భారతదేశంలోని ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశాలలో రాజస్థాన్లోని కర్ణి మాత ఆలయం అత్యంత విచిత్రమైనది మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విశేష ప్రసిద్ధి చెందినది. “టెంపుల్ ఆఫ్ రాట్స్” (ఎలకల గుడి)గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ క్షేత్రంలో దాదాపు 20,000 కంటే ఎక్కువ ఎలకలు ఆలయ ప్రాంగణంలో స్వేచ్ఛగా విహరిస్తుంటాయి. ఇక్కడి భక్తులు మరియు స్థానికులు వీటిని సాధారణ ఎలకలుగా కాకుండా, అమ్మవారి వంశానికి చెందిన పవిత్రమైన స్వరూపాలుగా ఆరాధిస్తారు. ఈ విస్తృత వ్యాసంలో దేశ్నోక్ కర్ణి మాత ఆలయ చరిత్ర, కాబాల ఆవిర్భావ రహస్యం, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలు, వాస్తుశిల్పం మరియు శాస్త్రీయ అంశాల గురించి సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం.
రాజస్థాన్లోని కర్ణి మాత ఎలకల గుడి ఎక్కడ ఉంది?
కర్ణి మాత ఆలయం భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో అత్యంత కీలకమైన పుణ్యక్షేత్రంగా అలరారుతోంది. ఈ క్షేత్రానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన భౌగోళిక వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- దేశ్నోక్ పట్టణంలో ఆలయం: కర్ణి మాత ఆలయం రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బికనీర్ జిల్లాకు చెందిన “దేశ్నోక్” (Deshnoke) అనే చారిత్రక పట్టణంలో ఉంది.
- బికనీర్ నుంచి దూరం: బికనీర్ ప్రధాన నగరం నుండి దక్షిణ దిశగా దాదాపు 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో, భారత్-పాకిస్తాన్ సరిహద్దు ప్రాంతానికి సమీపంలో ఈ ప్రసిద్ధ ఆలయం విస్తరించి ఉంది.
- ప్రపంచవ్యాప్త ప్రసిద్ధి: ఆలయ ప్రాంగణమంతా వేలాది ఎలకలు స్వేచ్ఛగా తిరగడం, భక్తుల కాళ్ల మధ్య సంచరించడం ప్రపంచంలో మరెక్కడా లేని అరుదైన దృశ్యం. అందువల్ల అంతర్జాతీయ పర్యాటకులను, పరిశోధకులను ఈ ఆలయం నిత్యం ఆకర్షిస్తుంది.
- భక్తులు మరియు పర్యాటకుల ఆకర్షణ: ఆధ్యాత్మిక భక్తిశ్రద్ధలతో పాటు ఆలయ విచిత్రమైన ఆచారాలు, వాస్తు ప్రాశస్త్యం ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది యాత్రికులను దేశ్నోక్‌కు రప్పించేలా చేస్తాయి.
కర్ణి మాత ఎవరు? అమ్మవారి జీవిత చరిత్ర
కర్ణి మాత కేవలం ఒక దైవిక స్వరూపం మాత్రమే కాదు, రాజస్థాన్ చరిత్రను, రాజవంశాలను ప్రభావితం చేసిన సాధ్వి. అమ్మవారి జీవిత విశేషాలను క్రింది పాయింట్లలో వివరంగా తెలుసుకోవచ్చు:
- జననం మరియు బాల్యం: కర్ణి మాత క్రీ.శ. 1387లో జోధ్‌పూర్ సమీపంలోని సువాప్ (Suwap) అనే గ్రామంలో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి మొహాజీ గిని చారణ (Charan) సమాజానికి చెందిన గ్రామాధికారి. చిన్నతనంలో ఆమెకు ‘రిద్ధి కన్వర్’ (రిద్ధి బాయి) అని నామకరణం చేశారు.
- రిద్ధి బాయి పేరిట అద్భుతాలు: స్థానిక పురాణాల ప్రకారం అమ్మవారు తన తల్లి గర్భంలో 21 నెలల సుదీర్ఘ కాలం ఉన్నారు. బాల్యంలోనే తన తండ్రిని విషపూరితమైన పాము కాటు నుండి కాపాడటం వంటి అనేక మహిమలు ప్రదర్శించడంతో ఆమెకు ‘కర్ణి’ (మహిమాన్విత పనులు చేసేది) అనే పేరు స్థిరపడింది.
- దుర్గాదేవి అవతారంగా విశ్వాసం: భక్తులు కర్ణి మాతను దుర్గాదేవి ప్రత్యక్ష అవతారంగా, అలాగే పాకిస్తాన్‌లోని బలూచిస్తాన్‌లో ఉన్న ప్రముఖ శక్తిపీఠం హింగ్లాజ్ మాత స్వరూపంగా తీవ్రమైన భక్తితో కొలుస్తారు.
- సంసార జీవితం మరియు బ్రహ్మచర్యం: ఆమెకు సధిక గ్రామానికి చెందిన దేపాజీతో వివాహమైనప్పటికీ, సంసార జీవితానికి దూరంగా శక్తిస్వరూపిణిగా ఆధ్యాత్మిక ధ్యానంలో ఉండిపోయారు. తన భర్త వంశం కొనసాగడానికి తన చెల్లెలైన గులాబ్ బాయిని ఇచ్చి వివాహం జరిపించారు.
- బికనీర్ రాజవంశంతో సంబంధం: రాజస్థాన్ రాజపుత్రుల చరిత్రలో కర్ణి మాత అత్యంత ప్రభావవంతమైన మార్గదర్శి. జోధ్‌పూర్ ప్రముఖ మెహ్రాన్‌గఢ్ కోటకు, అలాగే రావు బీకా నిర్మించిన బికనీర్ కోటకు స్వయంగా పునాది రాయి వేసింది కర్ణి మాతనే. బికనీర్, జోధ్‌పూర్ రాజకుటుంబాలకు అమ్మవారు కులదైవంగా ఆరాధించబడుతున్నారు. క్రీ.శ. 1538 లో తన 151వ ఏట కొలాయత్ సమీపంలో అమ్మవారు అదృశ్యమయ్యారని చరిత్ర చెబుతోంది.
కర్ణి మాత ఆలయంలో వేలాది ఎలకలు ఎందుకు ఉంటాయి?
కర్ణి మాత ఆలయానికి వెళ్లే ప్రతి ఒక్కరినీ ఆశ్చర్యపరిచే ప్రధాన అంశం అక్కడ కనిపించే వేలాది ఎలకలు. వీటి వెనుక ఉన్న సాంప్రదాయక నేపథ్యం ఇది:
- కాబాలు అని పిలిచే సంప్రదాయం: ఈ ఆలయంలోని ఎలకలను సాధారణ జంతువులుగా చూడరు. స్థానిక మార్వాడీ భాషలో ‘కాబా’ (Kaba) అంటే ‘చిన్న పిల్లలు’ లేదా ‘కుటుంబ సభ్యులు’ అని అర్థం.
- చారణ సమాజ విశ్వాసం: ఆలయంలో నివసించే దాదాపు 20,000 నుండి 25,000 ఎలకలు అమ్మవారికి మరియు చారణ సమాజానికి చెందిన పూర్వీకుల పునర్జన్మ స్వరూపాలని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
- స్వేచ్ఛా సంచారం: ఆలయ ప్రాంగణం, గర్భగుడి, వంటగది మరియు ప్రాకారాలలో కాబాలు ఎటువంటి భయం లేకుండా స్వేచ్ఛగా తిరుగుతుంటాయి.
- ఆహారం, పాల సమర్పణ: భక్తులు మరియు ఆలయ పూజారులు నిత్యం పెద్ద పెద్ద ఇత్తడి, వెండి పాత్రలలో పాలు, లడ్డూలు, కొబ్బరి, ధాన్యాలను కాబాలకు నివేదనగా సమర్పిస్తారు.
కర్ణి మాత కుమారుడు లక్ష్మణుడి పునర్జన్మ కథ ఏమిటి?
ఆలయంలో కాబాలు ఆవిర్భవించడానికి మరియు వాటిని పవిత్రంగా పూజించడానికి కర్ణి మాత కుమారుడైన లక్ష్మణుడి కథే ముఖ్య కారణం:
- కపిల్ సరోవర్ సంఘటన: కర్ణి మాత చెల్లెలు గులాబ్ బాయి కుమారుడైన లక్ష్మణ్ (కర్ణి మాత పెంపకంలో పెరిగిన కుమారుడు) దేశ్నోక్ సమీపంలోని కొలాయత్‌లోని కపిల్ సరోవరంలో స్నానం చేస్తూ ప్రమాదవశాత్తు మునిగి చనిపోయాడు.
- యమధర్మరాజుతో సంవాదం: లక్ష్మణుడి మరణంతో దుఃఖిస్తున్న చెల్లెలిని చూసి, కర్ణి మాత లక్ష్మణుడి మృతదేహాన్ని గర్భగుడిలో ఉంచి లోతైన ధ్యానంలోకి వెళ్లారు. ఆమె ఆత్మ రూపంలో యమలోకానికి వెళ్లి యమధర్మరాజును కలిశారు.
- మరణ చక్రం మార్పు: మనుషుల జనన మరణ నియమాలను మార్చలేనని యముడు పేర్కొనగా, కర్ణి మాత తన దైవిక శక్తితో ఒక నూతన నియమాన్ని ప్రకటించారు.
- కాబాలుగా పునర్జన్మ: ఇకపై తన వంశానికి చెందిన చారణులు చనిపోతే యమలోకానికి వెళ్లకుండా, దేశ్నోక్ ఆలయంలో ‘కాబా’లుగా జన్మిస్తారని; కాబాలుగా ఉన్నవి మరణిస్తే తిరిగి చారణ మానవులుగా జన్మిస్తారని నమ్మకం ఏర్పడింది. ఈ పునర్జన్మ చక్రం కారణంగానే ఆలయంలో వేలాది కాబాలు నివసిస్తున్నాయి.
కర్ణి మాత ఆలయంలో తెల్ల ఎలక కనిపిస్తే ఏమవుతుంది?
ఆలయానికి వచ్చే భక్తులందరూ వేలాది కాబాల మధ్య ఒక ప్రత్యేకమైన జీవి కోసం ఆరాటంగా వెతుకుతారు. అదే తెల్ల కాబా:
- తెల్ల కాబాల విశిష్టత: వేలాది నల్ల కాబాల మధ్య కేవలం నాలుగైదు తెల్ల ఎలకలు (White Kabas) మాత్రమే ఉంటాయి.
- దైవిక ప్రతీక: తెల్ల ఎలక స్వయంగా కర్ణి మాత స్వరూపమని లేదా ఆమె కుమారుల ప్రతీక అని భక్తులు దృఢంగా నమ్ముతారు.
- అత్యంత అదృష్టం: ఆలయ సందర్శన సమయంలో తెల్ల కాబా దర్శనమిస్తే అత్యంత అదృష్టమని, తలపెట్టిన కార్యాలు దిగ్విజయంగా పూర్తవుతాయని, అమ్మవారి సంపూర్ణ అనుగ్రహం లభిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.
- ప్రత్యేక ప్రార్థనలు: తెల్ల ఎలకను చూడటానికి భక్తులు గంటల తరబడి ఓపికగా ఎదురుచూస్తారు. అది కనిపిస్తే అమ్మవారికి ప్రత్యేక నమస్కారాలు సమర్పిస్తారు.
కర్ణి మాత ఆలయంలో ఎలకలకు ఇచ్చే ప్రసాదం తినడం వెనుక ఉన్న నమ్మకం
కాబాలు ఆరగించిన ఆహారాన్ని స్వీకరించడం దేశ్నోక్ ఆలయంలో ఒక విలక్షణమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభవం:
- పవిత్రమైన కాబా ఎంగిలి: కాబాలు తాకిన, తిన్న ఆహారాన్ని (ఎంగిలి ప్రసాదం) భక్తులు అమృతంగా, మహా ప్రసాదంగా భావిస్తారు.
- సమర్పించే ప్రసాదాలు: ఆలయంలో పాలు, స్వీట్లు, లడ్డూలు, చక్కెర, రొట్టెలు మరియు ధాన్యాలను కాబాలకు సమర్పిస్తారు.
- భక్తుల విశ్వాసం: కాబాలు తిన్న ప్రసాదాన్ని స్వీకరించడం వల్ల అమ్మవారి కృప లభిస్తుందని, ఆయురారోగ్యాలు సిద్ధిస్తాయని స్థానిక భక్తులు నమ్ముతారు.
- వ్యక్తిగత ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు: భక్తులు తమ ఆధ్యాత్మిక నమ్మకంతో ఈ ప్రసాదాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, పరిశుభ్రత మరియు ఆరోగ్య దృష్ట్యా యాత్రికులు వ్యక్తిగత జాగ్రత్తలు పాటించడం అవసరం. శాస్త్రీయంగా ధృవీకరించబడని ఆహార పద్ధతుల పట్ల వివేచనతో వ్యవహరించడం శ్రేయస్కరం.
కర్ణి మాత ఆలయ నిర్మాణం వెనుక ఉన్న చరిత్ర
దేశ్నోక్ ఆలయం కేవలం ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రమే కాకుండా, అద్భుతమైన రాజ్పుత్ శిల్పకళకు నిదర్శనం. ఆలయ నిర్మాణ చరిత్రను క్రింది పట్టిక ద్వారా సులభంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు:
| ఆలయ భాగం / విశేషం | శిల్పకళ మరియు నిర్మాణ వివరాలు |
| నిర్మాణకర్త | ప్రారంభంలో చిన్న గుహ; 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బికనీర్ పాలకుడు మహారాజా గంగా సింగ్ ద్వారా విస్తరణ. |
| నిర్మాణ మెటీరియల్ | సంపూర్ణంగా తెల్లటి పాలరాయి (White Marble) మరియు నగిషీ చెక్కిన రాళ్ళు. |
| సింహ ద్వారం | ప్రధాన ద్వారం వద్ద పాలరాతితో చెక్కిన రెండు భారీ సింహాలు (దుర్గాదేవి వాహనం). |
| వెండి తలుపులు | సాలిడ్ వెండితో చేసిన తలుపులపై కర్ణి మాత జీవిత కథలు, కాబాల ఆవిర్భావ ఘట్టాలు చెక్కబడ్డాయి. |
| రక్షణ వల (Mesh) | గద్దలు, రాబందులు పైనుండి కాబాలను ఎత్తుకెళ్లకుండా ఆలయ ఓపెన్ ప్రాంగణంపైన ఇనుప వల అమర్చబడింది. |
| గర్భగుడి విగ్రహం | 75 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు ఉన్న కర్ణి మాత విగ్రహం; చేతిలో తరిశూలం, తలపై వెండి కిరీటం. |
కర్ణి మాత ఆలయంలో ఎలకను చంపితే ఏం చేస్తారు?
దేశ్నోక్ ఆలయంలో కాబాల సంరక్షణకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఇక్కడ పాటించే కఠినమైన నియమాలు ఇవే:
- హింసపై కఠిన నిషేధం: ఆలయ ప్రాంగణంలో కాబాలను పట్టుకోవడం, గాయపరచడం లేదా చంపడం తీవ్రమైన ఆచార విరుద్ధ చర్యగా పరిగణించబడుతుంది.
- అనుకోకుండా చనిపోతే నివారణ: ఎవరైనా భక్తుడు లేదా సందర్శకుడు ప్రమాదవశాత్తు అడుగు వేసి కాబా చనిపోతే, దానికి పరిహారంగా ఆలయ సంప్రదాయాలు పాటించాలి.
- వెండి లేదా బంగారు ఎలక సమర్పణ: చనిపోయిన కాబా పరిమాణానికి లేదా బరువుకు సరిపడా బంగారం లేదా వెండితో చేసిన ఎలక బొమ్మను ఆలయానికి కానుకగా సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
- నడక నియమాలు: ఆలయంలో నడిచేటప్పుడు భక్తులు కాళ్లను పైకి లేపకుండా నేలకు రాస్తూ (జారుస్తూ) నడవాలి. దీనివల్ల కాబాలు కాళ్ల కిందపడి గాయపడకుండా ఉంటాయి.
ఇన్ని వేల ఎలకలు ఉన్నా వ్యాధులు ఎందుకు రావు? సైన్స్ ఏం చెబుతోంది?
ఆలయంలో ఇన్ని వేల ఎలకలు ఉన్నప్పటికీ వ్యాధులు వ్యాపించవనే ప్రచారంలో ఉన్న కథనాలపై శాస్త్రీయ దృక్పథం మరియు పరిశోధనాత్మక వాస్తవాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
- ఎలకలు మరియు వ్యాధులపై శాస్త్రీయ వాస్తవం: శాస్త్రీయంగా ఎలుకలు కచ్చితంగా వ్యాధులను వ్యాపింపజేసే ప్రమాదకరమైన వాహకాలు (Disease Vectors). ఎలుకల ద్వారా ప్లేగ్ (Plague), లెప్టోస్పిరోసిస్ (Leptospirosis), హంటావైరస్ వంటి అనేక తీవ్రమైన అంటువ్యాధులు మనుషులకు వ్యాపించే అవకాశం శాస్త్రీయంగా ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
- అపోహలు vs సైంటిఫిక్ రియాలిటీ: “ఈ ఆలయంలోని ఎలకల వల్ల అసలు వ్యాధులే రావు” లేదా “ఇక్కడి ఎలకలకు ప్రత్యేక రోగనిరోధక శక్తి ఉండి వ్యాధులను నయం చేస్తాయి” అనే వ్యాఖ్యలు కేవలం స్థానిక నమ్మకాలు మరియు మతపరమైన విశ్వాసాలు మాత్రమే. వీటిని శాస్త్రీయంగా నిర్ధారించబడిన వాస్తవాలుగా పరిగణించకూడదు.
- చారిత్రక కథనాల ఆధారాలు: గుజరాత్ ప్లేగ్ లేదా ఇతర సందర్భాల్లో ఆలయంలో వ్యాధులు రాలేదని ప్రచారంలో ఉన్న కథనాలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నప్పటికీ, వాటికి ఎటువంటి అధీకృత శాస్త్రీయ లేదా ప్రయోగశాల ఆధారాలు (Empirical Scientific Evidence) లేవు. తగిన డాక్యుమెంటేషన్ లేని కథనాలను సైంటిఫిక్ సత్యాలుగా స్వీకరించలేము.
- పరిశుభ్రత మరియు నిర్వహణ: ఆలయంలో ఆహార వ్యర్థాలు నిల్వ ఉండకుండా చూడటం, నిరంతరం పాలు మరియు ధాన్యాలు శుభ్రమైన పాత్రలలో అందించడం వల్ల కొంతవరకు వాతావరణం సమతుల్యంగా ఉంటుంది.
- ఆరోగ్య సూచన: పర్యాటకులు మరియు భక్తులు ఆలయ సాంప్రదాయాలను గౌరవిస్తూనే, ఎలుకలు తాకిన ఆహారాన్ని నేరుగా తీసుకోవడం లేదా ఎలుకల విసర్జనలతో స్పర్శ కలిగి ఉండటం పట్ల వ్యక్తిగత ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటించడం అత్యంత ముఖ్యం.
కర్ణి మాత ఆలయంలో జరిగే జాతరల విశిష్టత
దేశ్నోక్ క్షేత్రంలో ఏటా జరిగే ఉత్సవాలు అత్యంత కోలాహలంగా సాగుతాయి:
- చైత్ర నవరాత్రుల జాతర: మార్చి-ఏప్రిల్ నెలల్లో వచ్చే చైత్ర నవరాత్రుల సమయంలో దేశ్నోక్‌లో అత్యంత వైభవంగా పెద్ద జాతర జరుగుతుంది.
- ఆశ్వయుజ నవరాత్రుల ఉత్సవాలు: సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ నెలల్లో జరిగే ఆశ్వయుజ (శరద్) నవరాత్రులలో ఆలయంలో ప్రత్యేక పూజలు, అలంకారాలు నిర్వహిస్తారు.
- దేశవ్యాప్త భక్తుల రాక: రాజస్థాన్, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, హర్యానాలతో పాటు దేశ విదేశాల నుండి వేలాది మంది భక్తులు ఈ జాతరల సమయంలో అమ్మవారి దర్శనానికి వస్తారు.
- ప్రత్యేక ఆరాధనలు: జాతర రోజుల్లో కాబాలకు ప్రత్యేక నైవేద్యాలు సమర్పించి, తమ కుటుంబ శ్రేయస్సు కోసం ప్రత్యేక హోమాలు, పూజలు చేయిస్తారు.
కర్ణి మాత ఆలయ దర్శనానికి వెళ్లేవారు తెలుసుకోవాల్సిన వివరాలు
దేశ్నోక్ కర్ణి మాత ఆలయ సందర్శనకు వెళ్లే యాత్రికులకు ఉపయోగపడే సమాచారం క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడింది:
| సమాచారం | వివరాలు |
| ఆలయ చిరునామా | కర్ణి మాత ఆలయం, దేశ్నోక్ పట్టణం, బికనీర్ జిల్లా, రాజస్థాన్ – 334801. |
| రోడ్డు మార్గం | బికనీర్ నగరం నుండి దేశ్నోక్‌కు ప్రతి 15 నిమిషాలకు బస్సులు, టాక్సీలు అందుబాటులో ఉంటాయి (30 కిమీ). |
| రైలు మార్గం | దేశ్నోక్ (DSO) రైల్వే స్టేషన్ ఆలయానికి కేవలం 1 కిలోమీటరు దూరంలో ఉంది. |
| విమాన మార్గం | జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయం (సుమారు 220 కిమీ) లేదా జైపూర్ విమానాశ్రయం సమీపంలో ఉంటాయి. |
| దర్శన సమయాలు | రోజువారీగా ఉదయం 4:00 గంటల నుండి రాత్రి 10:00 గంటల వరకు. |
| ప్రవేశ రుసుము | సాధారణ దర్శనం ఉచితం. కెమెరాలకు నామమాత్రపు రుసుము ఉంటుంది. |
| జాగ్రత్తలు | చెప్పులు అనుమతించబడవు; నడిచేటప్పుడు కాళ్లను జారుస్తూ నడవాలి; పరిశుభ్రత పాటించాలి. |
Read also : Ellora kailasa temple mystery facts
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
కర్ణి మాత ఎలకల గుడి భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో, బికనీర్ నగరానికి 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న దేశ్నోక్ అనే పట్టణంలో ఉంది.
ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో దాదాపు 20,000 నుండి 25,000 వరకు ఎలకలు ఉన్నాయని అంచనా వేయబడింది.
దేశ్నోక్ ఆలయంలో సంచరించే ఎలకలను స్థానికులు మరియు భక్తులు ఆత్మీయంగా ‘కాబాలు’ (Kabas) అని పిలుస్తారు. మార్వాడీ భాషలో కాబా అంటే అమ్మవారి కుటుంబ సభ్యులు లేదా పిల్లలు అని అర్థం.
అవును. ఇన్ని వేల నల్ల ఎలకల మధ్య కేవలం 4-5 తెల్ల ఎలకలు మాత్రమే ఉంటాయి. తెల్ల ఎలక దర్శనం లభిస్తే అది స్వయంగా కర్ణి మాత ఆశీర్వాదమని, అత్యంత అదృష్టమని భక్తులు నమ్ముతారు.
భక్తులు ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసంతో కాబాలు తిన్న ప్రసాదాన్ని లేదా తాగిన పాలను పవిత్రమైన భోగ్‌గా స్వీకరిస్తారు. అయితే, ఆరోగ్యపరమైన అవగాహన మరియు జాగ్రత్తలు పాటించడం ఎల్లప్పుడూ శ్రేయస్కరం.
అక్టోబర్ నుండి మార్చి నెలల మధ్య రాజస్థాన్‌లో వాతావరణం ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది. అలాగే చైత్ర నవరాత్రులు మరియు ఆశ్వయుజ నవరాత్రుల సమయం ఈ ఆలయ సందర్శనకు అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది.
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ ఫ్యాక్ట్స్ ను చూడండి.
