనమో, మునిజనవందిత! నమో నమో
మాయా రాక్షస మదాపహరణా! మన్మధారిసుత! నమో నమో

విద్యాదాయక! నమో నమో, విఘ్నవిదారక, నమో నమో
విశ్వసృష్టి లయ కారణ శంభో! విమల చరిత్రా! నమో నమో!

See Also plz click on this: మంగళ గౌరీ వ్రతం

మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ పురాణాలు ను చూడండి.