అష్టాదశ శక్తి పీఠాలు (18 Shakti Peethas): అష్టాదశ శక్తి పీఠాల చరిత్ర మరియు క్షేత్ర విశిష్టతలు!

42

సతీదేవి శరీర భాగాలు వెలసిన దివ్య క్షేత్రాలు: అష్టాదశ శక్తి పీఠాల సంపూర్ణ దర్శనం

“భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చరిత్రలో అష్టాదశ శక్తి పీఠాలకు ఒక విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. పురాణాల ప్రకారం, దక్ష ప్రజాపతి చేసిన యాగంలో తన భర్త పరమశివునికి జరిగిన అవమానాన్ని భరించలేక సతీదేవి యోగాగ్నిలో ఆత్మాహుతి చేసుకుంది. విలపిస్తున్న శివుడు ఆమె మృతదేహాన్ని భుజంపై వేసుకుని ప్రళయ భీకరంగా రుద్రతాండవం చేస్తుండగా, సృష్టిని రక్షించేందుకు శ్రీమహావిష్ణువు తన సుదర్శన చక్రంతో సతీదేవి శరీరాన్ని ఖండాలుగా చేశాడు. అలా సతీదేవి శరీర భాగాలు పడిన 18 ప్రదేశాలే అత్యంత పవిత్రమైన ‘అష్టాదశ శక్తి పీఠాలు’గా వెలిశాయి. ఆధ్యాత్మిక శక్తికి, తాంత్రిక సాధనలకు నిలయాలైన ఈ 18 క్షేత్రాల విశిష్టతలను ఈ ఆర్టికల్‌లో క్లుప్తంగా తెలుసుకుందాం.”

క్రమ సంఖ్య	శక్తి పీఠం పేరు (Name)	ప్రాంతం / రాష్ట్రం (Location)	పడిన శరీర భాగం (Body Part)
1	శాంకరీ దేవి	ట్రింకోమలీ, శ్రీలంక	తొడ భాగం
2	కామాక్షీ దేవి	కాంచీపురం, తమిళనాడు	నాభి / వీపు భాగం
3	శృంఖలా దేవి	ప్రద్యుమ్నం, పశ్చిమ బెంగాల్	ఉదర (కడుపు) భాగం
4	చాముండేశ్వరీ దేవి	మైసూరు, కర్ణాటక	కేశాలు (జుట్టు)
5	జోగులాంబా దేవి	అలంపూర్, తెలంగాణ	పైవరుస దంతాలు
6	భ్రమరాంబికా దేవి	శ్రీశైలం, ఆంధ్రప్రదేశ్	మెడ భాగం
7	మహాలక్ష్మీ దేవి	కొల్హాపూర్, మహారాష్ట్ర	నేత్రాలు (కళ్ళు)
8	ఏకవీరికా దేవి	మాహుర్, మహారాష్ట్ర	కుడి చేయి / భుజం
9	మహాకాళీ దేవి	ఉజ్జయిని, మధ్యప్రదేశ్	పై పెదవి
10	పురుహూతికా దేవి	పిఠాపురం, ఆంధ్రప్రదేశ్	పీఠ భాగం (వీపు)
11	గిరిజా దేవి	జాజ్‌పూర్, ఒడిశా	నాభి భాగం
12	మాణిక్యాంబా దేవి	ద్రాక్షారామం, ఆంధ్రప్రదేశ్	ఎడమ చెంప
13	కామాఖ్యా దేవి	గౌహతి, అస్సాం	యోని భాగం
14	మాధవేశ్వరీ దేవి	ప్రయాగ, ఉత్తరప్రదేశ్	చేతి వేళ్లు
15	జ్వాలాముఖీ దేవి	కాంగ్రా, హిమాచల్ ప్రదేశ్	నాలుక
16	మంగళ గౌరీ దేవి	గయ, బీహార్	స్తన భాగం
17	విశాలాక్షీ దేవి	వారణాసి, ఉత్తరప్రదేశ్	మణికర్ణిక (చెవి పోగులు)
18	శారదా పీఠం	కశ్మీర్ (PoK)	కుడి చేయి

శక్తి పీఠాల విశిష్టత మరియు ప్రాముఖ్యత:

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ఆది పరాశక్తిని ఆరాధించే అత్యంత పవిత్రమైన ప్రదేశాలను శక్తి పీఠాలు అని పిలుస్తారు. సతీదేవి శరీర భాగాలు పడిన పుణ్య క్షేత్రాలుగా వీటిని భక్తులు ఎంతో భక్తితో కొలుస్తారు. ఈ శక్తి పీఠాలు కేవలం దేవాలయాలు మాత్రమే కాదు, ఇవి శక్తి ఆరాధనకు మరియు తాంత్రిక సాధనలకు ప్రధాన కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. పురాణాలలో శక్తి పీఠాల సంఖ్యపై 51, 52, 108 అని భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆదిశంకరాచార్యులు తమ అష్టాదశ శక్తి పీఠ స్తోత్రంలో పేర్కొన్న 18 పీఠాలను అత్యంత ప్రధానమైనవిగా (మహా శక్తి పీఠాలు) పరిగణిస్తారు. ఈ 18 పీఠాలలో 16 భారతదేశంలో ఉండగా, ఒకటి శ్రీలంకలో మరియు మరొకటి పాక్ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ఉన్నాయి.

దక్ష ప్రజాపతి యజ్ఞం – పురాణ నేపథ్యం:

శక్తి పీఠాల ఆవిర్భావం వెనుక ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక మరియు విషాదకరమైన గాథ ఉంది. బ్రహ్మ దేవుడి కుమారుడైన దక్ష ప్రజాపతికి 53 మంది కుమార్తెలు ఉండేవారు, వారిలో సతీదేవి ఒకరు. సతీదేవికి చిన్నతనం నుంచే పరమశివుడంటే అపారమైన భక్తి ఉండటంతో, తండ్రి ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఆమె శివుడిని వివాహం చేసుకుంటుంది. దక్షుడు శివుడిని ఒక అఘోరాగా భావించి, ఆయన పట్ల ద్వేషాన్ని పెంచుకుంటాడు. ఒక సందర్భంలో దక్షుడు ‘బృహస్పతి యాగం’ అనే మహా యాగాన్ని తలపెట్టి, దానికి అందరు దేవతలను, ఋషులను ఆహ్వానిస్తాడు కానీ తన కుమార్తె సతీదేవిని, అల్లుడైన శివుడిని ఆహ్వానించడు.

సతీదేవి ఆత్మాహుతి మరియు శివుని ఆగ్రహం:

పిలవని పేరంటానికి వెళ్ళవద్దని శివుడు వారించినప్పటికీ, పుట్టింటిపై మమకారంతో సతీదేవి ఆ యాగానికి వెళుతుంది. అక్కడ దక్షుడు అందరి ముందూ శివుడిని తీవ్రంగా అవమానించడంతో, ఆ అవమానాన్ని తట్టుకోలేక సతీదేవి యోగాగ్నిలో దూకి ఆత్మాహుతి చేసుకుంటుంది. ఈ వార్త తెలిసిన శివుడు ఆగ్రహోదగ్రుడై తన జటాజూటం నుండి వీరభద్రుడిని సృష్టించి, దక్ష యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేయిస్తాడు. అనంతరం సతీదేవి మృతదేహాన్ని తన భుజాలపై వేసుకుని, శివుడు ప్రళయ భీకరమైన రుద్ర తాండవం ప్రారంభిస్తాడు.

శక్తి పీఠాల ఏర్పాటు – విష్ణుమూర్తి సుదర్శన చక్ర ప్రయోగం:

శివుని ఆగ్రహం వల్ల సృష్టి గతి తప్పిపోతుందని భావించిన దేవతలు శ్రీమహావిష్ణువును వేడుకుంటారు. అప్పుడు విష్ణుమూర్తి తన సుదర్శన చక్రంతో సతీదేవి మృతదేహాన్ని ఖండాలుగా చేస్తాడు. అలా సతీదేవి శరీర భాగాలు 18 ప్రదేశాల్లో పడ్డాయని, ఆ ప్రదేశాలే ‘అష్టాదశ శక్తి పీఠాలు’గా వెలిశాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ప్రతి శక్తి పీఠంలోనూ అమ్మవారికి తోడుగా శివుడు భైరవుని రూపంలో కొలువై ఉంటాడు. ఈ క్షేత్రాలను ఆదిశంకరాచార్యుల వారు దర్శించి, అక్కడ శ్రీచక్ర ప్రతిష్ట చేసి వాటికి దివ్యత్వాన్ని కలిగించారని ప్రతీతి.

1. శాంకరీ దేవి – శ్రీలంక (శక్తి పీఠాల ఆరంభం)

ఆదిశంకరాచార్యులు రచించిన అష్టాదశ శక్తి పీఠ స్తోత్రం “లంకాయాం శాంకరీ దేవి” అనే వాక్యంతోనే ప్రారంభమవుతుంది, కాబట్టి ఇది మొదటి శక్తి పీఠంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ పవిత్ర క్షేత్రం ప్రస్తుతం శ్రీలంక తూర్పు తీరంలోని ట్రింకోమలీ (Trincomalee) పట్టణంలో ఒక కొండపై ఉంది. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని తొడ భాగం (కొన్ని చోట్ల నడుము లేదా హృదయ భాగం) పడిందని ప్రతీతి. ఇక్కడ అమ్మవారిని శాంకరీ దేవిగా, స్వామిని త్రికోణేశ్వరుడిగా భక్తులు ఆరాధిస్తారు. రావణాసురుడు తన భక్తితో ఈ లంకాపురిని దక్షిణగా పొంది అమ్మవారిని అక్కడే కొలువై ఉండమని కోరినట్లు స్థల పురాణం చెబుతోంది. దురదృష్టవశాత్తు, 17వ శతాబ్దంలో (1624లో) పోర్చుగీసు వారి దండయాత్రలో ఈ ప్రాచీన ఆలయం పూర్తిగా ధ్వంసమైంది. ప్రస్తుతం అక్కడ అసలైన ఆలయ ఆనవాళ్లు లేనప్పటికీ, నాటి వైభవానికి గుర్తుగా ఒక ఒంటి స్తంభం మాత్రమే మిగిలి ఉంది.

2. కామాక్షీ దేవి – కంచీపురం (జ్ఞాన పీఠం)

తమిళనాడులోని కంచీపురంలో వెలసిన కామాక్షీ అమ్మవారి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో రెండవది మరియు అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని నాభి భాగం (కొన్ని చోట్ల వీపు లేదా కంటి భాగం) పడినట్లుగా పురాణాలు వివరిస్తున్నాయి. ఈ క్షేత్రంలో అమ్మవారు పద్మాసన స్థితిలో, లోకాలను రక్షించే శక్తి స్వరూపిణిగా కొలువై ఉంటుంది. ఒకప్పుడు ఇక్కడ అమ్మవారు అత్యంత ఉగ్ర రూపంలో ఉండేవారని, ఆదిశంకరాచార్యుల వారు ఆమెను శాంతింపజేసేందుకు గర్భాలయంలో శ్రీ చక్రాన్ని ప్రతిష్టించారని చరిత్ర చెబుతోంది. కంచీపురంలోని శివ కంచిలో ఎన్నో వేల ఆలయాలు ఉన్నప్పటికీ, ఏకాంబరేశ్వరుడికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కామాక్షి అమ్మవారి ఆలయం ఒక్కటే ప్రధాన దేవీ మందిరం కావడం విశేషం. ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించుకుంటే సకల పాపాలు తొలగి ఐశ్వర్యం సిద్ధిస్తుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

3. శృంఖలా దేవి – ప్రద్యుమ్నం (గుప్త క్షేత్రం)

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హుగ్లీ జిల్లా, పాండువా (ప్రద్యుమ్న నగరం)లో వెలసిన శృంఖలా దేవి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో మూడవది. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని ఉదర భాగం (కడుపు) పడిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. త్రేతాయుగంలో ఋష్యశృంగ మహర్షి ఈ ప్రాంతంలో అమ్మవారిని ఆరాధించినందువల్ల ఆమెకు ‘శృంఖలా దేవి’ అనే పేరు స్థిరపడింది. ప్రస్తుతం ఇక్కడ అసలైన ఆలయం ఉనికిలో లేదు; ముస్లిం దురాక్రమణల వల్ల అది ధ్వంసమై, ఆ ప్రదేశంలో ఒక మినార్ నిర్మించబడింది. అయినప్పటికీ, ప్రతి సంవత్సరం మాఘమాసంలో (ఫిబ్రవరిలో) ఇక్కడ జరిగే ‘మేళతాళ’ ఉత్సవంలో వేలాది మంది హిందూ మరియు ముస్లిం భక్తులు కలిసి పాల్గొనడం ఒక విశేషమైన సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.

4. చాముండేశ్వరీ దేవి – మైసూరు, కర్ణాటక (సిరోజ పీఠం)

కర్ణాటకలోని మైసూరు నగరానికి సమీపంలో ఉన్న చాముండి కొండలపై వెలసిన చాముండేశ్వరీ దేవి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో నాల్గవది. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని కేశాలు (జుట్టు) పడ్డాయని చెబుతారు. ఈ క్షేత్రానికి ఒక విశిష్టమైన చరిత్ర ఉంది; పూర్వం ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన మహిషాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించడానికి పార్వతీ దేవి శివుని అంశతో చాముండేశ్వరిగా అవతరించి, ఈ కొండపైనే అతడిని అంతమొందించింది. అందుకే ఈ దేవిని ‘మహిషాసుర మర్దిని’ అని కూడా పిలుస్తారు. మైసూరు రాజులు ఈ అమ్మవారిని తమ కులదైవంగా ఆరాధించేవారు. 1659లో దొడ్డ దేవరాజు వడయార్ అమ్మవారి దర్శనం కోసం కొండపైకి వెయ్యి మెట్లు మరియు ఒక భారీ నంది విగ్రహాన్ని నిర్మించారు. ఇక్కడ జరిగే దసరా ఉత్సవాలు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచాయి.

5. జోగులాంబా దేవి – అలంపురం, తెలంగాణ (దంత పీఠం)

తెలంగాణ రాష్ట్రం జోగులాంబ గద్వాల జిల్లాలోని అలంపురంలో వెలసిన జోగులాంబా దేవి ఆలయం ఐదవ శక్తి పీఠం. ఇక్కడ సతీదేవి పైవరుస దంతాలు లేదా దవడ భాగం పడినట్లు పురాణ గాథలు వివరిస్తున్నాయి. తుంగభద్ర మరియు కృష్ణా నదుల సంగమ ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రాన్ని ‘దక్షిణ కాశీ’ అని మరియు శ్రీశైల పశ్చిమ ద్వారమని పిలుస్తారు. 14వ శతాబ్దంలో బహమనీ సుల్తానుల దాడిలో ఈ ఆలయం ధ్వంసం కాగా, భక్తులు అమ్మవారి విగ్రహాన్ని సమీపంలోని బాలబ్రహ్మేశ్వర ఆలయంలో దాచి రక్షించారు. తిరిగి 2004లో ప్రభుత్వం మరియు భక్తుల సహకారంతో కొత్త ఆలయాన్ని నిర్మించి అమ్మవారిని ప్రతిష్టించారు. అమ్మవారు ఇక్కడ ఉగ్రస్వరూపంలో ఉంటారు; ఆమెను శాంతింపజేయడానికి గర్భాలయం చుట్టూ నీటి గుండం ఉండేలా ఏర్పాటు చేయడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

6. భ్రమరాంబికా దేవి – శ్రీశైలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ (గ్రీవా పీఠం)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నంద్యాల జిల్లా నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో వెలసిన శ్రీశైల క్షేత్రం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో ఆరవది. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని మెడ భాగం పడిందని ప్రతీతి. ఈ క్షేత్రం యొక్క గొప్పదనం ఏమిటంటే, ఇక్కడ అష్టాదశ శక్తి పీఠం (భ్రమరాంబిక) మరియు ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగం (మల్లికార్జునుడు) ఒకే ప్రాంగణంలో కొలువై ఉండటం. పూర్వం అరుణాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించడానికి అమ్మవారు భ్రమరం (తుమ్మెద) రూపం దాల్చి, వేలాది తుమ్మెదల సాయంతో అతడిని అంతమొందించినట్లు స్థల పురాణం చెబుతోంది. ఆదిశంకరాచార్యులు ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించి ఇక్కడ శ్రీ చక్రాన్ని ప్రతిష్టించడమే కాకుండా, ప్రసిద్ధమైన ‘సౌందర్య లహరి’ మరియు ‘భ్రమరాంబాష్టకం’ ఇక్కడే రచించారని భక్తుల నమ్మకం. శ్రీశైల క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తే పునర్జన్మ ఉండదని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

7. మహాలక్ష్మి దేవి – కొల్హాపూర్, మహారాష్ట్ర (నయన పీఠం)

మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్ జిల్లాలో పంచగంగా నదీ తీరాన వెలసిన మహాలక్ష్మి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో ఏడవది. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని నేత్రాలు (కళ్ళు) పడ్డాయని భక్తుల నమ్మకం. ఈ క్షేత్రాన్ని ‘దక్షిణ కాశీ’ అని మరియు ‘అవిముక్త క్షేత్రం’ అని కూడా పిలుస్తారు, ఎందుకంటే మహాప్రళయ కాలంలో కూడా లక్ష్మీదేవి ఈ క్షేత్రాన్ని వీడదని ప్రతీతి. ఇక్కడ అమ్మవారిని ‘అంబాబాయి’ లేదా ‘కరవీర నివాసిని’ అని కొలుస్తారు.

ఈ ఆలయానికి ఉన్న మరో విశిష్టత ఏమిటంటే, ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు నవంబర్ మాసాలలో మూడు రోజుల పాటు సూర్యకిరణాలు నేరుగా గర్భాలయంలోని అమ్మవారి విగ్రహంపై పడతాయి, దీనిని ‘కిరణోత్సవం’ అని పిలుస్తారు. స్థల పురాణం ప్రకారం, కొల్హాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించిన తర్వాత అమ్మవారు ఇక్కడ కొలువైందని, అందుకే ఈ నగరానికి కొల్హాపూర్ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించుకుంటే అష్టైశ్వర్యాలు సిద్ధిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం.

8. ఏకవీరికా దేవి (రేణుకా మాత) – మహూర్, మహారాష్ట్ర (హస్త పీఠం)

మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్ జిల్లా, మహూర్ క్షేత్రంలో వెలసిన ఏకవీరికా దేవి ఆలయం ఎనిమిదవ శక్తి పీఠం. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని కుడి చేయి (కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం కుడి భుజం) పడిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడ అమ్మవారిని పరశురాముడి తల్లి అయిన రేణుకా దేవిగా భక్తులు ఆరాధిస్తారు. ఈ క్షేత్రం దత్తాత్రేయుని జన్మస్థలంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

మహూర్ క్షేత్రంలో మూడు ప్రధాన కొండలు ఉన్నాయి, వాటిపై అత్రి మహర్షి-అనసూయ మాత, దత్తాత్రేయుడు మరియు రేణుకా మాత ఆలయాలు కొలువై ఉన్నాయి. ఇక్కడ విశేషం ఏమిటంటే, గర్భగుడిలో అమ్మవారికి సంబంధించిన శిరోభాగం (తల) మాత్రమే దర్శనమిస్తుంది, అది కూడా చాలా భారీ పరిమాణంలో ఉంటుంది. తాంత్రిక సాధనలకు ఈ క్షేత్రం ఎంతో ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది మరియు పవిత్ర పెన్ గంగా నది తీరాన ఈ ఆలయం వెలసి ఉంది.

9. మహాకాళీ దేవి – ఉజ్జయిని, మధ్యప్రదేశ్ (ఓష్ఠ పీఠం)

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రాచీన అవంతీ నగరమైన ఉజ్జయినిలో, క్షిప్రా నదీ తీరాన వెలసిన మహాకాళీ దేవి ఆలయం తొమ్మిదవ శక్తి పీఠం. పురాణాల ప్రకారం ఇక్కడ సతీదేవి పై పెదవి పడిందని ప్రతీతి. ఉజ్జయిని క్షేత్రం అటు ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రంగా (మహాకాళేశ్వరుడు) మరియు ఇటు అష్టాదశ శక్తి పీఠంగా అత్యంత పవిత్రమైనది.

స్థల పురాణం ప్రకారం, పూర్వం అంధకాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించడానికి అమ్మవారు కాళికా దేవిగా అవతరించి, అతని రక్తం నేల మీద పడకుండా తన నాలుకతో త్రాగేసి లోకాలను రక్షించినట్లు చెబుతారు. అలాగే, ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన సంస్కృత కవి కాళిదాసుకు విద్యను మరియు బీజాక్షరాలను ప్రసాదించింది ఈ మహాకాళి అమ్మవారేనని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఈ నగరం సప్త మోక్షపురాలలో ఒకటిగా మరియు 12 ఏళ్లకు ఒకసారి కుంభమేళా జరిగే పుణ్యస్థలంగా వెలుగొందుతోంది.

10. పురుహూతికా దేవి – పిఠాపురం, ఆంధ్రప్రదేశ్ (పీఠ పీఠం)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కాకినాడ జిల్లాలో ఉన్న పిఠాపురం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో పదవ క్షేత్రంగా విరాజిల్లుతోంది. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని పీఠ భాగం (వీపు) పడిందని ప్రతీతి. ఈ క్షేత్రంలో అమ్మవారు పురుహూతికా దేవిగా, స్వామి కుక్కుటేశ్వర స్వామిగా కొలువై ఉన్నారు.

స్థల పురాణం ప్రకారం, గౌతమ మహర్షి శాపం వల్ల తన శక్తిని, సంపదను కోల్పోయిన ఇంద్రుడు, వాటిని తిరిగి పొందడం కోసం ఇక్కడ జగన్మాతను ఆరాధించాడు. ఇంద్రుడి చేత పూజింపబడిన కారణంగానే ఈ దేవికి ‘పురుహూతిక’ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. ఈ క్షేత్రానికి ఉన్న మరో గొప్ప విశిష్టత ఏమిటంటే, ఇది ‘పాదగయ’ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది; గయాసురుని పాదాలు ఇక్కడ ఉన్నాయని నమ్ముతారు. దత్తాత్రేయుని మొదటి అవతారమైన శ్రీపాద వల్లభులు ఇక్కడే జన్మించి, అమ్మవారిని ఆరాధించి ఆత్మ సాక్షాత్కారం పొందినట్లు భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

11. గిరిజా దేవి (బిరజా దేవి) – జాజ్‌పూర్, ఒడిశా (నాభి పీఠం)

ఒడిశా రాష్ట్రంలోని జాజ్‌పూర్ జిల్లాలో వైతరిణీ నదీ తీరాన వెలసిన గిరిజా దేవి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో పదకొండవది. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని నాభి భాగం పడిందని పురాణ గాథలు చెబుతున్నాయి. ఈ క్షేత్రాన్ని ‘బిరజా క్షేత్రం’ అని లేదా ‘ఓడ్యాణ పీఠం’ అని కూడా పిలుస్తారు.

ఈ క్షేత్రం ‘నాభిగయ’ గా కూడా ఎంతో ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. గయాసురుని శరీర మధ్య భాగం (నాభి) ఇక్కడ పడిందని, అందుకే భక్తులు తమ పితృదేవతలకు పిండ ప్రదానం చేయడానికి ఇక్కడికి విశేషంగా తరలివస్తుంటారు. ఇక్కడ అమ్మవారు ద్విభుజ మహిషాసుర మర్దిని రూపంలో దర్శనమిస్తారు, ఒక చేత్తో శూలాన్ని పట్టుకుని, మరో చేత్తో మహిషాసురుడి తోకను పట్టుకున్నట్లుగా విగ్రహం ఉండటం విశేషం. ఏటా ఇక్కడ జరిగే రథయాత్రను తిలకించడానికి వేలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.

12. మాణిక్యాంబా దేవి – ద్రాక్షారామం, ఆంధ్రప్రదేశ్ (కపోల పీఠం)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కోనసీమ జిల్లాలో ఉన్న ద్రాక్షారామ క్షేత్రం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో పన్నెండవది. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని ఎడమ చెంప (కపోల భాగం) పడినట్లు పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి. పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటైన ఈ పుణ్యస్థలాన్ని ‘దక్షిణ కాశీ’ మరియు ‘దక్షవాటిక’ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇక్కడ అమ్మవారు మాణిక్యాంబగా, స్వామి భీమేశ్వరుడిగా భక్తుల పూజలందుకుంటున్నారు.

ఒక పురాణ కథ ప్రకారం, వ్యాస మహర్షి కాశీ నుండి బహిష్కరించబడినప్పుడు, అన్నపూర్ణా దేవి సూచన మేరకు ద్రాక్షారామానికి వచ్చి ఇక్కడ కొంతకాలం నివసించినట్లు చెబుతారు. దక్షుని యజ్ఞవాటిక ఇక్కడే ఉండేదని, ఆ యజ్ఞం ధ్వంసం అయిన ప్రాంతమే ద్రాక్షారామమని స్థల పురాణం వివరిస్తుంది. భీమేశ్వర స్వామి ఆత్మలింగం అత్యంత ఎత్తుగా ఉండటం వల్ల, భక్తులు రెండో అంతస్తులో నిలబడి స్వామిని దర్శించుకోవాల్సి రావడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

13. కామాఖ్యా దేవి – గౌహతి, అస్సాం (యోని పీఠం)

అస్సాం రాష్ట్ర రాజధాని గౌహతి సమీపంలోని నీలాచల పర్వత శిఖరంపై వెలసిన కామాఖ్యా దేవి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో పదమూడవది మరియు అత్యంత రహస్యమైన తాంత్రిక క్షేత్రం. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని యోని భాగం పడిందని, అందుకే ఈ పర్వతం నీలి రంగులోకి మారి నీలాచల పర్వతంగా ప్రసిద్ధి చెందిందని కథనం. ఈ ఆలయంలో అమ్మవారికి విగ్రహం ఉండదు; గర్భగుడిలో ఒక గుహలో నీటి ఊట ప్రవహించే చోట యోని ఆకృతిలో ఉన్న రాతి శిలనే భక్తులు పూజిస్తారు. ప్రతి ఏటా ఆషాఢ మాసంలో అమ్మవారు రజస్వల అయ్యే సమయాన్ని ‘అంబుబాచి మేళా’ ఉత్సవంగా జరుపుకుంటారు; ఆ మూడు రోజులు ఆలయాన్ని మూసివేసి, నాలుగో రోజున భక్తులకు దర్శనం కల్పిస్తారు,. శివుడు ఇక్కడ మన్మథుడిని (కాముడు) తన మూడవ నేత్రంతో దహించి, తిరిగి అమ్మవారి కోరికపై అతనికి ప్రాణం పోసిన ప్రాంతం కాబట్టి దీనికి ‘కామాఖ్య’ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు.

14. మాధవేశ్వరీ దేవి – ప్రయాగ, ఉత్తరప్రదేశ్ (అంగుళీ పీఠం)

ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రయాగరాజ్ (అలహాబాద్) లో, గంగా-యమునా-సరస్వతి నదుల త్రివేణీ సంగమ ప్రాంతంలో వెలసిన మాధవేశ్వరీ దేవి ఆలయం పద్నాల్గవ శక్తి పీఠం. ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని చేతి వేళ్లు పడినట్లు పురాణ గాథలు వివరిస్తున్నాయి. ఈ అమ్మవారిని స్థానికంగా ‘అలోపీ దేవి’ అని కూడా పిలుస్తారు,. ఈ క్షేత్రం యొక్క విశిష్టత ఏమిటంటే, ఇక్కడ అమ్మవారి విగ్రహం ఉండదు; ఒక వేదికపై ఉంచిన చెక్క పల్లకీని (డోలీ) లేదా పీఠాన్ని మాత్రమే అమ్మవారి ప్రతిరూపంగా భావించి పూజిస్తారు. సతీదేవి శరీరంలోని చివరి భాగం ఇక్కడ పడగానే ఆమె అదృశ్యమైందని, అందుకే ఆమెకు ‘అలోపి’ (అదృశ్యమైనది) అనే పేరు వచ్చిందని భక్తుల నమ్మకం. త్రేతాయుగంలో శ్రీరామచంద్రుడు వనవాస సమయంలో ఈ దేవిని ఆరాధించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

15. జ్వాలాముఖీ దేవి – హిమాచల్ ప్రదేశ్ (జిహ్వా పీఠం)

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని కాంగ్రా జిల్లాలో వెలసిన జ్వాలాముఖీ దేవి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో పదిహేనవది,. ఇక్కడ సతీదేవి నాలుక పడిందని పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఈ క్షేత్రంలో కూడా అమ్మవారి విగ్రహం ఉండదు; భూమిలో నుంచి సహజసిద్ధంగా నిరంతరం వెలువడే ఏడు లేదా తొమ్మిది అగ్ని జ్వాలలనే అమ్మవారి శక్తి స్వరూపంగా భక్తులు కొలుస్తారు. ఈ జ్వాలలు వెలగడానికి ఎటువంటి నూనె గానీ, వత్తులు గానీ అవసరం లేకపోవడం ఇక్కడి అద్భుత విశేషం,. పూర్వం అక్బర్ పాదుషా ఈ జ్వాలలను ఆర్పడానికి ప్రయత్నించి విఫలమై, చివరికి అమ్మవారి శక్తిని గుర్తించి బంగారు ఛత్రాన్ని సమర్పించాడని చరిత్ర చెబుతోంది,. ఈ పవిత్ర జ్వాలలు సతీదేవి ఆగ్రహానికి మరియు లోక రక్షణకు సంకేతమని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

16. మంగళ గౌరీ దేవి – గయ, బీహార్ (స్తన పీఠం)

బీహార్ రాష్ట్రంలోని గయ క్షేత్రంలో వెలసిన మంగళ గౌరీ దేవి ఆలయం అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో పదహారవది. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి శరీరంలోని స్తన భాగం (వక్షోజాలు) పడిందని ప్రతీతి. ఈ ఆలయం ఒక చిన్న కొండపై తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ విశేషం ఏమిటంటే, గర్భాలయంలో అమ్మవారి విగ్రహానికి బదులుగా వక్షోజాలను పోలిన ఒక శిలా నిర్మాణం ఉంటుంది, దానినే భక్తులు మంగళ గౌరీగా పూజిస్తారు.

ఈ క్షేత్రం పితృదేవతలకు పిండప్రదానం చేయడానికి ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన శిరోగయ క్షేత్రం. ఇక్కడ ప్రవహించే ఫల్గుణీ నదిలో స్నానం చేసి, అమ్మవారిని దర్శించుకుంటే పితృదేవతల ఆత్మలకు శాంతి కలగడమే కాకుండా, మహిళలకు మాంగల్య బలం సిద్ధిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.

17. విశాలాక్షీ దేవి – వారణాసి, ఉత్తరప్రదేశ్ (కర్ణకుండల పీఠం)

ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అత్యంత పవిత్రమైన కాశీ (వారణాసి) నగరంలో, మణికర్ణిక ఘాట్ సమీపంలో వెలసిన విశాలాక్షీ దేవి ఆలయం పదిహేడవ శక్తి పీఠం. పురాణాల ప్రకారం ఇక్కడ సతీదేవి మణికర్ణిక (చెవి కుండలం) పడిందని, అందుకే ఈ ప్రదేశానికి మణికర్ణిక అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. మరికొన్ని ఆధారాల ప్రకారం ఇక్కడ అమ్మవారి మణికట్టు లేదా మూడవ కన్ను పడిందని కూడా భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

‘విశాలాక్షి’ అంటే విశాలమైన కన్నులు కలిగిన తల్లి అని అర్థం. కాశీ విశ్వేశ్వరుడు జగత్తుకు తండ్రి అయితే, విశాలాక్షి అమ్మవారు అన్నపూర్ణగా జగత్తుకు తల్లిగా కొలువై ఉంది. ఈ క్షేత్రం జీవన్మరణ చక్రం నుండి విముక్తిని ప్రసాదించే ‘మోక్షపురి’ గా ప్రసిద్ధి.

18. శారదా పీఠం – కశ్మీర్ (సరస్వతీ పీఠం)

అష్టాదశ శక్తి పీఠాల వరుసలో చివరిది మరియు అత్యంత విశిష్టమైనది కశ్మీర్‌లోని శారదా పీఠం. పురాణాల ప్రకారం, ఇక్కడ సతీదేవి కుడి చేయి పడిందని ప్రతీతి. పూర్వకాలంలో ఈ క్షేత్రం గొప్ప విద్యా కేంద్రంగా, సంస్కృత భాషకు పుట్టినిల్లుగా వెలుగొందింది. ఆదిశంకరాచార్యులు ఇక్కడికి విచ్చేసి ‘సర్వజ్ఞ పీఠాన్ని’ అధిరోహించారని చరిత్ర చెబుతోంది.

ప్రస్తుతం ఈ క్షేత్రం పాక్ ఆక్రమిత కశ్మీర్ (PoK) లో, ముజఫరాబాద్‌కు సుమారు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో శిథిలావస్థలో ఉంది. భౌతికంగా ఈ ఆలయ దర్శనం ప్రస్తుతం కష్టతరమైనప్పటికీ, భక్తులు మనసులోనే శారదా మాతను స్మరించుకుంటారు. తెలంగాణలోని బాసర క్షేత్రాన్ని ఈ శారదా పీఠానికి ప్రతిరూపంగా కొందరు భక్తులు భావిస్తారు.

శక్తి పీఠ దర్శన ఫలం:

ఆదిశంకరాచార్యులు రచించిన అష్టాదశ శక్తి పీఠ స్తోత్రం ప్రకారం, ఈ 18 క్షేత్రాలను భక్తితో స్మరించినా లేదా దర్శించినా సకల రోగాలు నశించి, శత్రువులపై విజయం లభిస్తుంది మరియు అంతిమంగా మోక్షం సిద్ధిస్తుంది. ఈ 18 పీఠాలు సృష్టిలోని వివిధ శక్తులకు, ప్రకృతి రహస్యాలకు ఆనవాళ్లుగా నిలుస్తున్నాయి. ఈ యాత్ర ద్వారా మనం కేవలం దేవాలయాలను మాత్రమే కాదు, భారతీయ సంస్కృతిలోని ఐక్యతను మరియు ఆధ్యాత్మిక లోతును అర్థం చేసుకుంటాం.

See Also plz click on this: జ్యోతిర్లింగాలు , 108 దివ్య దేశాలు

మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ చరిత్ర ను చూడండి.