శ్రీశైల క్షేత్రం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని దట్టమైన నల్లమల అడవి ప్రాంతంలో వెలసిన అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రం. ఈ క్షేత్రం ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా మరియు అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ఇక్కడ భక్తులు స్వయంభువుగా వెలిసిన మల్లికార్జున స్వామిని మరియు భ్రమరాంబ అమ్మవారిని దర్శించుకుంటారు. ప్రకృతి ఒడిలో, కృష్ణా నది తీరాన పాతాళ గంగ చెంతన ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి చేరుకోవడానికి అడవిలో ఘాట్ రోడ్డు గుండా ప్రయాణించాల్సి ఉంటుంది. క్షేత్రపాలకుడైన బైలు వీరభద్ర స్వామి దర్శనంతో ప్రారంభమయ్యే ఈ యాత్ర భక్తులకు అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని మరియు ప్రశాంతతను కలిగిస్తుంది.
ప్రయాణ మార్గాలు:
శ్రీశైలం దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంలో ఉన్నందున ఇక్కడికి నేరుగా రైలు సౌకర్యం లేదు. మార్కాపూర్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ శ్రీశైలానికి అత్యంత సమీప రైల్వే స్టేషన్. అక్కడి నుండి 5 కి.మీ దూరంలోని మార్కాపూర్ బస్ స్టాండ్ చేరుకుని, అక్కడి నుండి 80 కి.మీ దూరంలో ఉన్న శ్రీశైలానికి బస్సులో చేరుకోవచ్చు. తెలుగు రాష్ట్రాలలోని వివిధ ప్రధాన ప్రాంతాల నుండి శ్రీశైలానికి నేరుగా బస్సు సౌకర్యం ఉంది. ఒకవేళ మీరు సొంత వాహనంలో వస్తున్నట్లయితే, అడవిలోని ఘాట్ రోడ్లను రాత్రి 9 గంటల నుండి ఉదయం 6 గంటల వరకు మూసివేస్తారని గమనించాలి. తెలంగాణ వైపు నుండి వచ్చేవారికి మన్ననూర్ చెక్ పోస్ట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ వైపు నుండి వచ్చేవారికి డోర్నాల్ చెక్ పోస్ట్ వద్ద వాహనాలను నిలిపివేస్తారు.
వసతి సౌకర్యాలు:
శ్రీశైలంలో ప్రైవేట్ హోటల్స్ ఉండవు, కేవలం దేవస్థానం వారి గదులు మరియు కుల సత్రాలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంటాయి. దేవస్థానం గదులను ఆన్లైన్ వెబ్సైట్ ద్వారా ముందుగానే బుక్ చేసుకోవచ్చు. మీరు నేరుగా వస్తే సి.ఆర్.ఓ (CRO) ఆఫీస్ కు వెళ్లి గదుల లభ్యతను తనిఖీ చేయవచ్చు. ఒకవేళ దేవస్థానం రూమ్స్ దొరకకపోతే, వివిధ కులాల వారు నిర్వహించే కుల సత్రాలలో తక్కువ ధరకే వసతి లభిస్తుంది, కొన్ని చోట్ల ఉచిత భోజన సౌకర్యం కూడా ఉంటుంది. ఒంటరిగా వచ్చే భక్తుల కోసం రూ. 100 నుండి రూ. 600 ధరలో డార్మెంటరీ సౌకర్యాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఆలయ దర్శనం మరియు నియమాలు:
ఆలయ దర్శనం కోసం భక్తులు ముందుగా నంది సర్కిల్ చేరుకోవాలి. అక్కడ లగేజీ మరియు మొబైల్స్ భద్రపరుచుకోవడానికి క్లాక్ రూమ్ సౌకర్యం ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ కు రూ. 10 మరియు లగేజీకి రూ. 20 చొప్పున ఛార్జ్ చేస్తారు. అలాగే, భక్తుల కోసం ఉచితంగా చెప్పులు విడిచే స్టాండ్లు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఆలయం లోపలికి ఎటువంటి ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులను అనుమతించరు.
శ్రీశైలంలో ఉచిత దర్శనంతో పాటు రూ. 150, రూ. 300 మరియు రూ. 500 (స్పర్శ దర్శనం) టికెట్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. స్పర్శ దర్శనం చేసుకోవాలనుకునే వారు మరియు ఇతర సేవలలో పాల్గొనేవారు తప్పనిసరిగా సాంప్రదాయ దుస్తులు (పురుషులు పంచె-కండువా, మహిళలు చీర లేదా పంజాబీ డ్రెస్) ధరించాలి. వారంలో మంగళవారం నుండి శుక్రవారం వరకు మధ్యాహ్నం 1:45 నుండి 3:45 వరకు ఉచిత స్పర్శ దర్శనం కూడా కల్పిస్తారు. ఆలయ పనివేళలు ఉదయం 4:30 నుండి మధ్యాహ్నం 3:30 వరకు, తిరిగి సాయంత్రం 5:30 నుండి రాత్రి 9:00 వరకు ఉంటాయి.
క్షేత్రపాలకుడు బయలు వీరభద్ర స్వామి:
శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామి దర్శనానికి వెళ్లేముందు క్షేత్రపాలకుడైన బయలు వీరభద్ర స్వామిని దర్శించుకోవడం ఒక ఆచారంగా వస్తోంది. ఈ స్వామి వారి ఆలయానికి ఎటువంటి పైకప్పు (Roof) గానీ, గోపురం గానీ ఉండదు, అందుకే ఈయనను ‘బయలు’ వీరభద్ర స్వామి అని పిలుస్తారు. భక్తులు ముందుగా ఈ స్వామిని దర్శించుకున్నాకే ప్రధాన ఆలయానికి వెళ్లాలని సూచించబడింది.
అన్నప్రసాదం మరియు లడ్డు ప్రసాదం:
శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామిని దర్శించుకున్న భక్తుల కోసం దేవస్థానం వారు అన్నప్రసాద సౌకర్యాన్ని కల్పిస్తున్నారు. లడ్డు కౌంటర్ పక్కనే అన్నప్రసాద కేంద్రం ఉంటుంది. దీని సమయాలు ఉదయం 11 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 3 గంటల వరకు, తిరిగి సాయంత్రం 7 గంటల నుండి రాత్రి 9 గంటల వరకు ఉంటుంది. శ్రీశైలంలో లడ్డు ప్రసాదం కూడా చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆలయ సందర్శనం ముగించుకుని బయటకు రాగానే లడ్డు కౌంటర్లు అందుబాటులో ఉంటాయి.
శిఖరేశ్వర యాత్ర మరియు పరిసర ఆలయాలు:
శ్రీశైలంలో నంది సర్కిల్ వద్ద ఆటోలు లేదా షేర్డ్ జీపుల ద్వారా శిఖరం రూట్ లో ఉన్న ఐదు ప్రధాన ప్రదేశాలను సందర్శించవచ్చు. ఇందుకోసం తలసరి రూ. 150 వరకు ఛార్జ్ చేస్తారు.
సాక్షి గణపతి: శ్రీశైలానికి 2.5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ఆలయంలోని గణపతి, భక్తులు క్షేత్రాన్ని సందర్శించినట్లుగా కైలాసంలో సాక్ష్యం చెబుతారని నమ్మకం. ఇక్కడ స్వామి వారు పుస్తకంలో పేర్లు రాస్తున్నట్లుగా దర్శనమిస్తారు.
హటకేశ్వరం మరియు లలితా దేవి పీఠం: ఇవి రెండు పక్కపక్కనే ఉంటాయి. హటకేశ్వరంలో శివుడు పగిలిన కుండ పెంకు (అటిక)లో దర్శనమిచ్చినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
పాలధార పంచధార: ఇక్కడ 150 మెట్లు దిగి కిందకు వెళ్లాలి. ఆదిశంకరాచార్యులు ఇక్కడే ‘శివానంద లహరి’ రచించారని ప్రతీతి. ఇక్కడ కొండ రాళ్ల మధ్య నుండి నిరంతరం ప్రవహించే నీరు అత్యంత తియ్యగా ఉంటుంది.
శిఖరం: శ్రీశైల క్షేత్రంలోనే అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం సముద్రమట్టానికి దాదాపు 2030 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది. ఈ శిఖరాన్ని దర్శించుకోవడానికి ₹20 టికెట్ తీసుకోవాలి. ఇక్కడ ఉన్న నందీశ్వరుని కొమ్ముల మధ్య నుండి ప్రధాన ఆలయ శిఖరాన్ని దర్శించుకుంటే మోక్షం లభిస్తుందని మరియు పునర్జన్మ ఉండదని భక్తుల బలమైన నమ్మకం. ఈ ఆలయాన్ని పూర్వం వీరకంటేశ్వర స్వామి ఆలయం అని పిలిచేవారు, కాలక్రమేణా ఇది శిఖరేశ్వర ఆలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
పాతాళ గంగ మరియు జల విహారం:
శ్రీశైల క్షేత్రం ఎత్తైన కొండపై ఉండగా, దాని కింద లోయలో కృష్ణా నది ప్రవహిస్తుంది. పూర్వం నది చాలా లోతులో ఉండేది కాబట్టి దీనిని పాతాళ గంగ అని పిలిచేవారు, ప్రస్తుతం డ్యామ్ కారణంగా నీరు పైకి కనిపిస్తోంది. భక్తులు ఇక్కడికి చేరుకోవడానికి 500 మెట్లు దిగి వెళ్ళవచ్చు లేదా రోప్ వే సౌకర్యాన్ని ఉపయోగించుకోవచ్చు. పూర్వకాలంలో పాతాళ గంగలో స్నానం చేసిన తర్వాతే స్వామి వారి దర్శనానికి వెళ్లేవారు, ఇప్పుడు కూడా చాలా మంది భక్తులు నది నీటిని తలపై చల్లుకుని దర్శనానికి వెళ్తుంటారు. ఇక్కడి నుండే అక్కమహాదేవి గుహలకు వెళ్లే బోట్లు బయలుదేరుతాయి.
అక్కమహాదేవి గుహల సాహసయాత్ర:
పాతాళ గంగ నుండి బోటులో దాదాపు ఒకటిన్నర గంటల పాటు కృష్ణా నది గుండా ప్రయాణిస్తే అక్క మహాదేవి గుహలకు చేరుకోవచ్చు. ఈ గుహలకు వెళ్లడానికి ప్రతిరోజూ కేవలం 100 మందిని మాత్రమే అనుమతిస్తారు, కాబట్టి ఉదయం 5 నుండి 6 గంటల మధ్యనే పేర్లు నమోదు చేసుకోవాలి. గుహల లోపల చాలా చీకటిగా ఉంటుంది, కాబట్టి మొబైల్ టార్చ్ అవసరం; లోపలికి వంగి ప్రయాణించిన తర్వాత అక్క మహాదేవి తపస్సు చేసిన శివలింగాన్ని దర్శించుకోవచ్చు.
ఇష్టకామేశ్వరి అమ్మవారి ఆలయ విశిష్టత:
శ్రీశైలానికి సుమారు 23 కిలోమీటర్ల దూరంలో, దట్టమైన నల్లమల అడవి లోపల ఇష్టకామేశ్వరి అమ్మవారి ఆలయం వెలసి ఉంది. ఈ అమ్మవారి దర్శనం అత్యంత విశిష్టమైనది. భక్తుల నమ్మకం ప్రకారం, అమ్మవారి నుదుట కుంకుమతో బొట్టు పెట్టినప్పుడు ఆ నుదురు మానవ చర్మంలా అత్యంత మెత్తగా తగులుతుంది. ఇక్కడ అమ్మవారికి మన కష్టనష్టాలు చెప్పుకుని బొట్టు పెడితే, కోరిన కోరికలు 41 రోజులలో నెరవేరుతాయని భక్తులు ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఆలయం చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది, భక్తులు వంగి లోపలికి వెళ్లి అమ్మవారిని దర్శించుకోవాల్సి ఉంటుంది.
టికెట్ బుకింగ్ మరియు ప్రయాణ విధానం:
ఈ ఆలయ సందర్శనకు పరిమితులు ఉన్నాయి. పర్యావరణ పరిరక్షణ దృష్ట్యా రోజుకు కేవలం 120 మందిని మాత్రమే అనుమతిస్తారు.
- ఆన్లైన్ బుకింగ్: మొత్తం 120 టికెట్లలో 16 టికెట్లు ఆన్లైన్ లో అందుబాటులో ఉంటాయి, వీటిని కనీసం 16 రోజుల ముందుగానే బుక్ చేసుకోవాలి.
- ఆఫ్లైన్ బుకింగ్: మిగిలిన 104 టికెట్లను శ్రీశైలంలోని శిఖరం దగ్గర ఉన్న ‘నెక్కంటి జంగిల్ రైడ్‘ కౌంటర్ వద్ద ఇస్తారు. మీరు రేపు వెళ్లాలనుకుంటే, ఈరోజే ఉదయం 8 గంటలకు టికెట్లు తీసుకోవాలి. అయితే, రద్దీ కారణంగా భక్తులు ఉదయం 5 గంటల నుంచే క్యూలో నిలబడతారు.
- టికెట్ ధర: ఒక వ్యక్తికి టికెట్ ధర రూ. 1000 గా ఉంటుంది.
- ప్రయాణం: టికెట్ తీసుకున్న వారు మరుసటి రోజు ఉదయం 8 గంటలకు నెక్కంటి జంగిల్ రైడ్ వద్దకు చేరుకోవాలి. అక్కడి నుండి ప్రత్యేక జీపులలో దట్టమైన అడవి గుండా 10 కిలోమీటర్ల ప్రయాణం చేసి ఆలయానికి చేరుకుంటారు.
హేమారెడ్డి మల్లమ్మ ఆలయం:
శివ భక్తురాలైన హేమారెడ్డి మల్లమ్మ ఆలయం శ్రీశైలంలో తప్పక చూడవలసిన ప్రదేశం. ఇక్కడ గర్భాలయంలోని విగ్రహం పక్కన ఉన్న చిన్న కుంట నుండి నిరంతరం నీరు ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది, దీనిని ‘మల్లమ్మ కన్నీరు’ అని పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం వద్ద ఒక రోలులో రోకలిని నిలబెడితే కోరికలు నెరవేరుతాయని భక్తుల నమ్మకం.
శివాజీ స్ఫూర్తి కేంద్రం:
ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజు శ్రీశైలాన్ని సందర్శించి ఇక్కడ కొంతకాలం ధ్యానం చేశారని చరిత్ర చెబుతోంది. దీని జ్ఞాపకార్థం నిర్మించిన శివాజీ స్ఫూర్తి కేంద్రంలో శివాజీ జీవిత చరిత్రకు సంబంధించిన విగ్రహాలు మరియు రాజదర్బార్ సెట్టింగ్ను చూడవచ్చు. ఇక్కడి ధ్యాన మందిరంలో శివాజీ తపస్సు చేస్తుండగా అమ్మవారు ప్రత్యక్షమై ఆయనకు ఒక ఖడ్గాన్ని బహుకరించినట్లు ఉండే విగ్రహం ఎంతో ఆకట్టుకుంటుంది. ఈ కేంద్రం ప్రధాన ఆలయానికి సుమారు 1.3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది.
చెంచులక్ష్మి ట్రైబల్ మ్యూజియం:
శ్రీశైలం పర్యటన ముగించుకుని తిరిగి వెళ్లే సమయంలో, క్షేత్ర ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న శ్రీ చెంచులక్ష్మి ట్రైబల్ మ్యూజియంను తప్పక సందర్శించాలి. ఈ మ్యూజియంలో నల్లమల అడవుల్లో నివసించే చెంచు తెగల జీవన విధానం, వారి సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన విశేషాలను ప్రదర్శిస్తారు. ఇది అటవీ ప్రాంతంలోని ఆదివాసీల జీవితాల గురించి తెలుసుకోవడానికి చక్కని అవకాశం కల్పిస్తుంది.
పురాతన మఠాలు మరియు పంచముఖ లింగం:
శ్రీశైలంలో చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన ఐదు మఠాలు ఉన్నాయి, అందులో రుద్రాక్ష మఠం ఒకటి. ఈ మఠంలో చాలా పురాతనమైన పుట్ట మరియు శివలింగం కొలువై ఉన్నాయి. దీనికి సమీపంలోనే పంచముఖ లింగ ఆలయం ఉంటుంది, ఇక్కడ శివలింగానికి నాలుగు వైపులా నాలుగు ముఖాలు మరియు ప్రధాన లింగంతో కలిపి ఐదు ముఖాలు ఉండటం విశేషం. సమయం ఉన్న భక్తులు ఈ ప్రశాంతమైన ప్రదేశాలను సందర్శించి ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని పొందవచ్చు.
మూడు రోజుల యాత్ర ప్రణాళిక:
మీరు శ్రీశైలంలో మూడు రోజులు ఉండగలిగితే ఈ క్షేత్రాన్ని పూర్తిగా దర్శించుకోవచ్చు. మొదటి రోజు మల్లికార్జున స్వామి మరియు బ్రహ్మరాంబ అమ్మవారి దర్శనం, సాక్షి గణపతి వంటి స్థానిక ఆలయాలను చూడవచ్చు. రెండవ రోజు అక్క మహాదేవి గుహలు, పాతాళ గంగ పర్యాటకానికి కేటాయించవచ్చు. మూడవ రోజు అత్యంత పవిత్రమైన మరియు సాహసంతో కూడిన ఇష్టకామేశ్వరి అమ్మవారి దర్శనంతో మీ యాత్రను పూర్తి చేయవచ్చు.
See Also plz click on this: venkatapuram-to-srisailam-padayatra-route-and-overview
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ విహారి ను చూడండి.
