విజయవాడ కనకదుర్గమ్మ ఆలయ రహస్యాలు, పురాణ గాథలు మరియు సంపూర్ణ చరిత్ర

477

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విజయవాడ నగరం నడిబొడ్డున ప్రవహించే దివ్య కృష్ణానది తీరాన, ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతంపై కొలువుదీరిన శ్రీ కనకదుర్గమ్మ ఆలయం అత్యంత మహిమాన్వితమైన 51 శక్తిపీఠాలలో ఒకటి. దసరా ఉత్సవాలకు విశ్వఖ్యాతి గాంచిన ఈ క్షేత్రం వెనుక యుగయుగాల నాటి పురాణ గాథలు, దైవిక రహస్యాలు మరియు అద్భుత చరిత్ర దాగి ఉన్నాయి. కీలుడు అనే యక్షుడి ఘోర తపస్సు, మహిషాసురుడి సంహారంతో వెలిసిన మహిషాసుర మర్ధిని అవతారం, రాజా మాధవవర్మ ధర్మనిష్ఠకు మెచ్చి అమ్మవారు కురిపించిన కనక వర్షం, ఆదిశంకరాచార్యుల శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ, అర్జునుడి పాశుపతాస్త్ర ప్రాప్తి మరియు కలియుగాంతం నాటి కృష్ణానది ముక్కుపుడక రహస్యం వంటి అనేక దివ్య అంశాల సమాహారమే ఈ కనకదుర్గమ్మ క్షేత్ర మహిమ.

ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం ఆవిర్భావం – కీలుడు యక్షుడి ఘోర తపస్సు

కృష్ణానది తీరాన విరాజిల్లుతున్న పవిత్ర పర్వత ప్రాంతానికి ‘ఇంద్రకీలాద్రి’ అనే పేరు రావడం వెనుక యుగాల నాటి దివ్య పురాణ గాథ ఉంది. ఈ పర్వతం కేవలం ఒక రాయి లేదా కొండ మాత్రమే కాదు; అది ఒక యక్షుడి తపోఫలం మరియు అమ్మవారి దివ్య అనుగ్రహానికి సజీవ సాక్ష్యం.

కీలాద్రి పర్వతంగా మారిన కీలుడు

కృతయుగం నాటి సమయంలో కీలుడు అనే యక్షుడు ఉండేవాడు. అతను జగన్మాత అయిన ఆదిపరాశక్తి అనుగ్రహం కోసం తీవ్రమైన ఘోర తపస్సు చేశాడు. కీలుడి నిశ్చలమైన భక్తికి, తపస్సుకు ప్రసన్నురాలైన అమ్మవారు అతని ఎదుట ప్రత్యక్షమై, కోరుకున్న వరం ప్రసాదిస్తానని అభయమిచ్చింది.

• వర అభ్యర్థన: చరాచర జగత్తునంతటికీ తల్లి అయిన పరాశక్తి దివ్య దర్శనంతో పులకించిపోయిన కీలుడు, “అమ్మా! నీవు ఎల్లప్పుడూ నా గర్భంలో కొలువుదీరి ఉండాలి” అని వరం కోరుకున్నాడు.
• అమ్మవారి ఆదేశం: కీలుడి కోరికకు సమ్మతించిన ఆదిపరాశక్తి — “కీలా! నీవు ఈ ప్రదేశంలోనే ఒక పర్వతంగా మారి నా రాక కోసం వేచి ఉండు. నేను రాక్షస సంహారం ముగించిన అనంతరం నీ పర్వతంపై కొలువుదీరి భక్తులను అనుగ్రహిస్తాను” అని అభయమిచ్చింది.

అమ్మవారి ఆదేశాన్ని శిరసావహించిన కీలుడు, ఆ ప్రదేశంలోనే పర్వతంగా రూపాంతరం చెందాడు. కీలుడు పర్వతంగా మారడం వల్ల ఆ కొండకు తొలిగా ‘కీలాద్రి’ అనే పేరు వచ్చింది. అప్పటి నుండి కీలుడు అమ్మవారి దివ్య రాక కోసం ఎదురుచూడటం ప్రారంభించాడు.

కీలాద్రి ‘ఇంద్రకీలాద్రి’గా ఎలా మారింది?

కీలాద్రి పర్వతంగా మారిన అనంతరం, లోకాలను పట్టి పీడిస్తున్న భయంకర రాక్షసుడైన మహిషాసురుడిని ఆదిపరాశక్తి సంహరించింది. రాక్షస పీడ విరగడై లోకాలకు ప్రశాంతత చేకూరడంతో, సకల దేవతలు ఆనందోత్సాహాలతో కీలాద్రిపైకి చేరుకున్నారు.

• ఇంద్రుడి ఆగమనం & అర్చన: దేవతలధిపతి అయిన దేవేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) స్వయంగా సురలతో కలసి కీలాద్రి పర్వతానికి వచ్చి, అక్కడ ప్రత్యక్షమైన అమ్మవారిని దివ్య మంత్రాలతో అర్చించి, పూజలు నిర్వహించాడు.
• నామకరణ ప్రాశస్త్యం: సాక్షాత్తు దేవేంద్రుడే స్వయంగా కీలాద్రిపై అమ్మవారిని పూజించడం వల్ల, ఆ కీలాద్రి పర్వతానికి ‘ఇంద్రకీలాద్రి’ అని నామకరణం జరిగింది.

అలా కీలుడి భక్తి మరియు దేవేంద్రుడి అర్చనతో ఈ పర్వతం అత్యంత పవిత్రమైన ‘ఇంద్రకీలాద్రి’ దివ్య శక్తిపీఠంగా ఖ్యాతి గాంచింది.

మహిషాసుర మర్ధిని ఆవిర్భావం & విజయదశమి ప్రాశస్త్యం

యుగయుగాలుగా పవిత్రంగా జరుపుకునే దసరా శరన్నవరాత్రుల వేడుకలు మరియు విజయదశమి పండుగ వెనుక లోక కల్యాణకరమైన మహిషాసుర మర్ధిని దివ్య కథ ఉంది.

బ్రహ్మదేవుని అజయ వరం & మహిషాసురుడి విజృంభణ

దేవతలపై పగతో రగిలిపోయిన మహిషాసురుడు అనే రాక్షసుడు మేరు పర్వత శిఖరంపై బ్రహ్మదేవుని గూర్చి వందల సంవత్సరాల పాటు ఘోర తపస్సు చేశాడు. అతని తపస్సుకు మెచ్చిన బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యక్షమవ్వగా, మహిషాసురుడు తనకు అమరత్వం (మరణం లేని వరం) కావాలని కోరాడు. ప్రకృతి విరుద్ధంగా అమరత్వం ఇవ్వడం వీలుకాదని బ్రహ్మ స్పష్టం చేయడంతో, అల్పులైన స్త్రీలు తనను ఏమీ చేయలేరనే అహంకారంతో ఏ పురుషుడి వల్ల కూడా తనకు మరణం లేకుండా వరం ప్రసాదించమని అడిగాడు.

బ్రహ్మదేవుడు “తదాస్తు” అని వరమివ్వడంతో, ఆ అజయ వర గర్వంతో మహిషాసురుడు ముల్లోకాలను భయకంపితులను చేశాడు. స్వర్గంపై దండెత్తి దేవేంద్రుడిని తరిమికొట్టి సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకుని అరాచకాలు సాగించాడు. దిక్కుతోచని దేవతలందరూ త్రిమూర్తులను శరణువేడారు.

త్రిమూర్తుల క్రోధం నుంచి 18 బాహువుల ఆదిపరాశక్తి ఆవిర్భావం

దేవతల బాధలను విన్న త్రిమూర్తులు క్రోధంతో రగిలిపోగా, వారి ముగ్గురి క్రోధం నుండి కోటి సూర్యుల వెలుగుతో ఒక దివ్య మహాకాంతి పుంజం బయల్వెడలింది. ఆ ప్రకాశవంతమైన కాంతుల నడుమ నుండి 18 బాహువులతో (చేతులతో) సాక్షాత్తు ఆదిపరాశక్తి ఆవిర్భవించింది.

• తేజస్సులు: పరమశివుని తేజస్సు ముఖబింబంగా, మహావిష్ణువు తేజస్సు పరాక్రమ బాహువులుగా, బ్రహ్మదేవుని తేజస్సు దివ్య పాదాలుగా రూపాంతరం చెందాయి.
• దివ్యాయుధాలు & వాహనం: శివుడు త్రిశూలాన్ని, విష్ణువు చక్రాన్ని, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధాన్ని, వరుణుడు పాశాన్ని, బ్రహ్మ అక్షమాల-కమండలాలను ప్రసాదించగా, హిమవంతుడు సింహాన్ని వాహనంగా ఇచ్చాడు.

అమ్మవారు 18 చేతులతో సమస్త దివ్యాయుధాలను ధరించి, సింహవాహనాన్ని అధిరోహించి ప్రళయకాలికలా ఉగ్ర రూపంతో యుద్ధరంగానికి తరలివెళ్లింది.

తొమ్మిది రోజులు జరిగిన భీకర యుద్ధం – రూపాంతరాలు

ముందుగా దేవిని పరిహాసం చేస్తూ మహిషాసురుడు తన రాక్షస సైన్యాధ్యక్షులైన చిక్షురుడు, చామరుడు, ఉద్రగ్రుడు, భాస్కలుడు, తామ్రుడు, అసిలోములను పంపగా, అమ్మవారు తన దివ్యాస్త్రాలతో ఆ సైన్యాన్ని తుత్తునియలు చేసింది. సైన్యం నశించడంతో మహిషాసురుడు స్వయంగా మాయారూపాలతో యుద్ధరంగానికి వచ్చాడు:

1. దున్నపోతు రూపం: భారీ దున్నపోతుగా మారి తన గిట్టలతో భూమిని బద్దలు చేస్తూ, కొమ్ములతో పర్వతాలను విసిరేయగా అమ్మవారు పాశంతో బంధించింది.
2. సింహం రూపం: పాశం నుండి తప్పించుకోవడానికి సింహంగా మారగా అమ్మవారు ఖడ్గంతో దాని తలను నరకబోయింది.
3. వీరుడి రూపం: వెంటనే ఖడ్గం ధరించిన వీరుడిగా మారి దేవిపైకి రాగా అమ్మవారు బాణవర్షంతో ఆ రూపాన్ని ముక్కలు చేసింది.
4. ఏనుగు రూపం: భారీ గజరూపం దాల్చి తన తొండంతో దేవి వాహనమైన సింహాన్ని లాగడానికి ప్రయత్నించగా దేవి ఆ ఏనుగు తొండాన్ని నరికివేసింది.

ఈ విధంగా దేవికి, మహిషాసురుడికి మధ్య రాత్రింబగళ్లు 9 రోజుల పాటు భీకర యుద్ధం జరిగింది.

విజయదశమి (అశ్వయుజ శుద్ధ దశమి) నాడు రాక్షస సంహారం

యుద్ధంలో 10వ రోజున మహిషాసురుడు తన అసలైన భారీ మహిష (దున్నపోతు) రూపాన్ని ధరించి గర్జిస్తూ దేవిపైకి దూకాడు. అమ్మవారు ఒక్కసారిగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి ఒకే ఉదుటున తన దివ్య పాదంతో మహిషాసురుడి మెడపై బలంగా తొక్కిపెట్టింది.

దేవి కాలికింద నలిగిపోతూ ఊపిరాడక మహిషం నోటి నుండి రాక్షసుడు సగం బయటకు రాగానే, అమ్మవారు తన త్రిశూలాన్ని అతని గుండెల్లోకి బలంగా దించి, ఖడ్గంతో అసురుడి తలను ఖండించింది.

• విజయదశమి ఆవిర్భావం: అశ్వయుజ శుద్ధ దశమి నాటి 10వ రోజున లోకకంటకుడైన మహిషాసురుడిపై విజయం సాధించినందుకు గుర్తుగా ఆ రోజును ‘విజయదశమి’ పండుగగా జరుపుకోవడం ప్రారంభమైంది.
• కీలాద్రిపై కొలువుదీరడం: దేవతల ప్రార్థనలను మన్నించి, పూర్వం కీలుడికి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం అమ్మవారు మహిషాసుర మర్ధిని రూపంలో కీలాద్రి పర్వతంపై కొలువుదీరింది.

శ్రీ మల్లేశ్వర స్వామి వెలిసిన దివ్య వృత్తాంతం

ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతంపై కేవలం జగన్మాత మాత్రమే కాకుండా, ఆది దంపతులైన పార్వతీ పరమేశ్వరులు ఇద్దరూ కొలువుదీరి భక్తులను అనుగ్రహిస్తున్నారు.

బ్రహ్మదేవుడి యాగం & మల్లేశ్వరుడి తొలి పూజ

మహిషాసురుడి సంహారం అనంతరం అమ్మవారు కీలాద్రిపై కొలువుదీరిన తర్వాత, బ్రహ్మదేవుడు అమ్మవారి దర్శనం కోసం ఇంద్రకీలాద్రికి చేరుకున్నాడు.

• శివుని కోసం యాగం: ఇంద్రకీలాద్రిపై పరాశక్తితో పాటు పరమేశ్వరుడు కూడా వెలిస్తే ఈ క్షేత్రం మరింత పరిపూర్ణమవుతుందని బ్రహ్మదేవుడు సంకల్పించాడు. అందుకోసం శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి పర్వతంపై గొప్ప యాగాన్ని నిర్వహించాడు.
• జ్యోతిర్లింగ ఆవిర్భావం: బ్రహ్మదేవుడి యాగానికి ప్రసన్నుడైన పరమశివుడు ఇంద్రకీలాద్రిపై జ్యోతిర్లింగ రూపంలో ఆవిర్భవించాడు.
• మల్లికా కదంబ పూజ – మల్లేశ్వరుడు: జ్యోతిర్లింగంగా వెలిసిన ఈశ్వరుడిని చూసి సంతోషించిన బ్రహ్మదేవుడు, ఆ దివ్య లింగానికి మల్లికా కదంబ పుష్పాలతో తొలి పూజలు నిర్వహించాడు. మల్లికా పుష్పాలతో పూజలందుకోవడం వల్ల ఆ పరమేశ్వరునికి ‘శ్రీ మల్లేశ్వర స్వామి’ అనే దివ్య నామం స్థిరపడింది.

అలా ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై అమ్మవారితో పాటు మల్లేశ్వర స్వామివారు కూడా వెలిసి శక్తి-శివ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

అమ్మవారికి ‘దుర్గాదేవి’ మరియు ‘శాకాంబరీ దేవి’ పేర్లు ఎలా వచ్చాయి?

అమ్మవారిని భక్తులు ‘దుర్గాదేవి’గా, ‘శాకాంబరీ దేవి’గా ఆరాధించడం వెనుక దుర్గమాసురుడి రాక్షసత్వం మరియు లోక రక్షణ కోసం జగన్మాత దాల్చిన దివ్య అవతార కథలు ఉన్నాయి.

దుర్గమాసురుడి రాక్షసత్వం & వేదాల అపహరణ

పూర్వం దుర్గమాసురుడు అనే రాక్షసుడు బ్రహ్మదేవుని గురించి తీవ్రమైన ఘోర తపస్సు చేశాడు. బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమవ్వగా, సమస్త వేదాలు మరియు వేద విద్యలన్నీ తన ఆధీనంలోకే వచ్చేలా వరం పొంది, వేదాలను అపహరించాడు.

• లోకంలో తీవ్ర కరువు: వేదాలు రాక్షసుడి వశమవ్వడంతో భూమిపై యజ్ఞయాగాదులు, వేద పఠనాలు, దేవతా పూజలు నిలిచిపోయాయి.
• భూమిపై అల్లాడుతున్న జీవకోటి: వర్షాలు కురవక నదులు, జలాశయాలు పూర్తిగా ఎండిపోయాయి; చెట్లు, సస్యాలు వాడిపోయి ఆహారం, నీరు లభించక ప్రజలు, జీవరాశులు తీవ్రంగా అల్లాడిపోయాయి. దిక్కుతోచని దేవతలు, మునులు లోకాలను కాపాడమని ఆదిపరాశక్తిని ఆర్థంగా వేడుకున్నారు.

కన్నీటి బిందువులతో జలాశయాలు నింపడం – శాకాంబరీ అవతారం

దేవతలు, మునుల ప్రార్థన ఆలకించిన జగన్మాత వారి ఎదుట ప్రత్యక్షమైంది. ఆకలి దప్పులతో, కరువుతో అల్లాడుతున్న లోకుల దుఃఖాన్ని చూసి అమ్మవారి మనసు ద్రవించిపోయింది.

• అశ్రువులతో నిండిన నదులు: అమ్మవారి దివ్య కంటిపాపల నుంచి ప్రవహించిన కన్నీటి బిందువులు ప్రవాహాలై ఎండిపోయిన నదులను, జలాశయాలను మళ్లీ నీటితో నింపేశాయి.
• శాకాంబరీ ఆవిర్భావం: అనంతరం అమ్మవారు తన శరీరం నుంచే అనేక రకాల ఆకుకూరలు (శాకాలు), దుంపలు, పండ్లు, ధాన్యాలను ఉద్భవింపజేసి సకల జీవుల ఆకలిని తీర్చింది. అలా శాకాలతో (కూరగాయలు/ధాన్యాలతో) లోకాన్ని పోషించినందుకు అమ్మవారికి ‘శాకాంబరీ దేవి’ అనే నామం వచ్చింది.

దుర్గమాసుర సంహారం & ‘దుర్గాదేవి’ నామకరణం

భూలోకంలో కరువు తీరి పరిస్థితులు చక్కబడటం చూసి ఆగ్రహించిన దుర్గమాసురుడు తన అపార సైన్యంతో దేవిపైకి దండెత్తాడు. అమ్మవారికి, దుర్గమాసురుడికి మధ్య అత్యంత భీకరమైన యుద్ధం జరిగింది.

• వేదాల పునరుద్ధరణ: అమ్మవారు దుర్గమాసురుడి సైన్యాన్ని పటాపంచలు చేసి, తన త్రిశూలంతో దుర్గమాసురుడి గుండెల్లో పొడిచి సంహరించింది. రాక్షసుడు అపహరించిన వేదాలను తిరిగి రక్షించి ఋషులకు, దేవతలకు అప్పగించింది.
• దుర్గాదేవిగా ప్రసిద్ధి: లోకాలను పట్టి పీడిస్తున్న దుర్గమాసురుడిని సంహరించి, సమస్త ప్రాణులను దుర్గతుల (కష్టాల) నుండి రక్షించినందుకు ఆదిపరాశక్తికి ‘దుర్గాదేవి’ అనే దివ్య నామకరణం జరిగింది.

‘కనకదుర్గ’ నామకరణం వెనుక మాధవవర్మ రాజు ధర్మనిష్ఠ కథ

ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతంపై కొలువుదీరిన దుర్గమ్మకు ‘కనకదుర్గ’ అనే పవిత్ర నామం రావడం వెనుక ఒక అద్భుతమైన ధర్మ గాథ మరియు దైవిక లీల ఉంది.

మాధవవర్మ రాజు నిష్పాక్షిక పరిపాలన

పూర్వం కృష్ణా నదీ తీరాన, ఇంద్రకీలాద్రి పర్వత ప్రాంతంలో ఒక సువిశాలమైన రాజ్యం ఉండేది. ఆ రాజ్యాన్ని మాధవవర్మ అనే రాజు ధర్మమే ప్రాణంగా, న్యాయమే పునాదిగా ఏమాత్రం పక్షపాతం లేకుండా పరిపాలిస్తుండేవాడు. అతని పాలనలో ప్రజలకు ఎలాంటి అన్యాయం జరిగేది కాదు.

అయితే, ఎంతటి రాజభోగాలు ఉన్నప్పటికీ మాధవవర్మకు సంతానం లేదనే వేదన వెంటాడుతుండేది. అమ్మవారికి అపార భక్తుడైన మాధవవర్మ ప్రతిరోజూ క్రమం తప్పకుండా ఇంద్రకీలాద్రి కొండపైకి వెళ్లి దుర్గమ్మను సేవిస్తూ, తనకు పుత్రసంతానాన్ని ప్రసాదించమని వేడుకునేవాడు. రాజు నిశ్చల భక్తికి కరిగిన దుర్గమ్మ అనుగ్రహంతో అతనికి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. రాజు ఆ లేకలేక కలిగిన కుమారుడికి సకల విద్యలు నేర్పించి, ఎంతో అల్లారుముద్దుగా పెంచుకున్నాడు.

యువరాజు రథం కింద పసిపాప మరణం – ధర్మగంట మోగడం

కాలం గడుస్తుండగా, ఒకరోజు యువరాజు తన రథంపై వేటకు వెళ్లి తిరిగి వచ్చేసరికి సూర్యాస్తమయం దాటింది. మార్గమంతా చీకట్లు కమ్ముకున్నాయి. రాత్రి వేళ అమ్మవారు నగర సంచారానికి వస్తారనే భయంతో ప్రజలంతా ఇళ్లకు వేగంగా వెళ్తుండగా, యువరాజు కూడా తన రథాన్ని వేగంగా పోనిచ్చాడు.

సరిగ్గా అదే సమయంలో, ఒక ఇంటి ముందు ఆడుకుంటున్న పసిపాప ఊహించని విధంగా వేగంగా వస్తున్న యువరాజు రథం కింద పడి అక్కడికక్కడే మరణించాడు. కళ్లెదుటే బిడ్డ ప్రాణాలు పోవడంతో గుండెలు అవిసేలా రోదించిన ఆ తల్లి, బిడ్డ మృతదేహాన్ని భుజాన వేసుకుని న్యాయం కోసం రాజకోట వద్ద ఉన్న ధర్మగంటను గట్టిగా మోగించింది.

శబ్దానికి పరుగుపరుగున వచ్చిన మాధవవర్మ రాజు, కన్నీళ్లతో ఉన్న తల్లిని, పసిపాప మృతదేహాన్ని చూసి చలించిపోయాడు. మరణానికి కారణమైనది ఎవరో తెలియకుండానే, “నీ బిడ్డ మరణానికి కారణమైన వారికి ఎంతటి వారైనా మరణశిక్ష విధిస్తాను” అని ఆ తల్లికి మాటిచ్చాడు.

కన్న కొడుక్కి మరణశిక్ష విధించిన రాజా మాధవవర్మ

ఆ తర్వాత, ఆ పసిబిడ్డ మరణానికి కారణం తన ఒక్కగానొక్క కన్న కొడుకే అని తెలుసుకున్న మాధవవర్మ రాజు ఒక్కసారిగా కుప్పకూలిపోయాడు. కానీ, కాసేపటికి మనసును రాయి చేసుకుని, “ధర్మం ముందు అందరూ సమానమే; తప్పు చేసింది తన కొడుకే అయినా న్యాయం విషయంలో ఎలాంటి పక్షపాతం చూపకూడదు” అని నిర్ణయించుకున్నాడు.

వెంటనే పసిబిడ్డ ప్రాణాలు కోల్పోయిన చోటే యువరాజుకు మరణశిక్ష అమలు చేయాలని సైనికులను ఆజ్ఞాపించాడు. అయితే, కళ్లముందే పెరిగిన యువరాజును శిక్షించడానికి సైనికులు వెనకాడటంతో, ఇచ్చిన మాట కోసం మాధవవర్మే స్వయంగా కన్న కొడుకుపై శిక్షను అమలు చేశాడు.

కన్నబిడ్డను తన చేతులతోనే కోల్పోయిన మాధవవర్మ దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేక, కొడుకు మృతదేహాన్ని గుండెలకు హత్తుకుని ఇంద్రకీలాద్రిపై ఉన్న అమ్మవారి వైపు చూస్తూ, “అమ్మా కనకదుర్గమ్మ! నిన్నే నమ్ముకున్న నాకు లేకలేక బిడ్డను ఇచ్చి, మళ్లీ నా చేతులతోనే దక్కకుండా చేశావా తల్లి!” అని కన్నీరు మున్నీరుగా రోదించాడు.

ఇంద్రకీలాద్రిపై కురిసిన బంగారు నాణేల వర్షం (కనక వర్షం)

రాజు ధర్మనిష్ఠకు, ఆవేదనకు జగన్మాత కరిగిపోయింది. ఆ క్షణంలోనే ఆకాశం ఉరుములు, మెరుపులతో దద్దరిల్లింది. ఇంద్రకీలాద్రి ఆలయంలోని గంటలు తమంతట తామే గణగణమని మోగాయి.

దివ్యమైన ఆ వాతావరణంలో ఆకాశం నుండి బంగారు నాణేల వర్షం (కనక వర్షం) కురిసింది. ఆ కనక వర్షం మరణించిన ఇద్దరు చిన్నారులపై (యువరాజు మరియు పసిపాప) పడగానే, వారు తిరిగి సజీవంగా ప్రాణాలు పొంది లేచి నిలబడ్డారు.

చనిపోయిన పిల్లలు మళ్లీ జీవించడంతో మాధవవర్మ, ఆ పసిబిడ్డ తల్లి ఆనందంతో అమ్మవారికి ప్రణామం చేశారు. ఆకాశం నుండి కనక వర్షాన్ని కురిపించి, చనిపోయిన చిన్నారులకు పునరుజ్జీవం ప్రసాదించినందువల్ల ఆనాటి నుండి అమ్మవారికి ‘కనకదుర్గమ్మ’ అనే దివ్య నామం స్థిరపడింది.

ఆదిశంకరాచార్యులు దాచిన రహస్యం & శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ

ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతంపై కొలువుదీరిన కనకదుర్గమ్మ దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని ప్రస్తుతం మనం శాంతమూర్తిగా దర్శించుకుంటున్నాము. కానీ, ఒకప్పుడు అమ్మవారు అత్యంత ఉగ్రరూపంతో విరాజిల్లేవారు. ఆ ఉగ్రరూపాన్ని శాంతింపజేయడం వెనుక అద్వైత సిద్ధాంతకర్త ఆదిశంకరాచార్యుల దివ్య లీల, శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ మరియు ఒక రహస్య గుహ వృత్తాంతం దాగి ఉన్నాయి.

దుర్గమ్మ ఉగ్రరూపాన్ని శాంతింపజేయడం

మహిషాసురుడితో పాటు దుర్గమాసురుడిని సంహరించిన తదుపరి కాలంలో ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై అమ్మవారు తీవ్రమైన రౌద్ర కళలతో ఉగ్రరూపిణిగా కొలువుదీరి ఉండేవారు.

• భక్తుల భయం: అమ్మవారి అపారమైన మహిమలపై భక్తులకు నమ్మకం ఉన్నప్పటికీ, ఆ రౌద్ర కళలను తట్టుకుని కొండపైకి వెళ్లి నేరుగా దర్శించుకోవడానికి సామాన్య భక్తులు ఎవ్వరూ సాహసించేవారు కాదు.
• శంకరాచార్యుల ఆగమనం: ఈ విషయాన్ని గ్రహించిన జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యులు ఇంద్రకీలాద్రి క్షేత్రానికి చేరుకున్నారు. అమ్మవారి ఉగ్రకళలను సమయమనం చేసి, సామాన్య ప్రజలందరూ సులభంగా దర్శించుకుని ఆమె అనుగ్రహాన్ని పొందేలా చేయాలని సంకల్పించారు.
• మల్లేశ్వరుడి పునఃప్రతిష్ఠ: ఆ సంకల్పంలో భాగంగా, పూర్వం బ్రహ్మదేవుడు మల్లేశ్వర స్వామిని ఎక్కడైతే ప్రతిష్ఠించాడో, అదే పవిత్ర స్థలంలో మల్లేశ్వర స్వామి విగ్రహాన్ని ఆదిశంకరాచార్యులు మరల పునఃప్రతిష్ఠించారు.

రహస్య గుహలోని విగ్రహం & శ్రీచక్రం, మూలమంత్రాల మార్పు

దుర్గమ్మ ఉగ్రరూపాన్ని శాంతమూర్తిగా మార్చడానికి ఆదిశంకరాచార్యులు ఒక దివ్యమైన యంత్ర-మంత్ర విధానాన్ని నిర్వహించారు:

1. ఉగ్రకళల సంగ్రహణ & రహస్య గుహ: అమ్మవారిలో ఉన్న తీవ్రమైన రౌద్ర మరియు ఉగ్రకళలను తన దివ్య శక్తితో ఆవాహన చేసి సంగ్రహించారు. ఆ ఉగ్రకళలన్నింటినీ ఇంద్రకీలాద్రి కొండ కింద ఉన్న ఒక రహస్య గుహలోని అమ్మవారి విగ్రహంలోకి ప్రవేశపెట్టి అక్కడ భద్రపరిచారు.
2. మూలమంత్రాల మార్పు: ఉగ్రరూప పూజలకు సంబంధించిన మూలమంత్రాలలో తగిన మార్పులు చేసి, సౌమ్యమైన అర్చన విధానాలను ప్రవేశపెట్టారు.
3. శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ: కనకదుర్గమ్మ విగ్రహానికి సరిగ్గా ఎదురుగా అత్యంత శక్తివంతమైన ‘శ్రీచక్రాన్ని’ ప్రతిష్ఠించారు.

ఈ దివ్య ప్రతిష్ఠాపనలతో, అప్పటివరకు రౌద్రస్వరూపిణిగా ఉన్న దుర్గమ్మ అత్యంత కరుణామయియైన శాంతస్వరూపిణిగా మారింది. శ్రీచక్రం నుండి వెలువడే దివ్య తరంగాల వల్ల భక్తుల కొంగుబంగారమై, అడిగిన కోరికలు తీర్చే కల్పవల్లిగా కనకదుర్గమ్మ నేటికీ పూజలందుకుంటోంది.

అర్జునుడి తపస్సు & ‘విజయవాడ’ నామకరణ చరిత్ర

విజయవాడ నగరానికి ఆ పేరు రావడం వెనుక మహాభారత కాలం నాటి ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం, అర్జునుడి అకుంటిత తపస్సు, పరమశివుని లీల మరియు దివ్యమైన పాశుపతాస్త్ర ప్రాప్తి గాథ ఉంది.

కిరాతుడి వేషంలో పరమశివుడు & మల్ల యుద్ధం

పాండవులు అరణ్యవాసంలో ఉన్న సమయంలో, భవిష్యత్తులో కౌరవులతో జరగబోయే కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో విజయం సాధించడానికి శక్తివంతమైన దివ్యాస్త్రాలను సంపాదించాలని ధర్మరాజు అర్జునుడికి సూచిస్తాడు. మహర్షి వ్యాసుని సలహా మేరకు అర్జునుడు దుర్గమ్మ కొలువుదీరిన ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతానికి చేరుకుని పరమశివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ఘోర తపస్సు ప్రారంభించాడు.

• శివుడి పరీక్ష & ముకాసురుడి రాక: అర్జునుడి తపోదీక్షకు ప్రసన్నుడైన పరమశివుడు, అతని శౌర్యాన్ని పరీక్షించాలని తలచి ఒక కిరాతుడి (బోయేవాడి) వేషంలో ఇంద్రకీలాద్రికి వచ్చాడు. అదే సమయంలో, కౌరవుల పక్షాన ఉన్న ముకాసురుడు అనే రాక్షసుడు ఒక భయంకరమైన అడవి పంది (వరాహం) రూపాన్ని ధరించి తపస్సులో ఉన్న అర్జునుడిని చంపడానికి వేగంగా దూసుకొచ్చాడు.
• బాణ ప్రయోగం & వివాదం: ప్రమాదాన్ని గ్రహించిన అర్జునుడు గాండీవాన్ని చేపట్టి ఆ పందిపైకి బాణం సంధించాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో కిరాతుడి వేషంలో ఉన్న శివుడు కూడా బాణాన్ని విడిచాడు. ఇద్దరి బాణాలు ఒకేసారి తగలడంతో ఆ అడవి పంది అక్కడికక్కడే కూలిపోయింది. “నా బాణంతోనే ఇది చనిపోయింది, ఈ వేట నాది” అని అర్జునుడు అనగా, “ఈ అడవి నాది, వేట నా వృత్తి, నా బాణం వల్లే ఇది పడిపోయింది” అని బోయేవాడి రూపంలో ఉన్న శివుడు వాదనకు దిగాడు.
• మల్ల యుద్ధం: ఆ వాగ్వాదం చివరకు భీకర యుద్ధానికి దారితీసింది. అర్జునుడు తన వద్ద ఉన్న సమస్త అస్త్రాలను ప్రయోగించినప్పటికీ ఆ బోయేవాడిని ఏమీ చేయలేకపోయాడు. అస్త్రాలు అయిపోవడంతో అర్జునుడు తీవ్ర ఆగ్రహంతో ఆ కిరాతుడితో మల్ల యుద్ధానికి దిగాడు. కొండలు బద్దలయ్యేలా తన సమస్త శక్తినంతటినీ ఉపయోగించి పోరాడినప్పటికీ, ఆ బోయేవాడిని ఒక్క అంగుళం కూడా కదల్చలేకపోయాడు. చివరకు తీవ్ర అలసటతో అర్జునుడు నేలపై కూలిపోయాడు.

పాశుపతాస్త్ర ప్రాప్తి – ‘విజయవాటిక’ నుంచి ‘విజయవాడ’గా రూపాంతరం

సాధారణ బోయేవాడి చేతిలో ఓడిపోయాననే అవమాన భారంతో కుంగిపోయిన అర్జునుడు, త్వరగా కోలుకుని తన శక్తినంతటినీ కూడగట్టుకున్నాడు.

• శివలింగ పూజ & నిజరూప దర్శనం: అర్జునుడు అక్కడే ఉన్న మట్టితో ఒక శివలింగాన్ని తయారు చేసి, అడవి పూలతో పూజిస్తూ ఆ కిరాతుడిని ఎదుర్కొనే శక్తిని ప్రసాదించమని పరమశివుడిని ప్రార్థించాడు. పూజ ముగించి కళ్లు తెరిచి చూడగా, తాను శివలింగానికి సమర్పించిన అడవి పూలన్నీ ఎదురుగా ఉన్న కిరాతుడి తలపై కనిపిస్తాయి. వచ్చింది సాక్షాత్తు కైలాసపతియైన పరమశివుడేనని గ్రహించిన అర్జునుడు పశ్చాత్తాపంతో స్వామివారి పాదాలపై పడి సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు.
• పాశుపతాస్త్ర ప్రాప్తి: అర్జునుడి అకుంటిత దీక్షకు, సాటిలేని శౌర్యానికి మెచ్చిన పరమశివుడు కిరాత వేషాన్ని విడిచి దివ్య రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. “అర్జునా! నిన్ను పరీక్షించడానికే ఈ లీల చేశాను” అని అభయమిచ్చి, ముల్లోకాలను జయించగల అత్యంత శక్తివంతమైన తిరుగులేని ‘పాశుపతాస్త్రాన్ని’ అర్జునుడికి అనుగ్రహించాడు. అదే సమయంలో ఇంద్రాది దేవతలు కూడా ఇంద్రకీలాద్రిపై ప్రత్యక్షమై అర్జునుడికి ఎన్నో దివ్యాయుధాలను ప్రసాదించారు.
• ‘విజయవాటిక’ నుండి ‘విజయవాడ’: అర్జునుడు ఇంద్రకీలాద్రిపై ఘోర తపస్సు చేసి పరమశివుని మెప్పించి, పాశుపతాస్త్రాన్ని పొంది గొప్ప విజయాన్ని సాధించినందున ఈ ప్రదేశానికి ‘విజయవాటిక’ అనే పేరు వచ్చింది. ఆ విజయవాటిక కాలక్రమేణా వాడుకలో **’విజయవాడ’**గా ప్రాచుర్యం పొందింది.

‘బెజవాడ’ పేరు వెనుక కృష్ణానది కథ & కలియుగాంతం రహస్యం

విజయవాడ నగరానికి గల మరొక ప్రాచీన నామం ‘బెజవాడ’. ఈ బెజవాడ నామకరణం వెనుక కృష్ణానది ప్రవాహం, ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం మూడు ముక్కలుగా విడిపోవడం మరియు కలియుగాంతంతో ముడిపడి ఉన్న ఒక రహస్య గాథ దాగి ఉంది.

కృష్ణమ్మ ఉగ్రరూపం & అమ్మవారి ముక్కుపుడక స్పర్శ

సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణుల్లో జన్మించిన కృష్ణవేణి నది ఉరకలు వేస్తూ, బెరబెరా ప్రవహిస్తూ ఈ ప్రాంతానికి చేరుకునేసరికి దానికి ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం అడ్డుగా నిలిచింది.

• ఉవ్వెత్తున ఎగసిన అల: ప్రవాహ హోరుతో వచ్చిన కృష్ణమ్మ ఇంద్రకీలాద్రిని ఢీకొట్టి, ఒక్కసారిగా ఉవ్వెత్తున ఉగ్రరూపంతో పైకి ఎగసింది.
• ముక్కుపుడకను తాకడం: అలా ఎగసిన కృష్ణానది అల ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై కొలువుదీరి ఉన్న కనకదుర్గమ్మ ముక్కుపుడకను తాకింది.

ఇంద్రకీలాద్రి కొండకు బెజ్జం (మూడు కొండలుగా విభజన)

కృష్ణానది అల తన ముక్కుపుడకను తాకడంతో దుర్గమ్మ కృష్ణమ్మను శాంతింపజేసింది.

• అమ్మవారి ఆదేశం: “కృష్ణమ్మా! నన్ను తాకడానికి ఇది సరైన సమయం కాదు. ప్రళయం సంభవించే కలియుగాంతంలో నీవు నన్ను చేరుకుంటావు. అప్పటివరకు నీవు నా కొండకు ఒక బెజ్జం (రంధ్రం/మార్గం) చేసుకుని దాని గుండా ప్రవహించు” అని అమ్మవారు ఆదేశించింది.
• మూడు ముక్కలైన పర్వతం: దుర్గమ్మ ఆదేశంతో కృష్ణానది ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతాన్ని గట్టిగా తాకగా, ఆ పర్వతం మూడు ముక్కలుగా విడిపోయి మధ్యలో మార్గం ఏర్పడింది. ఆ మూడు కొండలు:
  1. కనకదుర్గమ్మ కొలువైన ఇంద్రకీలాద్రి.
  2. పానకాల లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి కొలువైన మంగళగిరి కొండ.
  3. శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి కొలువైన యనమలకుదురు కొండ.
• బెజ్జంవాడ నుండి బెజవాడ: కృష్ణానది ఇక్కడ పర్వతానికి బెజ్జం చేసుకుని ప్రవహించినందున ఈ ప్రాంతాన్ని ‘బెజ్జంవాడ’ అని పిలిచేవారు. అది కాలక్రమంలో వాడుకలో “బెజవాడ”గా రూపాంతరం చెందింది.

కలియుగాంతం మరియు జలసమాధి రహస్యం

కృష్ణానది ముక్కుపుడకను తాకడానికి, కలియుగాంతానికి అత్యంత నిగూఢమైన సంబంధం ఉందనే నమ్మకం యుగాలుగా ఉంది.

• జలసమాధి నమ్మకం: కలియుగాంతం ఆసన్నమైనప్పుడు కృష్ణానది ఉగ్రరూపం దాల్చి, ఇంద్రకీలాద్రిపై ఉన్న కనకదుర్గమ్మ ముక్కుపుడకను తాకుతుందని; ఆ తాకిన మరుక్షణమే మహా ప్రళయం సంభవించి ఈ సమస్త భూమి నీటిలో మునిగి జలసమాధి అవుతుందని క్షేత్ర ఐతిహ్యం వివరిస్తోంది.

Read also: vijayawada kanaka durga temple visit details

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

Read also: vijayawada tourism

మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ చరిత్ర ను చూడండి.