Ancient Hoysala Shri Hoysaleswara Temple:
హోయసల శిల్పకళా వైభవం కర్ణాటకలోని హాసన్ జిల్లా, హలేబీడులో వెలసిన హోయసలేశ్వర దేవాలయం హిందూ వాస్తుశిల్పానికి ఒక అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. 12వ శతాబ్దపు హోయసల సామ్రాజ్య కాలంలో నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం, ఆనాటి శిల్పుల అసాధారణ ప్రతిభకు మౌన సాక్షి. ఒకప్పుడు ద్వారసముద్రం అని పిలువబడే ఈ నగరం హోయసలుల రాజధానిగా వర్ధిల్లింది. ఈ దేవాలయం కేవలం ఒక ప్రార్థనా మందిరం మాత్రమే కాదు, అది భారతీయ సంస్కృతి, పురాణాలు మరియు అధునాతన సాంకేతికత కలగలిసిన ఒక అద్భుత ప్రపంచం.
చారిత్రక నేపథ్యం మరియు నిర్మాణ విశేషాలు :
ఈ ఆలయ నిర్మాణం క్రీ.శ. 1121 లో హోయసల రాజు విష్ణువర్ధనుడి కాలంలో ప్రారంభమైంది. రాజు విష్ణువర్ధనుడు బేలూరులోని చెన్నకేశవ ఆలయాన్ని నిర్మించగా, అతని భక్తుడైన మంత్రి కేతు మల్లిశెట్టి ఈ శివాలయాన్ని నిర్మించాడు. ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించడానికి సుమారు 190 నుండి 200 సంవత్సరాల సమయం పట్టిందని ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. అయినప్పటికీ, విదేశీ దాడుల కారణంగా ఈ ఆలయం ఇప్పటికీ అసంపూర్తిగానే మిగిలిపోయింది.
హోయసలేశ్వరాలయం ఒక ద్వికూట ఆలయం, అంటే ఇందులో రెండు ప్రధాన గర్భాలయాలు జంటగా ఉంటాయి. ఒకటి రాజు పేరు మీద ‘హోయసలేశ్వర’ అని, మరొకటి రాణి శాంతలాదేవి పేరు మీద ‘శాంతలేశ్వర’ అని పిలువబడతాయి. ఈ రెండింటినీ కలిపే విధంగా ఒకే వరండా ఉంటుంది.
అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలి:
నక్షత్ర ఆకారం మరియు సోప్ స్టోన్ ఈ దేవాలయం ఒక ప్రత్యేకమైన నక్షత్ర ఆకారం (Star Shape) లో నిర్మించబడింది. ఇటువంటి నిర్మాణ శైలి వల్ల ఆలయం యొక్క ఉపరితల వైశాల్యం పెరిగి, ఎక్కువ శిల్పాలను చెక్కడానికి వీలైంది. ఈ ఆలయాన్ని సుమారు 15 అడుగుల వెడల్పు గల జగతి అనే ఎత్తైన వేదిక మీద నిర్మించారు, ఇది భక్తులు ప్రదక్షిణలు చేయడానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
నిర్మాణానికి సోప్ స్టోన్ (Chloritic Schist) లేదా బల్బం రాయిని ఉపయోగించారు. ఈ రాయి భూమి నుండి తీసినప్పుడు వెన్నలా మెత్తగా ఉండి, గాలికి గురైనప్పుడు కాలక్రమేణా ఇనుములా గట్టిపడుతుంది. శిల్పులు ఈ రాయిని తమకు కావలసినట్లుగా మలచి, అత్యంత సూక్ష్మమైన డిజైన్లను కూడా ప్రాణం పోశారు. మరొక విశేషమేమిటంటే, ఈ ఆలయాన్ని ఎటువంటి సిమెంట్ వాడకుండా ఇంటర్లాకింగ్ సిస్టం ద్వారా నిర్మించారు.
శిల్పకళా చాతుర్యం:
11 వరుసల అద్భుతం ఆలయం వెలుపలి గోడలపై కింద నుండి పై వరకు 11 అడ్డ వరుసలలో (Friezes) అద్భుతమైన శిల్పాలను చూడవచ్చు. ఇవి ఒక క్రమ పద్ధతిలో అమర్చబడ్డాయి:
- ఏనుగులు: 1,248 ఏనుగులు శక్తికి మరియు ఆలయ భారాన్ని మోసే స్థిరత్వానికి చిహ్నం.
- సింహాలు: ఇవి ధైర్యానికి ప్రతీకలు.
- పూల తీగలు: అందమైన అలంకరణ కోసం.
- గుర్రాలు: వేగానికి సంకేతం.
- పురాణ గాథలు: రామాయణ, మహాభారత మరియు భాగవత పురాణాలలోని ఘట్టాలను ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు.
ముఖ్యంగా అర్జునుడు చేప కన్నును బాణంతో కొట్టడం, కౌరవ పాండవ యుద్ధం, చక్రవ్యూహం వంటి దృశ్యాలు కళ్లకు కట్టినట్లు ఉంటాయి.
విశిష్ట శిల్పాలు మరియు జ్యువెలరీ బాక్స్:
ఈ ఆలయాన్ని ఆ కాలంలో ‘జ్యువెలరీ బాక్స్’ అని పిలిచేవారు, ఎందుకంటే ఇక్కడి విగ్రహాల మీద ఉన్న ఆభరణాలు అంత సూక్ష్మంగా చెక్కబడ్డాయి.
- నాట్య గణపతి: ఆలయ ప్రారంభంలో ఆరు చేతులతో నాట్యం చేస్తున్న వినాయకుడి విగ్రహం ఉంటుంది. అతని బరువు మోయలేక ఎలుక నోరు వెళ్లబెట్టినట్లు ఉండటం శిల్పి ఇమాజినేషన్ కు నిదర్శనం.
- నంది విగ్రహాలు: ఆలయం బయట రెండు భారీ నంది విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఇవి అందంలో మరియు అలంకరణలో భారతదేశంలోనే మొదటి స్థానంలో నిలుస్తాయి. వీటి మీద ఉన్న పాలిషింగ్ అద్దంలా మెరుస్తుంది.
- గజాసుర సంహారం: శివుడు ఏనుగు చర్మాన్ని చీల్చి లోపల నాట్యం చేస్తున్న దృశ్యం అత్యంత క్లిష్టమైనది.
- నరసింహ స్వామి: హిరణ్యకశిపుని చంపుతున్న నరసింహ స్వామి శిల్పం 14 సార్లు కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆయన హోయసలుల కులదైవం.
మిస్టరీ సాంకేతికత:
లేత్ పిల్లర్లు మరియు ఆధునిక వస్తువులు ఆలయంలోని స్తంభాలు ఏనుగుల సహాయంతో తిప్పి, లేత్ (Lathe) యంత్రంపై చేసినట్లుగా పరిపూర్ణమైన గుండ్రని ఆకారంలో ఉంటాయి. అలాగే, ద్వారపాలకుల కిరీటాల మీద ఉన్న పుర్రెలు లోపల డోలుగా (Hollow) ఉంటాయి. ఒక కంటి నుండి లైట్ వేస్తే మరో కంటి నుండి లేదా చెవి నుండి కనిపిస్తుంది.
కొన్ని శిల్పాలలో టెలిస్కోప్, స్ట్రాలతో కొబ్బరి నీళ్లు తాగడం, మరియు మోడరన్ బూట్లు (Gumboots), హెల్మెట్లు ధరించినట్లు ఉండటం ఇప్పటికీ ఒక మిస్టరీగా మిగిలిపోయింది. దీనివల్లే కొందరు ఇది ఏలియన్ టెక్నాలజీ అని కూడా భావిస్తుంటారు.
విధ్వంసం మరియు పునరుద్ధరణ:
14వ శతాబ్దంలో ఢిల్లీ సుల్తానులైన అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ, మాలిక్ కాఫూర్ దాడుల వల్ల ఈ ఆలయం, రాజధాని నగరం ధ్వంసమయ్యాయి. విగ్రహాల కింద బంగారం ఉంటుందనే ఆశతో చాలా శిల్పాలను పగులగొట్టారు. ఆ విధ్వంసం వల్లే ద్వారసముద్రం హలేబీడు (శిథిల నగరం)గా మారింది. బ్రిటిష్ వారు కూడా కొన్ని విలువైన శిల్పాలను లండన్లోని మ్యూజియాలకు తరలించారు.
ప్రస్తుత ప్రాముఖ్యత: ప్రస్తుతం ఈ ఆలయం ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఆధీనంలో ఉంది. 2023లో యునెస్కో (UNESCO) దీనిని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది. ఇది కేవలం ఒక కట్టడం కాదు, మన పూర్వీకుల మేధస్సుకు, అంకితభావానికి నిదర్శనం.
హోయసలేశ్వర దేవాలయాన్ని నిర్మించడం అంటే ఒక భారీ పర్వతాన్ని తీసుకొని, దాన్ని మైనం బొమ్మలా మలచి, కాలక్రమేణా అది వజ్రంలా గట్టిపడేలా చేయడం వంటిది. శిల్పులు ఉలితో కాకుండా తమ ఊహలతో రాతిపై కవిత్వాన్ని రాశారు, అది 900 ఏళ్ల తర్వాత కూడా నేటి తరాన్ని ఆశ్చర్యపరుస్తోంది.
See Also plz click on this: mahabalipuram-sunken-temples-mystery
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ చరిత్ర ను చూడండి.
