రామవరం అనే గ్రామంలో రాజయ్య అనే వ్యాపారి ఉండేవాడు. అతని వద్ద ఒక గాడిద, ఒక గుర్రం ఉండేవి. రాజయ్య తరచుగా పట్టణానికి వెళ్లి సరుకులు కొనుగోలు చేసి, ఆ బరువైన మూటలను గాడిద మీద వేసి గ్రామానికి తీసుకువచ్చేవాడు. గాడిద రోజంతా కష్టపడి బరువులు మోస్తుంటే, గుర్రానికి మాత్రం ఎలాంటి కష్టము ఉండేది కాదు; ఎందుకంటే రాజయ్య ఆరోగ్యం కోసం నడుచుకుంటూ వెళ్లేవాడు తప్ప, అత్యవసరమైతేనే గుర్రం ఎక్కేవాడు. యజమాని తనను ఎంతో గౌరవంగా చూసుకుంటున్నాడని భావించిన గుర్రం, బరువులు మోసే గాడిదను చూసి ఎప్పుడూ వెక్కిరిస్తూ ఉండేది.
ఒకరోజు రాజయ్య పట్టణం నుండి భారీ సరుకులతో తిరిగి వస్తున్నాడు. ఆ బరువును మోయలేక గాడిద నానా అవస్థలు పడుతోంది. తన పక్కనే ఎంతో హాయిగా నడుచుకుంటూ వస్తున్న గుర్రాన్ని చూసి గాడిద ఇలా ప్రాధేయపడింది: “మిత్రమా, ఈ బరువు మోయలేక నా నడుము విరిగిపోయేలా ఉంది, దయచేసి ఇందులో కొంత బరువును నీవు పంచుకోకూడదా? నీ మేలు మరిచిపోను, ఏదో ఒకరోజు నేను కూడా నీకు సహాయపడతాను”. కానీ ఆ మాటలు విన్న గుర్రం ఎగతాళిగా నవ్వి, “నేను రాజుని, నీవు నా సేవకుడివి. ఒక సేవకుడు రాజుకు సహాయం చేయడం ఏమిటి? ఇది చాలా విడ్డూరంగా ఉంది” అని హేళన చేస్తూ తిరస్కరించింది. చేసేది లేక గాడిద కష్టమో నష్టమో అని ఆ బరువును మోస్తూ భారంగా అడుగులు వేయసాగింది.
గుర్రం సహాయం నిరాకరించడంతో, గాడిద చేసేది లేక కష్టపడుతూ ఆ బరువును మోసుకుంటూ ముందుకు నడవసాగింది. అలా కొంత దూరం వెళ్ళిన తర్వాత, దారిలో ఉన్న ఒక పెద్ద రాయి తగలడంతో గాడిద తూలి కింద పడింది. దాంతో దాని కాలు విరిగి, తీవ్రమైన బాధతో అరవసాగింది. గాడిద పరిస్థితిని చూసిన రాజయ్య, అది ఇక బరువులు మోయలేదని గ్రహించి, ఆ మూటలన్నింటినీ గుర్రం మీద వేశాడు.
ఆ బరువును మోయడం ఇష్టం లేని గుర్రం కంగారుగా, “అయ్యా, ఈ గాడిద బరువు మోయకుండా తప్పించుకోవడానికే కాలు విరిగినట్లు నాటకం ఆడుతోంది, ఒకసారి పరీక్షించండి” అని యజమానితో చెప్పింది. రాజయ్య గాడిదను పరీక్షించగా దాని కాలు నిజంగానే విరిగిందని అర్థమైంది. గుర్రం కావాలనే సాకులు చెబుతోందని కోపగించుకున్న రాజయ్య, తన దగ్గరున్న కర్రతో గుర్రాన్ని బాది, గాడిద కాలు నయమయ్యే వరకు ఆ పనులన్నీ గుర్రంతోనే చేయించాడు.
చివరికి తన తప్పును తెలుసుకున్న గుర్రానికి బుద్ధి వచ్చింది. అప్పటి నుండి అది గాడిదతో స్నేహం చేయసాగింది.
నీతి: బలవంతుడు మరియు బలహీనుడు కలిసి ఉన్నప్పుడు, బలహీనుడిని ఆదుకోవడం బలవంతుడి ధర్మం.
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ నీతి కథలును చూడండి.
