మనం నిద్రపోతున్నప్పుడు కలలు ఎందుకు వస్తాయి? సైన్స్ చెబుతున్న వింత నిజాలు

మనం రాత్రి నిద్రపోతున్నప్పుడు వచ్చే వింత లోకాలు, విచిత్రమైన ప్రయాణాలు మనల్ని ఎంతో ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తుంటాయి. అసలు మనం నిద్రపోతున్నప్పుడు కలలు ఎందుకు వస్తాయి అనే ప్రశ్న ప్రతి ఒక్కరి మదిలోనూ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మెదిలే ఉంటుంది. ఈ కలలు ఎంతో మాయాజాలంగా, వింతగా అనిపించినప్పటికీ, వీటి వెనుక ఉన్న అద్భుతమైన శాస్త్రీయ కారణాలను సైన్స్ వివరిస్తోంది. నిజానికి కలలు అనేవి మంత్రాలు కావు, అవి మన మెదడు యొక్క అత్యంత సంక్లిష్టమైన విధివిధానాలు మరియు మెదడు పనితీరుకు నిదర్శనాలని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. 

అసలు కలలు ఎందుకు వస్తాయి? శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్న ముఖ్య కారణాలు

మనం నిద్రపోతున్నప్పుడు కలలు రావడానికి గల ఖచ్చితమైన కారణాలపై శాస్త్రవేత్తల్లో భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆధునిక న్యూరోలాజికల్, సైకలాజికల్ పరిశోధనల ప్రకారం ప్రధానంగా మూడు ముఖ్యమైన కారణాలను గుర్తించారు. గూగుల్ సెర్చ్ పరిశోధనల ఆధారంగా కలలు రావడానికి గల సైంటిఫిక్ రీజన్స్ ఇవే:

1. మెదడు క్లీనింగ్ ప్రాసెస్ (Brain’s Data Processing)

మనం మేల్కొని ఉన్నప్పుడు రోజంతా ఎన్నో విషయాలను చూస్తుంటాం, వింటుంటాం. రాత్రి మనం నిద్రపోయినప్పుడు మన మెదడు ఒక ‘డేటా ప్రాసెసింగ్’ కేంద్రంగా మారుతుంది. ఈ సమయంలో షార్ట్-టర్మ్ మెమరీ (తాత్కాలిక జ్ఞాపకాలు) లో ఉన్న సమాచారాన్ని లాంగ్-టర్మ్ మెమరీ (శాశ్వత జ్ఞాపకాలు) లోకి మార్చే ప్రక్రియ జరుగుతుంది. ఈ రీ-ఆర్గనైజింగ్ ప్రక్రియలో మెదడుకు అవసరం లేని అనవసరమైన డేటాను తొలగించి ‘మైండ్ క్లీనింగ్’ చేస్తుంది. ఈ మెమరీ కన్సోలిడేషన్ (Memory Consolidation) ప్రక్రియ జరుగుతున్నప్పుడు పాత, కొత్త జ్ఞాపకాల కలయిక వల్ల మనకు వింత వింత కలలు వస్తుంటాయి.

2. భావోద్వేగాల నియంత్రణ (Emotional Regulation)

శాస్త్రీయ పరిశోధనల ప్రకారం, మనం కలలు కనే సమయంలో మెదడులోని లాజికల్ పార్ట్ (హేతుబద్ధంగా ఆలోచించే భాగం) నిష్క్రియంగా ఉంటుంది. కానీ, భావోద్వేగాలను నియంత్రించే ‘ఎమోషనల్ సెంటర్’ (Amygdala) చాలా యాక్టివ్‌గా పనిచేస్తుంది. దీనివల్ల పగటిపూట మనం అనుభవించిన మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, కోపం లేదా సంతోషాన్ని మెదడు నిద్రలోనే ప్రాసెస్ చేసి రీసెట్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. మన మనసులోని అణచివేసిన కోరికలు, భయాలు సురక్షితమైన వాతావరణంలో కలల రూపంలో బయటకు రావడం వల్ల మానసిక ప్రశాంతత చేకూరుతుందని సైన్స్ చెబుతోంది.

3. క్రియేటివిటీ మరియు ప్రాబ్లమ్ సాల్వింగ్ (Creativity and Problem Solving)

మనం మేల్కొని ఉన్నప్పుడు సమాజం, లాజిక్ మరియు రూల్స్ మన ఆలోచనలను పరిమితం చేస్తాయి. కానీ నిద్రపోతున్నప్పుడు మెదడుపై ఎలాంటి ‘లాజిక్ ఫిల్టర్’ ఉండదు. దీనివల్ల ఆలోచనలకు ఎటువంటి ఆంక్షలు ఉండవు. ఈ సృజనాత్మక స్వేచ్ఛ కారణంగానే సరికొత్త ఐడియాలు, చిత్రవిచిత్రమైన కథలు కలల్లో కనిపిస్తాయి. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ శాస్త్రవేత్తలు, కళాకారులు, సంగీతకారులు తమ జీవితంలో ఎదురైన కష్టమైన సమస్యలకు పరిష్కారాలను, అద్భుతమైన సృష్టి ఆలోచనలను తమ కలల ద్వారానే పొందామని చాలా సందర్భాల్లో నిరూపితమైంది.

ఆర్.ఈ.ఎమ్ (REM) నిద్ర అంటే ఏమిటి? కలల ప్రపంచానికి దీనికి ఉన్న లింక్ ఏంటి?

కలల ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే సైన్స్ ప్రకారం మనం ముందుగా ఆర్.ఈ.ఎమ్ నిద్ర (REM Sleep – Rapid Eye Movement) గురించి తెలుసుకోవాలి. మనం నిద్రపోయేటప్పుడు మన శరీరం వివిధ దశల గుండా వెళుతుంది. అందులో అత్యంత కీలకమైన, ఆఖరి దశనే ‘ఆర్.ఈ.ఎమ్’ నిద్ర అంటారు. మనం పడుకున్న సుమారు 90 నిమిషాల తర్వాత ఈ దశ ప్రారంభమవుతుంది.

ఈ దశలో మన కనురెప్పలు మూసి ఉన్నప్పటికీ, కనుగుడ్లు వేగంగా అటుఇటు కదులుతుంటాయి. అందుకే దీనికి ‘రాపిడ్ ఐ మూవ్‌మెంట్’ అని పేరు పెట్టారు.

ఆర్.ఈ.ఎమ్ నిద్రకు, కలలకు ఉన్న లింక్ ఏంటి?

మనం కనే అత్యంత స్పష్టమైన, వింతైన మరియు లేచాక కూడా గుర్తుండే అద్భుతమైన కలలన్నీ (Vivid Dreams) ఈ REM నిద్ర దశలోనే వస్తాయి. దీని వెనుక ఉన్న కొన్ని ఆసక్తికరమైన సైంటిఫిక్ కారణాలు ఇవే:

• మేల్కొని ఉన్నంత యాక్టివ్‌గా మెదడు: మనం ఆర్.ఈ.ఎమ్ దశలో ఉన్నప్పుడు మన మెదడు పనితీరును పరిశీలిస్తే శాస్త్రవేత్తలు సైతం ఆశ్చర్యపోతారు. ఈ సమయంలో మెదడులోని నరాల కదలికలు, యాక్టివిటీ మనం మేల్కొని ఉన్నప్పుడు ఎలా ఉంటాయో.. దాదాపు అలాగే (Identical to being awake) ఉంటాయి.
• శరీరం తాత్కాలిక పక్షవాతం (Sleep Paralysis): ఈ దశలో మెదడు అత్యంత వేగంగా పనిచేస్తూ కలలను సృష్టిస్తుంది. అయితే, కలలో మనం చేసే పనులను (పరిగెత్తడం, ఎగరడం వంటివి) మన నిజమైన శరీరం చేయకుండా ఉండేందుకు మెదడు ఒక రక్షణ కవచాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. దీనివల్ల మన చేతులు, కాళ్లు తాత్కాలికంగా నిష్క్రియంగా (Paralyzed) మారిపోతాయి. కేవలం కళ్లు, శ్వాస వ్యవస్థ మాత్రమే పనిచేస్తాయి.
• గుండె వేగం పెరగడం: ఈ సమయంలో మన శ్వాస వేగవంతం అవుతుంది, గుండె కొట్టుకునే వేగం, రక్తపోటు కూడా పెరుగుతాయి.

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, ఆర్.ఈ.ఎమ్ నిద్ర అనేది శరీరం నిద్రిస్తున్నా.. మెదడు మాత్రం మేల్కొని రంగుల ప్రపంచాన్ని సృష్టించే ఒక వింతైన సమయం. అందుకే ఈ దశలో వచ్చే కలలు మనకు నిజంగానే జరిగినట్లు అంత స్పష్టంగా అనిపిస్తాయి.

కలల గురించి సైన్స్ చెబుతున్న 5 వింత నిజాలు (Fascinating Facts About Dreams)

కలల ప్రపంచం గురించి శాస్త్రవేత్తలు జరిపిన పరిశోధనల్లో ఎన్నో నమ్మశక్యం కాని విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. నిద్ర పరిశోధనలు (Sleep Studies) మరియు న్యూరోసైన్స్ వెల్లడించిన ఆ 5 వింత నిజాలు ఇవే:

• పరిచయమున్న ముఖాల గుర్తింపు: మనకు కలలో కనిపించే ప్రతి ముఖం.. మన జీవితంలో ఎక్కడో ఒకచోట, ఏదో ఒక సందర్భంలో చూసిన ముఖమే అయ్యి ఉంటుంది. మన మెదడు కలలో కూడా సరికొత్త ముఖాలను సొంతంగా సృష్టించలేదు. మనం రోజూ చూసి మరచిపోయిన వందలాది ముఖాలను మెదడు తన మెమరీ బ్యాంక్‌లో దాచి ఉంచి, కలలలో వాటిని వాడుకుంటుంది.
• కలలు చాలా వేగంగా మర్చిపోవడం: నిద్ర లేచిన కేవలం 5 నిమిషాల్లోనే మనం కన్న కలలలో 50% భాగం మర్చిపోతాము. ఇక 10 నిమిషాలు గడిచేసరికి దాదాపు 90% కలలను మన మెదడు పూర్తిగా మర్చిపోతుంది. అందుకే కలలు వచ్చిన వెంటనే రాసి పెట్టుకుంటే తప్ప వాటిని గుర్తుంచుకోవడం కష్టం.
• అందరికీ కలలు వస్తాయి: నాకు అస్సలు కలలే రావు అని కొందరు చెబుతుంటారు, కానీ అది అబద్ధం. ప్రతి ఒక్కరూ రాత్రి నిద్రలో కనీసం 4 నుండి 7 కలలు కంటారు. కాకపోతే, నిద్ర లేచే సమయానికి మెదడులోని కెమికల్ చేంజెస్ వల్ల వాటిని గుర్తుంచుకోలేరు అంతే!
• జంతువులకూ కలలు వస్తాయి: కేవలం మనుషులు మాత్రమే కాదు.. జంతువులు కూడా కలలు కంటాయని సైన్స్ నిరూపించింది. మీరు గమనిస్తే, కుక్కలు లేదా పిల్లులు నిద్రపోతున్నప్పుడు వాటి కాళ్లు కదిలించడం, చిన్నగా శబ్దాలు చేయడం చూస్తుంటాం. అవి నిద్రలో దేనినైనా తరుముతున్నట్లు లేదా ఆడుకుంటున్నట్లు కలలు కంటాయని పరిశోధనల్లో తేలింది.
• కలలలో రంగులు (Black and White Dreams): ప్రస్తుత కాలంలో మనందరికీ కలలు రంగుల్లో (Color) వస్తాయి. కానీ సైన్స్ ప్రకారం, కొందరికి కేవలం బ్లాక్ అండ్ వైట్ (నలుపు-తెలుపు) కలలు మాత్రమే వస్తాయి. పూర్వ కాలంలో బ్లాక్ అండ్ వైట్ టెలివిజన్లు చూసిన వారిలో ఈ రకమైన కలలు ఎక్కువగా వచ్చేవని, కలర్ టీవీలు పెరిగిన తర్వాత కలర్ కలలు రావడం ఎక్కువైందని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.

Read also: God Appearing in Dream Meaning

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (Frequently Asked Questions – FAQs)

మొత్తానికి, కలలు అనేవి కేవలం రాత్రి పూట వచ్చే ఊహాచిత్రాలు కావు. మనం ప్రశాంతంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న సమయంలో కూడా మన మెదడు ఎంత అద్భుతంగా, చురుగ్గా పనిచేస్తుందో చెప్పడానికి కలలే అతిపెద్ద నిదర్శనం. మన జ్ఞాపకాలను భద్రపరచడం, మానసిక ఒత్తిడిని తగ్గించడం మరియు సృజనాత్మకతను పెంచడంలో కలలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. మానవ మేధస్సు మరియు మెదడు యొక్క అపారమైన శక్తికి ఈ కలల ప్రపంచం ఒక సజీవ సాక్ష్యం. అందుకే, రాత్రి పూట వచ్చే కలలను కేవలం భ్రమలుగా తీసిపారేయకుండా, అవి మన మానసిక ఆరోగ్యానికి మెదడు చేసే ఒక అద్భుతమైన ప్రక్రియగా గుర్తించాలి.

మరిన్ని వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ సైన్స్ ను సందర్శించండి.