ఒక సాధారణ రాయిని సజీవ దైవంగా మార్చే అత్యంత సంక్లిష్టమైన మరియు శాస్త్రీయమైన వైదిక ప్రక్రియనే ప్రాణ ప్రతిష్ట అంటారు. వేద మరియు తంత్ర శాస్త్రాల ప్రకారం, ప్రాణ ప్రతిష్ట జరగని విగ్రహం కేవలం ఒక రాయి మాత్రమే; అది ఏ దేవుని రూపంలో ఉన్నా, శాస్త్రీయంగా ప్రతిష్టించబడనంతవరకు దానికి మొక్కినా ఎటువంటి పుణ్యఫలం లభించదని స్కంద మరియు పద్మ పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఈ పరివర్తన కేవలం విగ్రహం చెక్కడంతో ముగిసిపోదు; ఇది ఆలయ భూమిని పరీక్షించడం నుండి ప్రారంభమై, సరైన శిలని ఎంచుకోవడం (శిలా పరీక్ష), విగ్రహానికి ప్రాణవాయువును అందించడం మరియు మంత్రాల ద్వారా దైవిక శక్తిని నింపడం వరకు సాగే ఒక సుదీర్ఘ ప్రయాణం. అంతిమంగా, ఈ ప్రక్రియ ద్వారా రాయి అనేది మానవులు దైవత్వాన్ని చేరుకోవడానికి ఉపయోగపడే ఒక ఆధ్యాత్మిక సాంకేతిక పరికరంగా (Spiritual Technology) మారుతుంది.
భూమి మరియు శిల ఎంపిక (Selection of Land and Stone):
ఈ ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం ఆలయ నిర్మాణానికి ముందే ప్రారంభమవుతుంది. మొదట భూమి పరీక్ష నిర్వహిస్తారు. పురాతన కాలం నుండి, ఆలయం నిర్మించే ప్రదేశం పవిత్రమైనదా కాదా అని తెలుసుకోవడానికి మట్టి రంగు, వాసన మరియు రుచిని పరీక్షించేవారు. దీనిలో భాగంగా ‘అంకురార్పణ’ అనే ఆచారం నిర్వహిస్తారు, అంటే మట్టిలో విత్తనాలు నాటుతారు; ఆ విత్తనాలు బలంగా మొలకెత్తితేనే ఆ భూమి శక్తివంతమైనదిగా భావిస్తారు. దీని తర్వాత ‘శిలా పరీక్ష’ జరుగుతుంది. విగ్రహ తయారీకి వాడే రాయి మృదువుగా, సహజంగా ఏర్పడినదై ఉండాలి. రంధ్రాలు, మచ్చలు లేదా గీతలు ఉన్న రాళ్లను విసర్జిస్తారు. దక్షిణ భారతదేశంలో ఎక్కువగా నల్ల రాళ్లను, ఉత్తర భారతదేశంలో తెల్లటి రాళ్లను దీనికోసం ఎంచుకుంటారు.
మూర్తి తయారీ మరియు నిగూఢ లక్షణాలు (Creation and Proportions):
విగ్రహాన్ని చెక్కేటప్పుడు ‘మూర్తి లక్షణాలను’ ఖచ్చితంగా పాటించాలి. శాస్త్రంలో చెప్పబడిన కొలతలు, ముఖ కవళికలు మరియు భంగిమలు (నిలబడిన, కూర్చున్న లేదా పడుకున్న) మారకూడదు. ఎందుకంటే ఒక విగ్రహం కేవలం అందం కోసం చేసేది కాదు, అది దైవ శక్తిని ఆకర్షించే ఒక ‘యంత్రం’ లాంటిది. రేడియో స్టేషన్ నుండి వచ్చే తరంగాలను స్వీకరించడానికి రేడియోను ఎలా ట్యూన్ చేస్తామో, విశ్వంలోని దైవ శక్తిని స్వీకరించడానికి విగ్రహం యొక్క కొలతలు అలా సరిగ్గా ఉండాలి. శిల్పి విగ్రహాన్ని చెక్కినప్పటికీ, కనుపాపలను మాత్రం పూర్తి చేయడు; ఆ పనిని ప్రాణ ప్రతిష్ట సమయంలో ప్రధాన అర్చకుడు నిర్వహిస్తాడు.
అధివాసాలు మరియు శుద్ధి ప్రక్రియ (Purification and Immersions):
విగ్రహం సిద్ధమైన తర్వాత దానిని వివిధ వాతావరణాలలో ఉంచుతారు, దీనినే ‘అధివాసాలు’ అంటారు. విగ్రహాన్ని నీరు (జలాధివాసం), ధాన్యాలు (ధాన్యాధివాసం), పూలు, వెలుగు మరియు సుగంధ ద్రవ్యాలలో కొన్ని రోజుల పాటు ఉంచుతారు. ఇది విగ్రహం యొక్క ఇంద్రియాలను “ట్యూన్” చేయడానికి మరియు శుద్ధి చేయడానికి దోహదపడుతుంది. ఈ సమయంలోనే ‘అష్టబంధనం’ అనే ఎనిమిది రకాల పదార్థాలతో చేసిన పవిత్రమైన జిగురుతో విగ్రహాన్ని పీఠానికి అమర్చుతారు. విగ్రహం కింద ఉండే చిన్న గదిలో (గర్భన్యాసం) లోహాలు, మూలికలు మరియు నవరత్నాలను ఉంచుతారు, ఇది విగ్రహానికి ఒక ‘మైక్రో కాస్మిక్ సర్క్యూట్’ వలె పనిచేస్తుంది.
న్యాస విధి మరియు ఆధ్యాత్మిక నిర్మాణం (Nyasa and Mapping Consciousness):
ప్రాణ ప్రతిష్టలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం ‘న్యాస విధి’. ఇందులో అర్చకుడు మంత్రాల ద్వారా తనలోని ఆధ్యాత్మిక శక్తిని విగ్రహంలోని వివిధ భాగాలకు (తల, గుండె, కళ్లు, కాళ్లు) బదిలీ చేస్తాడు. ఇది విగ్రహానికి ఒక సూక్ష్మ శరీరాన్ని (Subtle Body) నిర్మించడం వంటిది. అర్చకుడు మంత్రాలను ఒక నిర్దిష్ట పౌనఃపున్యం (Frequency) లో ఉచ్చరిస్తూ విగ్రహంలోని వివిధ కేంద్రాలను ఉత్తేజపరుస్తాడు. ఈ ప్రక్రియ తర్వాతే విగ్రహం దైవిక స్పృహను పొందుతుంది.
ప్రాణ ప్రతిష్ట మరియు నేత్రోన్మిలన (Life Installation and Awakening):
చివరిగా ‘నేత్రోన్మిలన’ మరియు ‘ప్రాణ ప్రతిష్ట’ జరుగుతాయి. ప్రధాన అర్చకుడు బంగారు లేదా వెండి సూదితో విగ్రహం యొక్క కనుపాపలను పూర్తి చేస్తాడు. ఆ సమయంలో విగ్రహం ముందు అద్దాన్ని ఉంచుతారు, ఎందుకంటే విగ్రహం మొదటిసారి కళ్లు తెరిచినప్పుడు వెలువడే శక్తిని మానవులు నేరుగా తట్టుకోలేరని నమ్ముతారు. ఆ తర్వాత అర్చకుడు విగ్రహం యొక్క గుండెను తాకి, శ్వాసను నియంత్రించి, మంత్రోచ్ఛారణతో తనలోని ‘ప్రాణాన్ని’ విగ్రహంలోకి పంపిస్తాడు. ఈ క్షణం నుండి ఆ రాయి జీవం ఉన్న దైవంగా మారుతుంది. భారతీయ చట్టం ప్రకారం కూడా ఇటువంటి ప్రతిష్ట జరిగిన విగ్రహం ఒక ‘చట్టబద్ధమైన వ్యక్తి’ (Juristic Person) గా గుర్తించబడుతుంది, దీనికి ఆస్తులను కలిగి ఉండే హక్కు కూడా ఉంటుంది. ఈ ప్రాణాన్ని నిరంతరం కాపాడడానికి ప్రతిరోజూ పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు, లేదంటే ఆ శక్తి సుప్తచేతనావస్థలోకి (Dormant) వెళ్ళిపోతుంది.
See Also plz click on this: why-does-lord-krishna-wear-a-peacock-on-his-head
మరిన్ని వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ ఫ్యాక్ట్స్ ను సందర్శించండి.
