భూలోక వైకుంఠం శ్రీరంగం: శ్రీ రంగనాథస్వామి ఆలయ చరిత్ర, విశిష్టతలు & దివ్య వైభవం

30

శ్రీరంగం, దక్షిణ భారతదేశంలోని అత్యంత వైభవమైన మరియు పవిత్రమైన వైష్ణవ క్షేత్రాలలో అగ్రగణ్యమైనది. దీనిని వైష్ణవ సంప్రదాయంలో కేవలం “కోయిల్” (ఆలయం) అని మాత్రమే పిలుస్తారు, ఇది ఈ క్షేత్రానికి ఉన్న విశిష్టతను మరియు ప్రాముఖ్యతను చాటిచెబుతుంది,. 108 వైష్ణవ దివ్య దేశాలలో ఇది మొట్టమొదటిది మరియు అత్యంత ప్రధానమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది,. తమిళనాడులోని తిరుచిరాపల్లికి సమీపంలో, కావేరి మరియు కొల్లిడం నదుల మధ్య ఉన్న ఒక సుందరమైన ద్వీపంలో ఈ ఆలయం కొలువై ఉంది,. సుమారు 156 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న ఈ ఆలయ సముదాయం, ప్రపంచంలోనే నిత్యం పూజలు జరిగే అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయంగా గుర్తింపు పొందింది,. ఏడు ప్రాకారాలు (ఆవరణలు), 21 గోపురాలు మరియు అనేక ఉపాలయాలతో విరాజిల్లుతున్న ఈ క్షేత్రాన్ని భక్తులు “భూలోక వైకుంఠం” అని భక్తితో కొలుస్తారు. ఈ ఆలయానికి ఉన్న చారిత్రక మరియు ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యం వేల సంవత్సరాల నాటిది, దీనిని ఆళ్వారులు తమ పాశురాలలో కీర్తించగా, రామానుజాచార్యుల వంటి గొప్ప ఆచార్యులు దీని నిర్వహణలో కీలక సంస్కరణలు చేపట్టారు,.

శ్రీరంగ విమాన ఆవిర్భావం మరియు పురాణ నేపథ్యం:

శ్రీరంగంలో వెలసిన రంగనాథ స్వామి విగ్రహం మరియు దానిపై ఉన్న రంగ విమానం ఆవిర్భావం వెనుక ఒక అద్భుతమైన పురాణ కథ ఉంది. శ్రీరంగ మహత్మ్యం ప్రకారం, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుడు క్షీరసాగర గర్భంలో చేసిన ఘోర తపస్సు ఫలితంగా ఈ స్వయంవ్యక్త రంగ విమానం ఉద్భవించింది,. ఈ విమానాన్ని గరుత్మంతుడు తన వీపుపై మోయగా, ఆదిశేషుడు తన పడగలతో ఛత్రాన్ని పట్టాడు,. విష్వక్సేనుడు మార్గాన్ని సుగమం చేయగా, సూర్యచంద్రులు వింజామరలు వీచారు మరియు నారద తుంబురులు భగవంతుని కీర్తిని గానం చేస్తూ అనుసరించారు,. బ్రహ్మదేవుడు ఈ దివ్య విమానాన్ని సత్యలోకానికి తీసుకెళ్లి, అక్కడ విరజానది ఒడ్డున ప్రతిష్టించి, అగమ శాస్త్రాల ప్రకారం నిత్య పూజలు నిర్వహించాడు,. భగవంతుడు బ్రహ్మదేవునికి తాను ఎనిమిది స్వయంవ్యక్త (శ్రీరంగం, శ్రీముష్ణం, వేంకటాద్రి, సాలిగ్రామం, నైమిశారణ్యం, తోతాద్రి, పుష్కరం మరియు బద్రి) క్షేత్రాలలో వెలుస్తానని, వాటిలో శ్రీరంగ విమానం మొట్టమొదటిదని మరియు అత్యంత ప్రాచీనమైనదని స్వయంగా వెల్లడించాడు,.

అయోధ్యకు ప్రయాణం మరియు ఇక్ష్వాకు వంశం:

సత్యలోకంలో బ్రహ్మదేవుడి చేత ఆరాధించబడిన ఈ రంగ విమానం, కాలక్రమేణా సూర్య భగవానుడికి, ఆ తర్వాత వైవస్వత మనువుకు సంక్రమించింది,. మనువు కుమారుడైన ఇక్ష్వాకు మహారాజు, సూర్యవంశానికి మూలపురుషుడు, ఈ విగ్రహం యొక్క విశిష్టతను తెలుసుకుని, దానిని భూలోకంలోని తన రాజధాని అయిన అయోధ్యలో ప్రతిష్టించాలని కోరుకున్నాడు,. ఇందుకోసం ఆయన వందలాది సంవత్సరాల పాటు కఠినమైన తపస్సు చేసి బ్రహ్మదేవుని మెప్పించి, విగ్రహాన్ని అయోధ్యకు తీసుకువచ్చాడు,. అప్పటి నుండి ఇక్ష్వాకు వంశీయులందరూ రంగనాథ స్వామిని తమ కులదైవంగా భావించి పూజించారు. సాక్షాత్తు శ్రీరామచంద్రుడు కూడా ఈ విగ్రహాన్ని ఆరాధించాడు, అందుకే స్వామికి “పెరియ పెరుమాళ్” అనే పేరు వచ్చింది. రావణ సంహారం తర్వాత, విభీషణుడి భక్తికి మెచ్చిన రాముడు, తన పట్టాభిషేక సమయంలో ఈ అమూల్యమైన రంగ విమానాన్ని అతనికి బహుమతిగా ఇచ్చాడు.

విభీషణుడు మరియు శ్రీరంగంలో క్షేత్ర స్థాపన:

విభీషణుడు ఆ దివ్య విమానాన్ని తన శిరస్సుపై ఉంచుకుని లంకకు ప్రయాణమయ్యాడు. మార్గమధ్యంలో కావేరి నది తీరంలోని చంద్రపుష్కరిణి సమీపంలో సంధ్యావందనం చేసుకోవడం కోసం విమానాన్ని కింద పెట్టాడు. శ్రీరాముడు ఈ విగ్రహాన్ని ఇచ్చేటప్పుడు, దీనిని ఎక్కడైనా కింద పెడితే అక్కడే స్థిరంగా ఉండిపోతుందని హెచ్చరించాడు. విభీషణుడు ఆ మాట మరచి విగ్రహాన్ని కింద పెట్టగా, తిరిగి ఎత్తడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు అది కదలలేదు. విభీషణుడు ఎంతో విచారించగా, భగవంతుడు ప్రత్యక్షమై తాను ఆ పవిత్రమైన కావేరి తీరంలోనే నివసించాలని నిశ్చయించుకున్నానని తెలిపాడు,. అయితే విభీషణుడిపై ఉన్న వాత్సల్యంతో, తాను ఎల్లప్పుడూ దక్షిణ దిశలో ఉన్న లంక వైపు చూస్తూ శయనిస్తానని అభయమిచ్చాడు. అప్పటి నుండి రంగనాథ స్వామి శ్రీరంగంలో శేషతల్పంపై పవళించి భక్తులకు దర్శనమిస్తున్నాడు. ఆ సమయంలో ఆ ప్రాంతాన్ని పాలిస్తున్న ధర్మవర్మ అనే చోళ రాజు, విభీషణుడిని ఓదార్చి స్వామికి ఒక సుందరమైన ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

ధర్మవర్మ కాలంలో తొలి ఆలయ నిర్మాణం:

శ్రీరంగం క్షేత్ర స్థాపనలో ధర్మవర్మ అనే చోళ రాజు పాత్ర అత్యంత కీలకమైనది. పురాణాల ప్రకారం, అయోధ్యలో దశరథ మహారాజు నిర్వహించిన పుత్రకామేష్టి యాగశాలలో రంగ విమానాన్ని చూసిన ధర్మవర్మ, ఆ దివ్య విమానం తన రాజ్యంలో ఉండాలని బలంగా ఆకాంక్షించాడు. ఆయన భక్తికి మెచ్చిన భగవంతుడు, విభీషణుని ద్వారా శ్రీరంగానికి చేరుకుని అక్కడే స్థిర నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు. భగవంతుని సంకల్పాన్ని గమనించిన ధర్మవర్మ, విభీషణుడిని ఓదార్చి, ఆ దివ్య విమానం చుట్టూ ఒక సుందరమైన ఆలయాన్ని మరియు దాని చుట్టూ ప్రాకారాన్ని నిర్మించాడు, దీనినే నేడు “ధర్మవర్మ వీధి” అని పిలుస్తారు. స్వామి వారికి అగమ శాస్త్రాల ప్రకారం నిత్య పూజలు జరిగేలా ఆయన ఏర్పాట్లు చేశాడు.

ఆలయం మరుగున పడటం మరియు కిళ్ళి వళవన్ పునరుద్ధరణ:

కాలక్రమేణా ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల, ముఖ్యంగా కావేరి నది వరదల కారణంగా, ధర్మవర్మ నిర్మించిన ఆ మొదటి ఆలయం ఇసుక దిబ్బల కింద మరుగున పడిపోయింది. దశాబ్దాల కాలం గడిచే కొద్దీ ఆ ప్రాంతం దట్టమైన అడవిగా మారి, క్రూర మృగాలకు నివాసంగా మారింది. అయితే, సూర్యవంశానికి చెందిన కిళ్ళి వళవన్ (Killivalavan) అనే చోళ రాజు ఒకసారి వేట కోసం ఆ ప్రాంతానికి వచ్చినప్పుడు, ఒక చెట్టు కింద విశ్రమిస్తుండగా ఒక అద్భుతం జరిగింది. ఒక చిలుక ఒక శ్లోకాన్ని మాటిమాటికీ ఉచ్చరించడం ఆయన విన్నాడు; ఆ శ్లోకం కావేరి నదిని వైకుంఠంలోని విరజానదితో పోలుస్తూ, శ్రీరంగం ఆలయమే సాక్షాత్తు భూలోక వైకుంఠమని వర్ణించింది. అదే సమయంలో భగవంతుడు రాజు కలలో ప్రత్యక్షమై తాను ఉన్న ఖచ్చితమైన ప్రదేశాన్ని సూచించాడు. రాజు వెంటనే తన సైన్యంతో ఆ ప్రాంతాన్ని తవ్వించి, ధగధగలాడే రంగ విమానాన్ని వెలికితీసి, అడవిని శుభ్రం చేసి ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించాడు. అప్పటి నుండి ఈ క్షేత్రం “తిరువరంగ తిరుపతి” గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఆళ్వారులు మరియు భక్తి ఉద్యమ వైభవం:

తమిళనాడులో బౌద్ధ, జైన మతాల ప్రభావం పెరుగుతున్న తరుణంలో, వైష్ణవ భక్తిని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడానికి ఆళ్వారులు కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ పన్నెండు మంది భక్త శిఖామణులు తమ పాశురాల ద్వారా శ్రీరంగనాథుని కీర్తించారు. 108 దివ్య దేశాలలో శ్రీరంగం మాత్రమే మొత్తం 11 మంది ఆళ్వారుల (మధురకవి ఆళ్వారు మినహా) చేత మంగళాశాసనం (స్తుతి) చేయబడిన ఏకైక క్షేత్రం. మొత్తం 247 పాశురాలు శ్రీరంగనాథునికి అంకితం చేయబడ్డాయి. తిరుమంగై ఆళ్వారు ఈ ఆలయ ప్రాకారాలను, గోపురాలను మరియు దశావతార సన్నిధిని నిర్మించడంలో గొప్ప కృషి చేశారు. ఈ భక్తి ఉద్యమం వల్ల శ్రీరంగం ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో శక్తివంతమైన కేంద్రంగా ఎదిగింది.

చోళ రాజుల స్వర్ణ యుగం మరియు రాజమహేంద్ర చోళుని సేవలు:

చోళ వంశపు రాజులందరూ శ్రీరంగనాథుని పట్ల అపారమైన భక్తిని ప్రదర్శించారు. పరంతక చోళుడు-I (907–955 AD) కాలంలో ఆలయానికి 30 బంగారు కాసుల వంటి అనేక విలువైన బహుమతులు అందాయి. సుందర చోళుని కాలంలో ప్రసిద్ధ వైష్ణవ ఆచార్యులైన నాథమునులు ఆలయ ఉత్సవాలను మరియు నిత్య కైంకర్యాలను క్రమబద్ధీకరించారు. రాజమహేంద్ర చోళుడు అనే రాజు స్వామి వారికి నవరత్నాలతో పొదిగిన బంగారు శేషతల్పాన్ని (పాము పడగ) కానుకగా ఇచ్చాడని శాసనాలు చెబుతున్నాయి, అందుకే రెండవ ప్రాకారానికి “రాజమహేంద్రన్ వీధి” అనే పేరు వచ్చింది. అలాగే, కులోత్తుంగ చోళుడు మరియు విక్రమ చోళుల కాలంలో ఆలయంలో అనేక మండపాలు, గోశాలలు మరియు ఉపాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఈ రాజుల కాలంలో శ్రీరంగం కేవలం ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగానే కాక, విద్యాబోధన, వైద్యశాలలు మరియు పేదలకు అన్నదానం చేసే ఒక గొప్ప సామాజిక సంస్థగా కూడా విరాజిల్లింది.

శ్రీ రామానుజాచార్యులు మరియు ఆలయ పరిపాలనా సంస్కరణలు:

శ్రీరంగం చరిత్రలో శ్రీ రామానుజాచార్యుల కాలం ఒక స్వర్ణయుగంగా పరిగణించబడుతుంది. 11వ శతాబ్దంలో ఆయన శ్రీరంగాన్ని తన కార్యక్షేత్రంగా చేసుకుని, ఆలయ ఆధ్యాత్మిక మరియు లౌకిక నిర్వహణలో విప్లవాత్మకమైన మార్పులు ప్రవేశపెట్టారు,. అంతకుముందు ఉన్న పూజా పద్ధతులను, ఉత్సవాలను క్రమబద్ధీకరించడమే కాకుండా, ఆలయ పరిపాలనను పర్యవేక్షించడానికి “సేనాపతి దురంధర” అనే ప్రత్యేక పదవిని సృష్టించారు,. దాదాపు 850 సంవత్సరాల క్రితం ఆయన ఈ క్షేత్రంలోనే పద్మాసన స్థితిలో పరమపదించగా, ఆయన భౌతిక కాయాన్ని ఇప్పటికీ ఆలయంలోని ఒక ప్రత్యేక సన్నిధిలో భద్రపరిచారు. దీనిని “తానాన తిరుమేని” అని పిలుస్తారు. ఎటువంటి రసాయనాలు వాడకుండా, కేవలం కుంకుమపువ్వు, పచ్చకర్పూరం మరియు చందనం వంటి సహజ సిద్ధమైన మూలికల లేపనాలతో ఆయన శరీరాన్ని వెయ్యేళ్ల నుండి చెక్కుచెదరకుండా కాపాడుతుండటం ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక వింతగా భక్తులు నమ్ముతారు.

సప్త-ప్రాకారాల నిర్మాణ శైలి మరియు ఆలయ పట్టణ వైభవం:

శ్రీరంగం ఆలయం ప్రపంచంలోనే నిత్యం పూజలు జరిగే అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయంగా గుర్తింపు పొందడానికి ప్రధాన కారణం దాని “సప్త-ప్రాకార” (ఏడు ఆవరణలు) రూపకల్పన. సుమారు 156 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న ఈ ఆలయ సముదాయం, గర్భాలయం చుట్టూ ఏడు కేంద్రీకృత ప్రాకారాలతో నిర్మించబడింది. ఈ ప్రాకారాల మొత్తం పొడవు సుమారు ఆరు మైళ్లు ఉంటుంది,. విశేషమేమిటంటే, బయటి మూడు ప్రాకారాలలో సాధారణ ప్రజల ఇళ్లు, పాఠశాలలు, మార్కెట్లు మరియు ఇతర వసతులు ఉంటాయి; దీనివల్ల ఇది కేవలం ఒక ఆలయంగా కాక, ఒక “ఆలయ పట్టణం” (Temple Town) గా విరాజిల్లుతోంది. భక్తుడు బయటి ప్రాకారం నుండి లోపలికి వెళ్లే కొద్దీ గోపురాల పరిమాణం మరియు ప్రాకారాల విస్తీర్ణం తగ్గుతూ వస్తుంది. ఇది మనిషి తన ప్రాపంచిక బంధాల నుండి విముక్తుడై, అంతర్గత శాంతిని పొందుతూ పరమాత్మ వైపు ప్రయాణించడాన్ని సూచిస్తుంది,.

భారతదేశంలోనే ఎత్తైన రాజగోపురం మరియు 21 గోపురాల విశిష్టత:

ఈ దివ్యక్షేత్రం మొత్తం 21 అద్భుతమైన గోపురాలతో అలంకరించబడింది. వీటిలో దక్షిణ దిశలో ఉన్న రాజగోపురం అత్యంత ప్రధానమైనది మరియు ఆసియా ఖండంలోనే అత్యంత ఎత్తైన గోపురాలలో ఒకటిగా పేరుగాంచింది,. సుమారు 236 నుండి 239.5 అడుగుల ఎత్తు, 13 అంతస్తులు మరియు 13 బంగారు కలశాలతో విరాజిల్లుతున్న ఈ మహా నిర్మాణం ఆధునిక కాలపు అద్భుతం. దీని పునాదులు 1500 ఏళ్ల క్రితం విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి అచ్యుత దేవరాయల కాలంలో పడినప్పటికీ, కొన్ని చారిత్రక కారణాల వల్ల నిర్మాణం మధ్యలోనే ఆగిపోయింది. దాదాపు 400 ఏళ్ల తర్వాత, అహోబిల మఠానికి చెందిన 44వ జీయర్ శ్రీ వేదాంత దేశిక యతీంద్ర మహాదేశికన్ కృషితో 1987లో ఈ రాజగోపురం పూర్తి చేయబడింది. ఈ గోపురాల వరుసలో “వెల్లాయి గోపురం” (తెల్ల గోపురం) కూడా ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది, దీని వెనుక ఒక గొప్ప త్యాగ చరిత్ర దాగి ఉంది.

శిల్పకళా ప్రదర్శనశాలలు – వేయి స్తంభాల మండపం మరియు శేషరాయర్ మండపం:

శ్రీరంగం ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్న మండపాలు ద్రావిడ శిల్పకళా వైభవానికి ప్రతిరూపాలు. వీటిలో వేయి స్తంభాల మండపం అత్యంత విశిష్టమైనది. విజయనగర రాజుల కాలంలో నిర్మించబడిన ఈ మండపంలో గ్రాన్ స్లాబ్ తో చేసిన వెయ్యి స్తంభాలు అమర్చబడి ఉంటాయి. అలాగే, శేషరాయర్ మండపం తన అద్భుతమైన శిల్ప శైలికి ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచింది. ఈ మండపంలోని స్తంభాలపై గాలిలోకి ఎగిరిన గుర్రాలు, వాటిపై కూర్చున్న యోధులు, కింద ఉన్న పులులను తొక్కుతున్నట్లుగా ఉన్న శిల్పాలు ఏకశిలలపై అత్యంత సహజంగా చెక్కబడ్డాయి. వీటితో పాటు, గరుడ మండపంలో ఉన్న సుమారు 25 అడుగుల ఎత్తైన గరుడాళ్వార్ విగ్రహం భక్తులకు ఒక అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని ఇస్తుంది. ఈ మండపాలన్నీ కేవలం కట్టడాలు మాత్రమే కాకుండా, పురాణ గాథలను మరియు నాటి సామాజిక పరిస్థితులను తెలిపే సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి,.

ముస్లిం దండయాత్రలు మరియు శ్రీరంగంపై విధ్వంసం:

14వ శతాబ్దంలో శ్రీరంగం ఆలయం చరిత్రలో ఎన్నడూ లేని విధంగా తీవ్రమైన పరీక్షలను ఎదుర్కొంది. క్రీ.శ. 1311లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సేనాధిపతి మాలిక్ కాఫూర్ పాండ్య రాజ్యంపై జరిపిన దాడిలో భాగంగా శ్రీరంగాన్ని మొదటిసారి ముట్టడించాడు. ఈ దాడిలో ఆలయంలోని అపారమైన బంగారం, వజ్రవైడూర్యాలు మరియు అమూల్యమైన సంపద దోచుకోబడ్డాయి. ఆ తర్వాత 1323లో ఉలుగ్ ఖాన్ (మహ్మద్ బిన్ తుగ్లక్) నాయకత్వంలో జరిగిన రెండవ దాడి అత్యంత భీకరమైనది. ఈ దండయాత్ర సమయంలో ఆలయ పవిత్రతను కాపాడటానికి మరియు శత్రువులు గర్భాలయంలోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవడానికి సుమారు 12,000 మంది శ్రీవైష్ణవ భక్తులు తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేశారు. శత్రు సైన్యం భక్తులను కిరాతకంగా చంపి, ఆలయ ప్రాంగణాన్ని రక్తసిక్తం చేశాయని, విగ్రహాలను ధ్వంసం చేసి, ఆలయ నిర్వహణను పూర్తిగా స్తంభింపజేశాయని చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి.

నంపెరుమాళ్ రక్షణ మరియు పిళ్లై లోకాచార్యుల సాహస ప్రస్థానం:

ముస్లిం సైన్యం ఆలయాన్ని ముట్టడించే లోపే, ఉత్సవ విగ్రహమైన నంపెరుమాళ్ (అళగియ మణవాళన్) శత్రువుల చేతికి చిక్కకుండా ఉండటానికి పిళ్లై లోకాచార్యుల నాయకత్వంలో ఒక భక్త బృందం సాహసోపేతమైన నిర్ణయం తీసుకుంది. వారు విగ్రహాన్ని మరియు విలువైన ఆభరణాలను రహస్యంగా ఆలయం నుండి తరలించి, సురక్షిత ప్రాంతాల కోసం దక్షిణ దిశగా ప్రయాణమయ్యారు. దశాబ్దాల కాలం పాటు వారు అడవుల్లో, కొండల్లో ప్రయాణిస్తూ, మధురై, కేరళ మరియు కర్ణాటకలోని వివిధ గ్రామాల మీదుగా విగ్రహాన్ని రక్షించారు. చివరకు ఆ దివ్య విగ్రహం తిరుమల కొండలకు చేరి, అక్కడ రహస్యంగా భద్రపరచబడింది. సుమారు 40 సంవత్సరాలకు పైగా శ్రీరంగనాథుడు తన స్వస్థలానికి దూరంగా గడపవలసి రాగా, ఈ సమయంలో శ్రీరంగంలో నిత్య పూజలు నిలిచిపోయి, ఆలయం ఒక యుద్ధ శిబిరంగా మారిపోయింది.

బిబి నాంచారమ్మ (తుళుక్క నాచ్చియార్) మరియు వెల్లాయి గోపురం త్యాగం:

ఈ దాడుల నేపథ్యంలో ఉద్భవించిన రెండు అద్భుతమైన గాథలు శ్రీరంగంలో నేటికీ సజీవంగా ఉన్నాయి. మాలిక్ కాఫూర్ నంపెరుమాళ్ విగ్రహాన్ని ఢిల్లీకి తీసుకువెళ్లగా, సుల్తాన్ కుమార్తె సురతాని ఆ విగ్రహాన్ని తన భర్తగా ఆరాధించిందని, ఆమె భక్తికి మెచ్చిన భగవంతుడు ఆమెను తనలో ఐక్యం చేసుకున్నాడని భక్తులు నమ్ముతారు. ఆమె స్మారకార్థం ఆలయంలో “తుళుక్క నాచ్చియార్” (ముస్లిం భక్తురాలు) సన్నిధిని ఏర్పాటు చేశారు, అక్కడ నేటికీ స్వామి వారికి చపాతీలు మరియు వెన్నను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. అదే సమయంలో, వెల్లాయి అనే దేవదాసి తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి ముస్లిం సైన్యాధిపతిని గోపురం పై నుండి తోసివేసి, తానూ ఆత్మార్పణ చేసుకుని విగ్రహాన్ని రక్షించేందుకు సమయాన్ని సృష్టించింది. ఆమె త్యాగానికి గుర్తుగా ఆ గోపురానికి తెల్లని రంగు వేసి, దానిని “వెల్లాయి గోపురం” అని పిలుస్తున్నారు.

విజయనగర సామ్రాజ్యం మరియు ఆలయ పునరుద్ధరణ:

చీకటి రోజులు ముగిసి, 1371లో విజయనగర సామ్రాజ్య సేనాని గోపన్న ఉడయార్ (కుమార కంపన కుమారుడు) మధురై సుల్తానులను ఓడించి శ్రీరంగాన్ని విముక్తి చేశాడు. తిరుమల నుండి నంపెరుమాళ్ విగ్రహాన్ని తిరిగి తీసుకువచ్చి, అత్యంత వైభవంగా శాస్త్రోక్తంగా పునఃప్రతిష్టించారు. ఈ చారిత్రక ఘట్టాన్ని శ్రీ వేదాంత దేశికులు స్వయంగా వీక్షించి, భగవంతుడు తిరిగి రావడంపై తన ఆనందాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ శ్లోకాలను రచించారు. విజయనగర రాజులు మరియు వారి మంత్రులు ఆలయానికి అపారమైన భూములను, బంగారాన్ని కానుకగా ఇచ్చి, శిధిలమైన కట్టడాలను మరియు ప్రాకారాలను పునరుద్ధరించారు. ఈ పునరుద్ధరణతో శ్రీరంగం మళ్ళీ తన పూర్వ వైభవాన్ని సంతరించుకుని, దక్షిణ భారతదేశంలో వైష్ణవ ధర్మానికి మరియు భక్తి ఉద్యమానికి ప్రధాన కేంద్రంగా విరాజిల్లడం ప్రారంభించింది.

గర్భాలయ నిర్మాణ వైభవం మరియు శ్రీ రంగనాథుని దివ్య స్వరూపం:

శ్రీరంగం ఆలయానికి కేంద్రబిందువు ఆ స్వామి కొలువై ఉన్న గర్భాలయం. ఈ పవిత్ర గర్భాలయం అత్యంత ప్రాచీనమైనది మరియు దీనిపై ఉన్న “శ్రీరంగ విమానం” బంగారు తాపడంతో ధగధగలాడుతూ విరాజిల్లుతుంది. ఈ విమానం ప్రణవ (ఓం) ఆకారంలో నిర్మించబడింది, అందుకే దీనిని “ప్రణవాకార విమానం” అని పిలుస్తారు. గర్భాలయంలో శ్రీ రంగనాథ స్వామి వారు ఆదిశేషునిపై శయనించి, యోగనిద్రలో దర్శనమిస్తారు. స్వామి వారి విగ్రహం సుమారు 20 అడుగుల పొడవు ఉంటుంది. విశేషమేమిటంటే, ఈ మూలవిరాట్టు సాధారణంగా ఇతర ఆలయాల్లో ఉన్నట్లు గ్రానైట్ శిలతో చేసినది కాదు; ఇది “సుధై” (సున్నం, మట్టి మరియు శాలిగ్రామ శిలల మిశ్రమం) తో రూపొందించబడింది. స్వామి వారి విగ్రహాన్ని తేనె, బెల్లం, చందనం మరియు ఇతర వనమూలికలతో చేసిన ప్రత్యేక “తైలం” తో అభిషేకిస్తారు, దీనివల్ల విగ్రహం మెరుస్తున్న నల్లని శిలలా కనిపిస్తుంది. విభీషణుని కోరిక మేరకు స్వామి వారు ఎల్లప్పుడూ దక్షిణం వైపు (లంక దిశగా) ముఖం చేసి దర్శనమివ్వడం ఈ క్షేత్రం యొక్క గొప్ప విశిష్టత.

శ్రీ రామానుజాచార్యుల అద్భుత దేహ సంరక్షణ – తానాన తిరుమేని:

శ్రీరంగం ఆలయంలోని ఐదవ ప్రాకారంలో ఉన్న శ్రీ రామానుజాచార్యుల సన్నిధి భక్తులను ఆశ్చర్యపరిచే ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక వింత. సుమారు 900 సంవత్సరాల క్రితం రామానుజులు ఈ క్షేత్రంలోనే పద్మాసన స్థితిలో కూర్చుని ప్రాణాలు విడిచారు. ఆయన భౌతిక కాయాన్ని ఖననం చేయకుండా, ఇప్పటికీ గర్భాలయంలో అలాగే భద్రపరిచారు, దీనిని “తానాన తిరుమేని” (స్వయంవ్యక్త శరీరం) అని పిలుస్తారు. ఎటువంటి రసాయనాలు వాడకుండా, కేవలం కుంకుమపువ్వు, పచ్చకర్పూరం మరియు చందనం వంటి సహజ మూలికల లేపనాలను ఏడాదికి రెండుసార్లు ఆయన శరీరానికి పూస్తారు. ఈ కారణంగా ఆయన శరీరం ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా, ఎర్రని వర్ణంలో మెరుస్తూ ప్రాణం ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. రామానుజుల గోర్లు కూడా ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయని భక్తుల నమ్మకం.

ప్రధాన ఉపాలయాలు – రంగనాయకి అమ్మవారు మరియు ధన్వంతరి సన్నిధి:

ప్రధాన గర్భాలయంతో పాటు శ్రీరంగంలో 50 కి పైగా ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో స్వామి వారి పట్టపురాణి అయిన శ్రీ రంగనాయకి అమ్మవారి (లక్ష్మీదేవి) సన్నిధి అత్యంత ప్రధానమైనది. అమ్మవారు తన గర్భాలయం దాటి బయటకు రాదని, అందుకే ఆమెను “పడి తాండదా పత్ని” అని పిలుస్తారు. అలాగే, ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్న ధన్వంతరి సన్నిధి మరొక విశిష్టత. ఆరోగ్య ప్రదాత మరియు దేవతల వైద్యుడైన ధన్వంతరికి విడిగా ఆలయం ఉండటం చాలా అరుదు, ఇది కేవలం శ్రీరంగంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. వీటితో పాటు చక్రతాళ్వార్ (శ్రీ సుదర్శన చక్రం) సన్నిధి కూడా ఎంతో శక్తివంతమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది; ఈ విగ్రహం వెనుక వైపు నరసింహ స్వామి రూపం చెక్కబడి ఉంటుంది.

సామాజిక మరియు ఆర్థిక కేంద్రంగా శ్రీరంగం:

శ్రీరంగం ఆలయం కేవలం ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగానే కాకుండా, పూర్వ కాలంలో ఒక గొప్ప సామాజిక మరియు సేవా సంస్థగా విరాజిల్లింది. ఆలయ గోడలపై ఉన్న 600 కు పైగా శాసనాల ద్వారా నాటి సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితులు మనకు తెలుస్తాయి. ఈ ఆలయం స్వయంగా పాఠశాలలను మరియు “ఆరోగ్యశాల” (వైద్యశాల) ను నిర్వహించేది. భక్తులకు మరియు యాత్రికులకు ఉచితంగా ఆహారం అందించడానికి ఆలయ ప్రాంగణంలో భారీ ధాన్యపు గిడ్డంగులు (Kottarams) ఉండేవి. యుద్ధాలు లేదా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినప్పుడు ప్రజలకు ఆహార భద్రత కల్పించడానికి ఈ గిడ్డంగులు కీలక పాత్ర పోషించేవి. రాజులు మరియు సామాన్య భక్తులు సమర్పించిన భూములు మరియు నిధుల ద్వారా ఈ సేవా కార్యక్రమాలు నిరంతరాయంగా కొనసాగేవి.

వైకుంఠ ఏకాదశి మరియు ఉత్సవాల వైభవం:

శ్రీరంగం ఆలయంలో ఏడాది పొడవునా అనేక ఉత్సవాలు జరుగుతాయి, అయితే తమిళ మాసమైన మార్గళి (డిసెంబర్-జనవరి) లో జరిగే 21 రోజుల వైకుంఠ ఏకాదశి ఉత్సవం అత్యంత ప్రధానమైనది, ఇది సుమారు పది లక్షల మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. ఈ ఉత్సవాన్ని పగల్ పత్తు (10 పగటి రోజులు) మరియు రా పత్తు (10 రాత్రి రోజులు) అని రెండు భాగాలుగా నిర్వహిస్తారు. వైకుంఠ ఏకాదశి నాడు తెల్లవారుజామున స్వామి వారు అత్యంత వైభవంగా పరమపద వాసల్ (వైకుంఠ ద్వారం) గుండా బయటకు వస్తారు. ఈ ద్వారం గుండా వెళ్తే మోక్షం సిద్ధిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. ఈ సమయంలో 4,000 పాశురాలను అభినయిస్తూ పాడే “అరైయర్ సేవ” అనే విశిష్ట కళారూపం భక్తులకు కనువిందు చేస్తుంది. ఉత్సవం చివరి రోజున నమ్మాళ్వార్ మోక్షం పొందే ఘట్టాన్ని అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు. ఇవే కాకుండా, జూన్-జూలైలో విగ్రహాలకు బంగారు కవచాలను శుభ్రం చేసే జ్యేష్టాభిషేకం, మరియు మార్చి-ఏప్రిల్‌లో జరిగే బ్రహ్మోత్సవాలు ఈ క్షేత్రానికి అదనపు శోభను ఇస్తాయి.

సేర్తి సేవ మరియు రామానుజుల గద్యత్రయం:

శ్రీరంగంలో ఏడాదికి ఒక్కసారి మాత్రమే జరిగే “సేర్తి సేవ” అనే వేడుకకు ఎంతో ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత ఉంది. సాధారణంగా రంగనాథ స్వామి మరియు రంగనాయకి అమ్మవారు విడివిడిగా దర్శనమిస్తారు, కానీ పంగుని ఉత్తరం (మార్చి-ఏప్రిల్) నాడు వీరిద్దరూ ఒకే పీఠంపై కొలువై భక్తులకు జంటగా దర్శనమిస్తారు. ఈ దివ్యమైన కలయికను చూడటం అరుదైన భాగ్యంగా భక్తులు భావిస్తారు. సుమారు 900 సంవత్సరాల క్రితం, ఇదే సేర్తి సేవ సమయంలో శ్రీ రామానుజాచార్యులు భగవంతుని శరణాగతి వేడుకుంటూ “గద్యత్రయం” (శరణాగతి గద్యం, శ్రీరంగ గద్యం, వైకుంఠ గద్యం) అనే మూడు అద్భుతమైన గద్య కృతులను రచించి స్వామి వారికి సమర్పించారని చరిత్ర చెబుతోంది. ఈ పవిత్ర గ్రంథాలు ఇప్పటికీ వైష్ణవ సంప్రదాయంలో అత్యంత గౌరవప్రదంగా పఠించబడుతున్నాయి.

సంగీత మరియు సాహిత్య వారసత్వం – కంబర్ మరియు త్యాగరాజ స్వామి:

శ్రీరంగం కేవలం ఒక దేవాలయం మాత్రమే కాదు, ఇది గొప్ప సాహితీ మరియు సంగీత కళా కేంద్రం కూడా. 12వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ కవి కంబర్, తాను రచించిన “కంబ రామాయణం” ను మొదటగా ఈ ఆలయంలోని రంగనాయకి అమ్మవారి సన్నిధిలో ఉన్న ఒక మండపంలోనే పండితుల సమక్షంలో పఠించి వారి ఆమోదం పొందారు. నేటికీ ఆ మండపాన్ని కంబర్ రామాయణ మండపంగా పిలుస్తారు. అలాగే, కర్ణాటక సంగీత పితామహులలో ఒకరైన త్యాగరాజ స్వామి కూడా ఈ క్షేత్రాన్ని సందర్శించారు. ఒక బ్రహ్మోత్సవం సమయంలో స్వామి వారిని దర్శించుకోవడానికి వచ్చిన ఆయనకు రద్దీ వల్ల వీలు కలగకపోగా, అకస్మాత్తుగా స్వామి వారి వాహనం కదలకుండా ఆగిపోయిందని, త్యాగరాజ స్వామి వారు దర్శనం చేసుకుని “ఓ రంగశాయి” మరియు “వినరాద నా మనవి” వంటి కీర్తనలు ఆలపించిన తర్వాతే వాహనం కదిలిందని ఒక సుప్రసిద్ధ గాథ ఉంది.

చారిత్రక సాక్ష్యాలు మరియు శాసనాల సంపద:

శ్రీరంగం ఆలయ పట్టణం దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రను తెలిపే ఒక గొప్ప పురావస్తు కేంద్రం కూడా. ఈ ఆలయ గోడలపై వివిధ రాజవంశాలకు చెందిన 600 నుండి 800 పైగా శాసనాలు ఉన్నాయి. ఇవి తెలుగు, తమిళం, సంస్కృతం, కన్నడ, మరాఠీ మరియు ఒడియా భాషల్లో చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ శాసనాల ద్వారా చోళ, పాండ్య, హోయసల మరియు విజయనగర రాజులు ఆలయానికి ఇచ్చిన భారీ విరాళాలు, భూములు మరియు బంగారు ఆభరణాల వివరాలు మనకు తెలుస్తాయి. ఉదాహరణకు, విజయనగర రాజులు గర్భాలయ పైకప్పుకు బంగారు తాపడం చేయించారని, పాండ్య రాజులు స్వామి వారికి రత్నఖచిత కిరీటాలను సమర్పించారని ఈ ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఈ శాసనాలు కేవలం మతపరమైనవే కాకుండా, నాటి సమాజంలోని ఆర్థిక పరిస్థితులను మరియు సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చారిత్రక కిటికీలుగా నిలుస్తున్నాయి.

ప్రపంచ వారసత్వ గుర్తింపు మరియు యునెస్కో అవార్డులు:

శ్రీరంగం రంగనాథస్వామి ఆలయం కేవలం ఒక మతపరమైన కేంద్రంగానే కాకుండా, ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది,. సుమారు 156 ఎకరాల విస్తీర్ణంతో, ప్రపంచంలోనే నిత్యం పూజలు జరిగే అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయ సముదాయంగా ఇది విరాజిల్లుతోంది. ఈ ఆలయ నిర్మాణ కౌశలాన్ని మరియు చారిత్రక కట్టడాల పరిరక్షణను గుర్తించి, 2017లో యునెస్కో (UNESCO) ఆసియా పసిఫిక్ అవార్డ్ ఆఫ్ మెరిట్‌ను ప్రకటించింది,. ఈ గౌరవం దక్కించుకున్న తమిళనాడులోని మొట్టమొదటి దేవాలయం ఇదే కావటం విశేషం,. ప్రస్తుతం ఈ క్షేత్రం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాలో కూడా చోటు సంపాదించుకుంది,. ఇక్కడి ఏడు ప్రాకారాలు మరియు 21 అద్భుతమైన గోపురాలు ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప కళా వైభవానికి సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

ఆలయ నిర్వహణ మరియు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలు:

ప్రస్తుతం ఈ ఆలయ పరిపాలన తమిళనాడు ప్రభుత్వ హిందూ ధార్మిక మరియు దాయాద శాఖ (HRCE) ఆధ్వర్యంలో కొనసాగుతోంది,. అయితే, ఆలయ ప్రాంగణం బయట ఉన్న దశావతార సన్నిధి మాత్రం ఇప్పటికీ అహోబిల మఠం పర్యవేక్షణలో ఉంది,. శ్రీరంగం ఆలయం ప్రాచీన కాలం నుండి ఒక గొప్ప సామాజిక సంస్థగా కూడా సేవలందిస్తోంది. ఇక్కడి శాసనాల ప్రకారం, పూర్వ కాలంలో ఆలయ ప్రాంగణంలోనే “ఆరోగ్యశాల” (వైద్యశాల) ఉండేదని, అక్కడ ప్రజలకు ఉచితంగా వైద్య సేవలు అందించేవారని తెలుస్తోంది. నేటికీ ఆలయంలో అన్నదాన పథకం నిరంతరాయంగా కొనసాగుతోంది, దీని ద్వారా ప్రతిరోజూ వందలాది మంది భక్తులకు ఉచితంగా భోజన సదుపాయం కల్పిస్తున్నారు. ఆలయ ఆర్థిక వనరులను విద్యాబోధన మరియు ప్రాంతీయ మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు కూడా వినియోగిస్తుండటం ఈ క్షేత్రం యొక్క సామాజిక బాధ్యతను చాటిచెబుతోంది,.

భూలోక వైకుంఠ సందర్శన భాగ్యం:

శ్రీరంగం క్షేత్రం ఒక భక్తునికి కేవలం దైవ దర్శనాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణాన్ని అనుభూతినిస్తుంది. రాజగోపురం నుండి గర్భాలయం వైపు వెళ్ళే కొద్దీ ప్రాకారాల పరిమాణం మరియు గోపురాల ఎత్తు తగ్గటం అనేది, మనిషి తన ప్రాపంచిక బంధాలను వీడి పరమాత్మ వైపు ప్రయాణించాలనే అంతరార్థాన్ని సూచిస్తుంది,. “కోయిల్” అని పిలవబడే ఈ దివ్య దేశం వైష్ణవ సంప్రదాయానికి మూలస్తంభం వంటిది. ఇక్కడి పవిత్ర కావేరి నదిని “దక్షిణ గంగ” గా మరియు విరజానదిగా భక్తులు కొలుస్తారు. వేల ఏళ్ల చరిత్ర, అద్భుతమైన శిల్పకళ, మరియు ఆళ్వారుల పాశురాల గానంతో నిండిన ఈ భూలోక వైకుంఠాన్ని జీవితంలో ఒక్కసారైనా సందర్శించడం భక్తుల పరమ లక్ష్యం. శ్రీరంగనాథుని శయన భంగిమలో దర్శించుకోవడం వల్ల సకల పాపాలు తొలగి మోక్షం సిద్ధిస్తుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

See Also plz click on this: bhadrachalam-temple-real-history

మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ చరిత్ర ను చూడండి.