శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి ఆలయ చరిత్ర (Govindaraja Swamy Temple History in Telugu)
తిరుపతి నగర నడిబొడ్డున వెలసిన శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి ఆలయం సుమారు వెయ్యి సంవత్సరాల సుదీర్ఘ చారిత్రక నేపథ్యం కలిగిన అత్యంత పురాతనమైన పుణ్యక్షేత్రం. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, ఈ ఆలయం సా.శ. 1130వ సంవత్సరంలో (ఫిబ్రవరి 24, 1130) భగవద్ శ్రీ రామానుజాచార్యుల వారిచే ప్రతిష్టించబడింది. తిరుపతి అనే పట్టణం ఆవిర్భవించక ముందే ఈ ఆలయం ఉనికిలో ఉండటం విశేషం. ఆ రోజుల్లో తిరుమల కొండ దిగువన ‘కొత్తూరు’ అనే చిన్న గ్రామం ఉండేది. రామానుజాచార్యులు తమిళనాడులోని చిదంబరం నుండి గోవిందరాజ స్వామి విగ్రహాన్ని తెప్పించి, వైఖానస ఆగమ శాస్త్ర పద్ధతుల ప్రకారం ఇక్కడ ప్రతిష్టించారు.
శ్రీ రామానుజాచార్యులు ఈ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించి, పూజా కైంకర్యాలను క్రమబద్ధీకరించడమే కాకుండా, ఆలయం చుట్టూ అగ్రహారాన్ని మరియు నివాసాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కారణంగానే అప్పట్లో ఈ ప్రాంతాన్ని ‘రామానుజపురం’ అని, స్వామి వారు వెలసిన చోటు కాబట్టి ‘గోవిందరాజ పట్టణం’ అని పిలిచేవారు. కాలక్రమేణా ఈ పట్టణమే నేటి ఆధ్యాత్మిక నగరం ‘తిరుపతి’గా రూపుదిద్దుకుంది. నేటికీ తిరుమల మరియు దాని అనుబంధ ఆలయాలలో అనుసరిస్తున్న పూజా విధానాలు రామానుజులు నిర్దేశించినవే కావడం గమనార్హం. ఈ ఆలయం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని అతిపెద్ద ఆలయ సముదాయాలలో ఒకటిగా నిలుస్తూ, నగరం ఈ క్షేత్రం చుట్టూనే విస్తరించింది.
తిరుపతి గోవిందరాజ స్వామి గుడి కథ మరియు స్థల పురాణం (Govindaraja Swamy Temple Tirupati Story)
తిరుపతిలో కొలువై ఉన్న శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి వారి ఉనికి వెనుక అనేక లోతైన రహస్యాలు, పురాణ గాథలు మరియు చారిత్రక సంఘటనలు దాగి ఉన్నాయి. ఇక్కడ ప్రతి రాయి వెనుక ఒక కథ ఉందనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. భక్తులు ఈ స్వామిని కేవలం విష్ణుమూర్తి అవతారంగానే కాకుండా, తిరుమల కొండపై వెలసిన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామికి సాక్షాత్తు అన్నగారిగా భావించి కొలుస్తారు. ఈ ఆలయ స్థల పురాణం అటు వైకుంఠవాసుని లీలలను, ఇటు హిందూ ధర్మ రక్షణ కోసం జరిగిన వీరోచిత ప్రయత్నాలను మనకు స్పష్టం చేస్తుంది.
శ్రీవారి అన్నగారు మరియు కుబేరుడి అప్పు కథ (The Legend of Elder Brother)
పురాణాల ప్రకారం, గోవిందరాజ స్వామి వారు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామికి అన్నగారిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆకాశరాజు కుమార్తె పద్మావతి దేవిని వివాహం చేసుకోవడానికి శ్రీనివాసుడు కుబేరుడి వద్ద భారీగా ధనాన్ని అప్పుగా తీసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో పరమశివుడు మరియు బ్రహ్మదేవుడు ఈ అప్పుకు సాక్షులుగా నిలిచారు. తమ్ముడి వివాహం కోసం కుబేరుడు ఇచ్చిన ఆ అఖండమైన ధనాన్ని కొలిచే బాధ్యతను పెద్దవాడైన గోవిందరాజ స్వామి స్వీకరించారు.
కలియుగాంతం వరకు చెల్లించాల్సిన ఆ వడ్డీ ధనాన్ని కుంచంతో (కొలపాత్ర) ఎంత సేపు కొలిచినా పని పూర్తికాక స్వామి వారు తీవ్రంగా అలసిపోయారు. ఆ అలసటలో విశ్రాంతి తీసుకోవాలని భావించిన స్వామి, తాను ధనాన్ని కొలిచిన ఆ కుంచాన్నే తన తల కింద దిండుగా పెట్టుకుని ఆదిశేషునిపై శయన ముద్రలోకి జారుకున్నారు. అందుకే ఈ ఆలయంలో స్వామి వారు నిద్రిస్తున్న భంగిమలో కనిపిస్తారు.
మరొక ఆసక్తికరమైన కథనం ప్రకారం, సంతానం కోసం పరితపిస్తున్న కాశీ రాజు దంపతులకు శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి కలలో కనిపించి, తాను తన అన్నగారైన గోవిందరాజులకు ఆధీనుడనని, ఆయన అనుమతి ఇస్తేనే తాను సంతాన భిక్షను ప్రసాదించగలనని పేర్కొన్నాడు. దీనిని బట్టి ఆధ్యాత్మిక పరంగా గోవిందరాజ స్వామికి ఉన్న ఉన్నత స్థానాన్ని మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు.
చిదంబరం నుండి తిరుపతికి ఉత్సవ విగ్రహం రాక (Historical Migration)
ఈ ఆలయ చారిత్రక నేపథ్యం 11వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళనాడులోని చిదంబరం క్షేత్రంతో ముడిపడి ఉంది. ఆ కాలంలో చిదంబరాన్ని పరిపాలించిన ‘క్రిమికంఠుడు’ అనే చోళ రాజు పరమ శివభక్తుడు, కానీ తీవ్రమైన విష్ణు ద్వేషి. తన రాజ్యంలో వైష్ణవ మతం ఉండకూడదని భావించిన ఆ రాజు, చిదంబరంలోని గోవిందరాజ స్వామి విగ్రహాన్ని పెకిలించి, గొలుసులతో బంధించి సముద్రంలో పడవేయించాడు.
ఆ క్లిష్ట సమయంలో ‘పిల్ల’ అనే పరమ విష్ణు భక్తురాలు మరియు కొంతమంది వైష్ణవ పూజారులు ప్రాణాలకు తెగించి, సముద్రం నుండి స్వామి వారి శ్రీదేవి, భూదేవి సమేత ఉత్సవ విగ్రహాలను రహస్యంగా రక్షించారు. ఆ విగ్రహాలను ఏనుగుల సహాయంతో గుట్టుచప్పుడు కాకుండా తిరుమల ప్రాంతానికి తీసుకువచ్చి, అప్పట్లో అక్కడ ఉన్న శ్రీ రామానుజాచార్యులను ఆశ్రయించారు. భక్తుల విన్నపం మేరకు మరియు స్వామి వారి దివ్య దర్శనం (స్వప్నం) కలగడంతో, రామానుజులు తిరుపతిలో ఈ విగ్రహాలను ప్రతిష్టించడానికి నిర్ణయించుకున్నారు.
అయితే, చిదంబరం నుండి తెచ్చిన మూలవిరాట్టు విగ్రహం పాక్షికంగా భగ్నం కావడంతో, ఆగమ శాస్త్రం ప్రకారం దానిని ప్రతిష్టించడం అనర్హమని భావించారు. ముహూర్తం దగ్గర పడుతుండటంతో, అప్పటికప్పుడు రాతి విగ్రహాన్ని తయారు చేయడం సాధ్యం కాక, రామానుజాచార్యులు యాదవ రాజుల సహాయంతో సున్నం మరియు మట్టితో (గార) స్వామి వారి దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని తయారు చేయించి, సా.శ. 1130, ఫిబ్రవరి 24న ప్రతిష్టించారు. చిదంబరం నుండి తెచ్చిన ఉత్సవ మూర్తులకు, ఈ కొత్త మూలవిరాట్టుకు అప్పటి నుండి నిత్య పూజలు ప్రారంభమయ్యాయి.
గోవిందరాజ స్వామి విగ్రహ విశిష్టత (Significance of the Idol)
శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి వారి మూలవిరాట్టు అత్యంత విలక్షణమైనది మరియు అరుదైనది. ఈ ఆలయంలో స్వామివారు ‘శయన ముద్ర’లో (యోగ నిద్ర భంగిమలో) భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. ఈ విగ్రహం వెనుక ఉన్న విశేషాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక అర్థాలు ప్రతి భక్తుడిని ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తాయి.
- గార మూర్తి విశిష్టత: ఈ ఆలయ మూలవిరాట్టును సాధారణ శిలతో కాకుండా, సున్నం మరియు మట్టి మిశ్రమంతో (గార) రూపొందించారు. విగ్రహం మట్టితో చేసినది కావడం వల్ల, తిరుమల శ్రీవారికి జరిగినట్లుగా ఇక్కడ మూలవిరాట్టుకు నేరుగా అభిషేకం నిర్వహించరు. ఇది ఈ ఆలయానికి ఉన్న అతిపెద్ద విశేషం.
- శయన భంగిమ: స్వామివారు శేషతల్పం (ఆదిశేషుడు) పై పడుకుని, తూర్పు ముఖంగా దర్శనమిస్తారు. స్వామి వారి శిరస్సు దక్షిణ దిశలో, పాదాలు ఉత్తర దిశలో ఉంటాయి. ఆయన కుడి చేయి తల కింద దిండులా ఉంటే, ఎడమ చేయి శరీరంపై నేరుగా చాచి ఉంటుంది.
- తల కింద ‘కుంచెం’ (మరకాల్): స్వామి వారి తల కింద దిండుతో పాటు, కుబేరుడి వద్ద తీసుకున్న ధనాన్ని కొలిచిన ‘కుంచెం’ లేదా ‘మరకాల్’ (కొలపాత్ర) స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. తమ్ముడి పెళ్లి అప్పును కొలిచి అలసిపోయిన స్వామివారు, ఆ కొలపాత్రనే తల కింద పెట్టుకుని విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారని స్థల పురాణం చెబుతోంది.
- నాభికమలంలో బ్రహ్మదేవుడు: స్వామి వారి నాభి (బొడ్డు) నుండి ఉద్భవించిన పద్మంపై చతుర్ముఖ బ్రహ్మ కొలువై ఉంటారు. అలాగే స్వామి వారి పాదాల చెంత శ్రీదేవి, భూదేవి అమ్మవార్లు కూర్చుని సేవలు చేస్తూ కనిపిస్తారు.
- రాక్షసుల విగ్రహాలు: స్వామి వారి పాదాల వద్ద మధు, కైటభులు అనే రాక్షసుల విగ్రహాలు కూడా ఉండటం గమనార్హం.
ఇలాంటి అద్భుతమైన శయన మూర్తిని దర్శించుకోవడం వల్ల సకల పాపాలు తొలగిపోయి, మనశ్శాంతి లభిస్తుందని బ్రహ్మాండ పురాణం వివరిస్తోంది.
చారిత్రక ఆధారాలు మరియు ఆలయ నిర్మాణం (Architecture & Inscriptions)
శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి ఆలయం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని అతిపెద్ద ఆలయ సముదాయాలలో ఒకటిగా, అద్భుతమైన ద్రావిడ నిర్మాణ శైలికి మరియు శిల్పకళా వైభవానికి నిలువుటద్దంగా నిలుస్తుంది. ఈ ఆలయ నిర్మాణం మరియు అభివృద్ధిలో చోళులు, యాదవరాజులు మరియు విజయనగర చక్రవర్తుల పాత్ర అపారమైనది. ఆలయ కుడ్యాలపై చెక్కబడిన శాసనాలు మరియు అపురూపమైన శిల్పాలు ఈ క్షేత్రం యొక్క చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను చాటి చెబుతున్నాయి.
- శాసనాలు మరియు చారిత్రక ఆధారాలు: ఆలయంలో లభించిన శాసనాలలో అత్యంత పురాతనమైనది సా.శ. 1235 నాటిది. ఇది మూడవ రాజరాజ చోళుని పాలనా కాలానికి చెందినది. సా.శ. 1239లో వీర నరసింగ యాదవరాయల భార్య ఆలయ రథం మరియు ఇతర మరమ్మతుల కోసం భారీగా కానుకలు సమర్పించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. సా.శ. 1506లో విజయనగర రాజుల సాళువ వంశ కాలంలో ఈ ఆలయం గొప్ప అభివృద్ధిని సాధించి, వైభవోపేతంగా వెలిగింది.
- రాజగోపుర వైభవం: ఆలయ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న ఏడు అంతస్తుల భారీ రాజగోపురం సుమారు 50 మీటర్ల ఎత్తుతో తిరుపతి నగరానికే ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. దీనిని సా.శ. 1628వ సంవత్సరంలో మట్ల అనంతరాయలు అనే స్థానిక రాజు నిర్మించారు. ఈ గోపురం పైభాగంలో 11 కలశాలు ఉండి, గోపుర కుడ్యాలపై రామాయణం, మహాభారతం మరియు భాగవత పురాణాలలోని సన్నివేశాలను అత్యంత సుందరంగా చెక్కారు. గోపుర మార్గంలో మట్ల అనంతరాయలు మరియు ఆయన ముగ్గురు భార్యల విగ్రహాలు కూడా దర్శనమిస్తాయి.
- అంతర్గత నిర్మాణాలు: ప్రధాన రాజగోపురం దాటిన తర్వాత 15వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన మూడు అంతస్తుల రెండవ గోపురం కనిపిస్తుంది. దీనిపై విష్ణుమూర్తి అవతార విశేషాలు అద్భుతంగా చెక్కబడి ఉంటాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో రంగమండపం, చిత్రకూట మండపం, కల్యాణ మండపం వంటి అనేక విశాలమైన మండపాలు ఉన్నాయి. ఆలయానికి ఉత్తరంగా ‘ఆలయ వాస్తు మ్యూజియం’ ఉంది, ఇందులో ప్రాచీన శిల్పకళా రీతులను భక్తులు వీక్షించవచ్చు.
- గోవింద పుష్కరిణి: ఆలయానికి తూర్పు వైపున విశాలమైన మెట్లతో నిర్మించిన పెద్ద కోనేరు (పుష్కరిణి) ఉంది. దీనిని 1931లో ఆధునీకరించారు. పూర్వం ఈ ప్రాంతాన్ని ‘పుదుకోలము’ అని పిలిచేవారని, భక్తులు ఇందులో స్నానం ఆచరించి స్వామిని దర్శించుకోవడం ఆచారమని తెలుస్తోంది. స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలంలో ఈ కోనేరు మెట్లపైనే అనేక బహిరంగ సభలు జరిగేవన్న చారిత్రక విశేషం కూడా ఉంది.
ఆలయంలోని ఇతర ఉపాలయాలు (Sub-temples inside the Complex)
శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి ఆలయ ప్రాంగణం అత్యంత విశాలమైనది మరియు ఇందులో అనేక ఉపాలయాలు కొలువై ఉన్నాయి. ఈ ఉపాలయాల అమరిక వెనుక అద్భుతమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. ప్రధాన ఆలయం లోపల మరియు బయట ఉన్న ఈ సన్నిధులు భక్తులకు పూర్తిస్థాయి ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.
- శ్రీ పుండరీకవల్లి అమ్మవారు: గోవిందరాజ స్వామి వారి ప్రధాన దేవేరి అయిన పుండరీకవల్లి అమ్మవారికి ప్రత్యేక సన్నిధి ఉంది. భక్తులు స్వామిని దర్శించుకున్న తర్వాత అమ్మవారిని దర్శించుకోవడం ఇక్కడ ఆచారంగా వస్తోంది.
- శ్రీ ఆండాళ్ అమ్మవారు: గోదాదేవి (ఆండాళ్) అమ్మవారి విగ్రహాన్ని భగవద్ శ్రీ రామానుజాచార్యులు స్వయంగా ఇక్కడ ప్రతిష్టించారు. ఇక్కడ అమ్మవారికి జరిగే ‘నీరాట్టోత్సవం’ అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది.
- శ్రీ పార్థసారధి స్వామి మరియు 700 ఏళ్ల రహస్యం: గోవిందరాజ స్వామి ఇక్కడ ప్రతిష్టించబడక ముందు, ఈ ఆలయంలో శ్రీ పార్థసారధి స్వామి వారే ప్రధాన దైవంగా ఉండేవారు. అయితే, సుమారు 700 ఏళ్ల పాటు పార్థసారధి స్వామి గర్భగుడి ఖాళీగా ఉండి, విగ్రహం మరుగైపోయింది.
- పి.వి.ఆర్.కె. ప్రసాద్ గారి పరిశోధన: 1979లో టిటిడి ఈఓగా పనిచేసిన పి.వి.ఆర్.కె. ప్రసాద్ గారు, సింహద్వారానికి ఎదురుగా ఉండాల్సిన గర్భగుడి ఖాళీగా ఉండటం గమనించి పరిశోధన చేపట్టారు. గర్భగుడి గోడ బయటి నుండి విశాలంగా, లోపల ఇరుకుగా ఉండటంతో అనుమానం వచ్చి, ఆగమ పండితుల సలహాతో ఒక గోడను తొలగింపజేశారు.
- విగ్రహాల వెలికితీత: ఆ గోడ వెనుక 700 ఏళ్లుగా దాచబడిన రుక్మిణి, సత్యభామ సమేత శ్రీ పార్థసారధి స్వామి విగ్రహాలు బయటపడ్డాయి. పూర్వం మహమ్మదీయుల దండయాత్రల నుండి విగ్రహాలను రక్షించడానికి స్థానికులు ఆ విగ్రహాల చుట్టూ గోడ కట్టి దాచిపెట్టినట్లు చారిత్రక ఆధారాల ద్వారా తెలిసింది. అనంతరం ప్రసాద్ గారు ఆ విగ్రహాలకు పునఃప్రతిష్ట చేయించారు.
- ఇతర ముఖ్యమైన సన్నిధులు:
- ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ముదలాళ్వార్లు, రామానుజాచార్యులు (ఉడైయవర్) మరియు శ్రీ కృష్ణుని సన్నిధులు ఉన్నాయి.
- ఆలయ ప్రాంగణంలోనే చక్రతాళ్వార్, లక్ష్మీనారాయణ స్వామి, ఆంజనేయ స్వామి మరియు తిరుమల నంబి వంటి ప్రముఖుల ఉపాలయాలు భక్తులకు దర్శనమిస్తాయి.
- ఆలయ వాస్తు మ్యూజియం: ఆలయానికి ఉత్తరం వైపున ఉన్న మ్యూజియంలో ప్రాచీన శిల్పకళా రీతులను మరియు చారిత్రక విశేషాలను వీక్షించవచ్చు.
శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి ఆలయం కేవలం ఒక చారిత్రక కట్టడమే కాదు, కోట్లాది మంది భక్తుల నమ్మకానికి నిలువుటద్దం. తిరుమల శ్రీవారి దర్శనానికి వెళ్లే ప్రతి భక్తుడు కొండ కింద ఉన్న ఈ అన్నగారిని దర్శించుకుంటేనే వారి యాత్ర సంపూర్ణమవుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తారు. తిరుపతి రైల్వే స్టేషన్కు కేవలం 200 అడుగుల దూరంలో ఉండటం వల్ల యాత్రికులకు ఈ ఆలయ సందర్శన ఎంతో సులభతరంగా మారుతుంది.
వెయ్యేళ్ల చరిత్ర, అద్భుతమైన శిల్పకళ, మరియు భగవద్ రామానుజుల వారి మార్గదర్శకత్వంలో నేటికీ అత్యంత నిష్టగా కొనసాగుతున్న వైఖానస ఆగమ పూజా సంప్రదాయాలు ఈ క్షేత్రానికి ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపును తీసుకువచ్చాయి. భక్తుల భాషలో చెప్పాలంటే, “గోల గోవిందుడిది.. వైభవం వెంకటేశ్వరుడిది” అనే సామెత ఈ క్షేత్రానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేస్తోంది.
Read also: కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం రహస్యాలు మరియు చరిత్ర
FAQ – తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (Govindaraja Swamy Temple in Telugu)
ఈ ఆలయాన్ని సా.శ. 1130లో భగవద్ శ్రీ రామానుజాచార్యులు ప్రతిష్టించారు. ఈ ఆలయ కేంద్రంగానే నేటి తిరుపతి పట్టణం అభివృద్ధి చెందింది. కాలక్రమేణా చోళులు, యాదవరాజులు మరియు విజయనగర రాజులు ఈ ఆలయ అభివృద్ధికి విశేష సేవలందించారు.
పురాణాల ప్రకారం, గోవిందరాజ స్వామి వారు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామికి సాక్షాత్తు అన్నగారు. శ్రీనివాసుడి వివాహ సమయంలో కుబేరుడి వద్ద తీసుకున్న అప్పును కొలిచి, ఆ అలసటతో ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారని స్థల పురాణం చెబుతోంది.
స్వామివారు ఇక్కడ ‘శయన ముద్ర’లో (శేషతల్పంపై పడుకున్న భంగిమలో) తూర్పు ముఖంగా దర్శనమిస్తారు. ఆయన తన తల కింద ధనాన్ని కొలిచిన ‘కుంచెం’ (కొలపాత్ర) ను దిండుగా ఉంచుకుని యోగ నిద్రలో ఉండటం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ చరిత్ర ను చూడండి.
