హిందూ సనాతన ధర్మంలో పూజలు, వ్రతాలు, మరియు ఉపవాసాలకు ఎంతో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. వాటిలో అన్నింటికంటే అత్యంత పవిత్రమైనది, విశేష ఫలప్రదమైనది “ఏకాదశి వ్రతం”. సాధారణంగా చాలామంది ఏకాదశి అంటే కేవలం క్యాలెండర్లో వచ్చే ఒక తిథి అని మాత్రమే భావిస్తుంటారు. కానీ పురాణాల ప్రకారం ఏకాదశి అనేది కేవలం కాలగణనలో ఒక రోజు మాత్రమే కాదు… సాక్షాత్తూ శ్రీమహావిష్ణువు దేహం నుండి ఉద్భవించిన ఒక శక్తివంతమైన దేవత. ముక్కోటి దేవతలను సైతం గడగడలాడించిన ఒక భయంకరమైన రాక్షసుడిని అంతం చేయడానికి ఆవిర్భవించిన దివ్యస్వరూపమే ఏకాదశి దేవి. మరి ఆ దేవి జన్మ వెనుక ఉన్న పౌరాణిక రహస్యం ఏమిటో, ఆ కథా వృత్తాంతం ఎలా మొదలైందో ఈ మొదటి భాగంలో వివరంగా తెలుసుకుందాం.
ఏకాదశి అంటే ఏమిటి? దీని ప్రాముఖ్యత ఎలాంటిది?
జ్యోతిష్య శాస్త్రం మరియు హిందూ పంచాంగం ప్రకారం, చంద్రుని గమనాన్ని బట్టి వచ్చే తిథులలో అమావాస్య మరియు పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే 11వ రోజును “ఏకాదశి” అంటారు. చంద్రుడి పక్షాల ఆధారంగా ప్రతి నెలలో రెండు ఏకాదశులు (శుక్ల పక్షంలో ఒకటి, కృష్ణ పక్షంలో ఒకటి) వస్తాయి. ఈ లెక్కన ఒక సాధారణ సంవత్సరానికి మొత్తం 24 ఏకాదశులు వస్తాయి. అయితే, జ్యోతిష్య శాస్త్రంలో లీపు సంవత్సరం లాగా హిందూ క్యాలెండర్లో “అధిక మాసం” వచ్చినప్పుడు మాత్రం ఆ సంవత్సరంలో ఏకాదశుల సంఖ్య 26కి చేరుతుంది. వైష్ణవ సంప్రదాయంలో మరియు భాగవతంలో ఏకాదశి తిథిని హరివాసరంగా భావిస్తూ, శ్రీమహావిష్ణువు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన రోజుగా పరిగణిస్తారు. ఈ రోజున చేసే చిన్న పూజ అయినా సరే వంద రెట్ల ఫలితాన్ని ఇస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.
మురాసురుడు ఎవరు? దేవతల హాహాకారాలు
కృతయుగంలో “మురుడు” లేదా “మురాసురుడు” అనే అత్యంత బలవంతుడైన రాక్షసుడు ఉండేవాడు. వాడు బ్రహ్మదేవుని గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేసి, ఏ పురుషుడి చేతిలోనూ, ఏ ఆయుధాల చేతనూ తనకు మరణం లేకుండా వరాన్ని పొందాడు. ఆ అజేయమైన శక్తి మరియు వర గర్వంతో మురాసురుడు స్వర్గలోకంపై దండెత్తి, దేవేంద్రుడిని సింహాసనం నుండి వెడలగొట్టాడు. అంతటితో ఆగక ముల్లోకాలలోని దేవతలను, పుణ్యాత్ములను, యజ్ఞయాగాదులు చేసే ఋషులను తీవ్రంగా హింసించడం ప్రారంభించాడు. వాడు పొందిన అసాధారణ వరాల వల్ల ముక్కోటి దేవతలు సైతం అతని బలం ముందు నిలవలేకపోయారు. అతని క్రూరత్వానికి భయపడి దేవతలు తమ ప్రాణాలను అరచేతిలో పెట్టుకుని దిక్కుతోచని స్థితిలో పడ్డారు. చివరికి పరమశివుని సలహా మేరకు, ఇంద్రుడి నాయకత్వంలో దేవతలంతా కలిసి క్షీరసాగరంలో శేషతల్పంపై ఉన్న శ్రీమహావిష్ణువును శరణు వేడారు.
వందల సంవత్సరాలు సాగిన మహా ఘోర యుద్ధం:
దేవతల ఆక్రందనలు విన్న లక్ష్మీనాథుడు వారికి అభయమిచ్చి, మురాసురుని సంహరించడానికి స్వయంగా యుద్ధరంగానికి కదిలాడు. విష్ణుమూర్తికి, మురాసురుడికి మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధం సామాన్యమైనది కాదు. పురాణాల ప్రకారం, ఈ మహా సంగ్రామం కొన్ని వందల సంవత్సరాల పాటు నిరంతరాయంగా సాగింది. విష్ణుమూర్తి సంధించిన అస్త్రాలన్నింటినీ మురాసురుడు తన రాక్షస మాయలతో, శారీరక బలంతో ఎదుర్కొన్నాడు. వాడు దేవ దేవుడైన ఆ విష్ణుమూర్తితోనే సమానంగా తలపడుతూ, ముల్లోకాలను వణకించాడు. ఈ సుదీర్ఘ పోరాటంలో ఇరుపక్షాల సైన్యాలు భారీగా నశించాయి. వందల ఏళ్ల యుద్ధం కారణంగా అలసట చెందినట్లు నటించిన శ్రీమహావిష్ణువు, ఒక ప్రత్యేక వ్యూహం ప్రకారం యుద్ధరంగం నుండి తాత్కాలికంగా తప్పుకుని, బదరికాశ్రమంలోని ఒక విశాలమైన గుహలోకి ప్రవేశించారు.
ఏకాదశి దేవి ఆవిర్భావం మరియు మురాసురుడి అంతం:
శ్రీమహావిష్ణువు గుహలోకి వెళ్లి నిద్రిస్తున్నాడని తెలుసుకున్న మురాసురుడు, ఇదే అదునుగా భావించి నిరాయుధుడైన స్వామివారిని సమయం చూసి దొంగదెబ్బ తీయాలని, వెనుక నుండి సంహరించాలనే క్రూరమైన ఆలోచనతో ఆ గుహలోకి ప్రవేశించాడు. వాడు విష్ణుమూర్తిపై కత్తి ఎత్తి దాడి చేయబోతున్న ఆ తృటి కాలంలో… ఒక అద్భుతం జరిగింది. యోగనిద్రలో ఉన్న ఆ లక్ష్మీనాథుని దేహం నుండి, ఆయన ఆత్మశక్తి మరియు దైవిక తేజస్సుల కలయికతో ఒక అద్భుతమైన, దివ్యమైన స్త్రీమూర్తి ఆవిర్భవించింది. ఆమె కోటి సూర్యుల ప్రకాశంతో, చేతిలో అనేక శక్తివంతమైన ఆయుధాలను ధరించి, ఉగ్రరూపంతో మురాసురుడి ముందు నిలబడింది. ఆ దేవి చేసిన భయంకరమైన సింహనాదానికి ఆ గుహ మొత్తం ఒక్కసారిగా కంపించిపోయింది. వాడు ఎంత ప్రయత్నించినా, తన రాక్షస మాయలను ఉపయోగించినా ఆమె దివ్య తేజస్సు ముందు నిలబడలేకపోయాడు. చివరికి ఆ దేవి తన హుంకారంతో మరియు పరాక్రమంతో ఆ రాక్షసుడిని క్షణాల వ్యవధిలో భస్మం చేసి, ముల్లోకాలను పట్టి పీడిస్తున్న పెద్ద విపత్తును అంతం చేసింది.
ఏకాదశి దేవికి లభించిన శ్రీమహావిష్ణువు వరం:
యోగనిద్ర నుండి మేల్కొన్న శ్రీమహావిష్ణువు, ఎదురుగా రాక్షసుడైన మురాసురుడు మరణించి ఉండటం, అతని స్థానంలో ఒక దివ్య శక్తి నిలబడి ఉండటం గమనించారు. ఆ దేవి తన శరీరం నుండి ఉద్భవించిన ఆత్మశక్తి అని గ్రహించి, ఆమె చేసిన సాహసానికి, లోక రక్షణకు స్వామివారు ఎంతో పరమానందభరితులయ్యారు. “తల్లీ! నువ్వు మార్గశిర మాసపు కృష్ణ పక్ష ఏకాదశి తిథి నాడు జన్మించి, లోకకంటకుడైన మురాసురుడిని అంతం చేశావు. కాబట్టి కాలగణనలో నీకు ‘ఏకాదశి’ అనే పేరు స్థిరంగా ఉంటుంది. నీ భక్తికి, శక్తికి మెచ్చాను, నీకు కావలసిన వరం కోరుకో” అని స్వామివారు పలికారు.
అప్పుడు ఏకాదశి దేవి వినమ్రంగా స్వామివారి పాదాలకు నమస్కరించి ఇలా కోరింది… “స్వామి! నా పేరు మీద వచ్చే ఈ ఏకాదశి తిథి రోజున ఎవరైతే లౌకిక సుఖాలను, ఆహారాన్ని వదిలి, ఉపవాసం ఉండి, మిమ్మల్ని నిష్కల్మషమైన భక్తితో ఆరాధిస్తారో… వారి పాత, కొత్త పాపాలన్నీ తొలగిపోవాలి. వారికి మానసిక ప్రశాంతత లభించడంతో పాటు, మరణానంతరం మీ వైకుంఠ ధామంలో శాశ్వత స్థానం లభించాలి” అని కోరింది. దానికి శ్రీమహావిష్ణువు ఎంతో సంతోషించి “తథాస్తు” అని ఆ వరాన్ని అనుగ్రహించారు. అప్పటినుండి ఏకాదశి వ్రతానికి అంతటి మహోన్నతమైన, పవిత్రమైన శక్తి లభించింది.
ఏకాదశి అనే పేరుకు అర్థం ఏమిటి?
“ఏకాదశి” అంటే పదకొండవది అని అర్థం. ఒక ఆసక్తికరమైన ఆధ్యాత్మిక భావన ప్రకారం మనిషికి ఉన్న 11 ఇంద్రియాలు — ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు, ఒక మనస్సు — ఇవన్నీ నియంత్రణలో ఉంచి భగవంతుని ధ్యానించడం ఏకాదశి వ్రతం యొక్క అసలు ఉద్దేశమని చెబుతారు.
ఏకాదశి వ్రతంలో పాటించాల్సిన ముఖ్య నియమాలు:
ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించేటప్పుడు కొన్ని కఠినమైన, పవిత్రమైన నియమాలను పాటించాలని మన పూజా విధానాలు చెబుతున్నాయి:
- దశమి నుంచే నియమాలు: ఏకాదశికి ముందు రోజైన దశమి రాత్రి నుంచే వ్రత నియమాలు ప్రారంభం కావాలి. దశమి రాత్రి సాత్వికమైన, తేలికపాటి ఆహారం మాత్రమే తీసుకోవాలి.
- పూర్తి ఉపవాసం (Upavasam): ఏకాదశి రోజున ఉదయం నుండి మరుసటి రోజు ద్వాదశి తిథి వచ్చేవరకు ఎలాంటి అన్నం లేదా ధాన్యపు ఆహారాలు తీసుకోకూడదు. ఆరోగ్య కారణాల వల్ల పూర్తి ఉపవాసం ఉండలేని వారు పండ్లు, పాలు లేదా లఘు ఫలహారాలు తీసుకోవచ్చు.
- బ్రహ్మచర్యం మరియు సాత్వికత: వ్రత దినాలలో ఖచ్చితంగా బ్రహ్మచర్యం పాటించాలి. కోపం, అబద్ధాలు, పరనింద వంటి ప్రతికూల ఆలోచనలకు దూరంగా ఉంటూ, మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవాలి.
- తులసి పూజ మరియు నామస్మరణ: ఉదయాన్నే పవిత్ర స్నానం ఆచరించి, తులసి దళాలతో, సుగంధ పుష్పాలతో శ్రీమహావిష్ణువును పూజించాలి. రోజంతా “ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే ద్వాదశాక్షరి మంత్రాన్ని లేదా విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేయడం విశేష ఫలితాలను ఇస్తుంది.
- జాగరణ మరియు దానధర్మాలు: ఏకాదశి రాత్రి వీలైనంత వరకు పురాణ శ్రవణంతో లేదా భజనలతో జాగరణ చేయడం శ్రేయస్కరం. మరుసటి రోజు (ద్వాదశి) ఉదయం బ్రాహ్మణులకు లేదా పేదలకు దానధర్మాలు చేసిన తర్వాతే ఉపవాస విరమణ (పారణ) చేయాలి.
శాస్త్రీయంగా ఉపవాసం వల్ల కలిగే అద్భుత ప్రయోజనాలు:
మన పెద్దలు పెట్టిన ప్రతి ఆధ్యాత్మిక నియమం వెనుక ఒక బలమైన సైంటిఫిక్ రీజన్ ఉంటుంది. ఏకాదశి ఉపవాసం వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ ప్రయోజనాలు ఇవే:
- జీర్ణవ్యవస్థకు విశ్రాంతి (Detoxification): నిరంతరం పని చేసే మన జీర్ణవ్యవస్థకు నెлку రెండు రోజులు ఉపవాసం ఉండటం ద్వారా పూర్తి విశ్రాంతి లభిస్తుంది. దీనివల్ల జీర్ణక్రియ మెరుగుపడుతుంది.
- టాక్సిన్స్ తొలగింపు (Autophagy): ఉపవాసం ఉన్నప్పుడు శరీరంలోని పాత కణాలు, మలినాలు (Toxic waste) త్వరగా విచ్ఛిన్నమై శరీరం లోపల క్లీన్ అవుతుంది. దీనినే మోడ్రన్ సైన్స్లో ‘ఆటోఫాగి’ అని పిలుస్తారు.
- ఆహార నియంత్రణ మరియు క్రమశిక్షణ: నాలుకపై, ఆహారపు అలవాట్లపై నియంత్రణ సాధించడం ద్వారా మనస్సుపై పట్టు లభిస్తుంది. ఇది మానసిక దృఢత్వాన్ని, ఏకాగ్రతను పెంచుతుంది.
- శరీరం తేలికగా మారడం: ఉపవాసం వల్ల శరీరంలో అనవసరమైన కొవ్వు కరిగి, బద్ధకం వదిలిపోయి శరీరం ఎంతో ఉత్సాహంగా, తేలికగా అనిపిస్తుంది.
ఏకాదశి అనేది కేవలం కాలంలో వచ్చే ఒక సాధారణ రోజు కాదు, విష్ణుమూర్తి అనుగ్రహంతో దివ్యస్థానాన్ని పొందిన ఒక పరమ పవిత్రమైన దేవత. కాబట్టి ప్రతి ఏకాదశి రోజున వీలైనంత వరకు ఉపవాసం ఉంటూ, భగవంతుని నామస్మరణ చేయడం ద్వారా మానసిక ప్రశాంతతతో పాటు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని సాధించవచ్చని మన పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి.
ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ!
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ పురాణాలు ను చూడండి.
