Table of Contents
తిరుపతి గంగమ్మ జాతర వెయ్యేళ్ల చారిత్రక వైభవం
తిరుపతి గ్రామదేవత మరియు రాష్ట్ర పండుగ:
ఆంధ్రప్రదేశ్లోని చిత్తూరు జిల్లాలో ఉన్న ఆధ్యాత్మిక నగరం తిరుపతిలో అత్యంత వైభవంగా జరిగే జానపద ఉత్సవం ‘తాతయ్యగుంట గంగమ్మ జాతర’. తిరుమల వేంకటేశ్వరస్వామికి బ్రహ్మోత్సవాలు ఎంత ప్రసిద్ధమో, తిరుపతి నగరానికి గంగమ్మ జాతర అంతటి ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. ప్రతి ఏటా మే నెలలో (తమిళ చిత్తిరై మాసం చివరి మంగళవారం) ప్రారంభమయ్యే ఈ ఉత్సవాలు వారం రోజుల పాటు అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో, జానపద కళారూపాలతో సాగుతాయి. భక్తుల కోరికలు తీర్చే కల్పవల్లిగా, పిలిస్తే పలికే దైవంగా గంగమ్మను స్థానికులు కొలుస్తారు. ఈ జాతర యొక్క విశిష్టతను గుర్తించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం దీనిని “రాష్ట్ర పండుగ’” గా ప్రకటించి, ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో అంగరంగ వైభవంగా నిర్వహిస్తోంది. కేవలం తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే కాకుండా, దక్షిణ భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల నుంచి వేలాది మంది భక్తులు ఈ అరుదైన సంప్రదాయాలను వీక్షించడానికి తరలివస్తారు.
900 ఏళ్ల సుదీర్ఘ చరిత్ర మరియు పురావస్తు ఆధారాలు:
తిరుపతి గంగమ్మ ఆలయానికి మరియు ఈ జాతర సంప్రదాయానికి సుమారు 900 నుండి 1000 ఏళ్ల చరిత్ర ఉన్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. దేశంలోనే అత్యంత ప్రాచీనమైన గ్రామదేవత ఉత్సవాల్లో ఇది ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, తెలంగాణలోని సమ్మక్క-సారక్క జాతరకు 200 ఏళ్ల చరిత్ర, పైడితల్లి అమ్మవారి జాతరకు 300 ఏళ్ల చరిత్ర ఉంటే, గంగమ్మ జాతర వెయ్యేళ్ల నాటి పురాతన సంప్రదాయాలను కలిగి ఉంది. ఆలయ పునర్నిర్మాణ సమయంలో జరిగిన తవ్వకాల్లో 12 అడుగుల లోతులో లభించిన రాతి కట్టడాలు మరియు శిల్పాలు పల్లవుల కాలం నాటివని పురావస్తు శాఖ అధికారులు అంచనా వేశారు. ఇది ఈ క్షేత్రం యొక్క ప్రాచీనతను బలపరుస్తోంది. 18వ శతాబ్దపు కవయిత్రి తరిగొండ వెంగమాంబ తన ‘జలక్రీడావిలాసం’ యక్షగానంలో ఈ తాతయ్యగుంట గంగమ్మ గురించి ప్రస్తావించడం దీని చారిత్రక నిరంతరతకు ఒక నిదర్శనం.
‘తాతయ్యగుంట’ పేరు వెనుక ఉన్న విశిష్టత:
ఈ ఆలయం తిరుపతిలోని ‘తాతయ్యగుంట’ అనే ప్రాంతంలో కొలువై ఉండటం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన చరిత్ర ఉంది. శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి భక్తుడైన అనంతాచార్యులు (తాతాచార్యులు) ఈ గ్రామదేవతను స్వయంగా ప్రతిష్టించినట్లు తెలుస్తోంది. స్వామివారు ఆయనను ప్రేమగా ‘తాతా’ అని పిలిచేవారని, అందుకే ఆయనకు తాతాచార్యులు అనే పేరు వచ్చిందని భక్తుల నమ్మకం. ఆయన కైంకర్యం కోసం కేటాయించబడిన చెరువును ‘తాతయ్యగుంట’ అని పిలిచేవారు. ఆ చెరువు గట్టు మీద వెలసినందున అమ్మవారికి ‘తాతయ్యగుంట గంగమ్మ’ అనే పేరు స్థిరపడింది. తొలినాళ్లలో తిరుపతి ఒక చిన్న గ్రామంగా ఉన్నప్పుడు, ప్రజలను రక్షించే గ్రామదేవతగా గంగమ్మను ఆరాధించడం మొదలైంది. కాలక్రమేణా ఈ క్షేత్రం తిరుపతి ప్రజల సంస్కృతిలో మరియు ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో విడదీయలేని భాగమైంది.
శ్రీవారి తోబుట్టువుగా గంగమ్మ:
పురాణాల ప్రకారం మరియు స్థానిక విశ్వాసాల ప్రకారం, తాతయ్యగుంట గంగమ్మ తల్లి శ్రీ తిరుమల వేంకటేశ్వరస్వామికి స్వయానా చెల్లెలు. ద్వాపర యుగంలో కంసుడిని ఎదిరించిన యోగమాయే కలియుగంలో గంగమ్మగా అవతరించిందని భక్తులు నమ్ముతారు. అన్నదమ్ముల మధ్య ఉండే అనుబంధం వలె, ఏడుకొండల స్వామి తన చెల్లెలికి ప్రతి ఏటా జాతర సమయంలో పుట్టింటి సారెను పంపడం ఒక విలక్షణమైన ఆచారం. శతాబ్దాల క్రితం తిరుమలకు వెళ్లే భక్తులు మొదట గంగమ్మను దర్శించుకుని, ఆ తర్వాతే స్వామివారి దర్శనానికి వెళ్లే సంప్రదాయం ఉండేది. రాజులు కూడా ఇదే ఆచారాన్ని పాటించేవారు. నేటికీ టిటిడి (TTD) అధికారులు మరియు అర్చకులు శ్రీవారి ఆలయం నుంచి పసుపు, కుంకుమ, చీర మరియు ఇతర మంగళ ద్రవ్యాలను గంగమ్మకు సారెగా సమర్పించడం ద్వారా ఈ ప్రాచీన బంధాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు.
పౌరాణిక నేపథ్యం – శ్రీవారి తోబుట్టువు మరియు పాలెగాడి సంహారం
కలియుగ యోగమాయ: శ్రీకృష్ణుని సోదరిగా గంగమ్మ
తిరుపతి తాతయ్యగుంట గంగమ్మ కేవలం ఒక గ్రామదేవత మాత్రమే కాదు, పురాణాల ప్రకారం ఆమె సాక్షాత్తు శ్రీ తిరుమల వేంకటేశ్వరస్వామికి స్వయానా తోబుట్టువు. ద్వాపర యుగంలో విష్ణువు శ్రీకృష్ణుడిగా అవతరించినప్పుడు, దేవకీ వసుదేవుల ఎనిమిదవ గర్భాన్ని కంసుడి నుంచి రక్షించడానికి యోగమాయ సహాయం చేస్తుంది. వసుదేవుడు కృష్ణుడిని యశోదమ్మ చెంతకు చేర్చి, అక్కడున్న శిశువును (యోగమాయను) కంసుడి వద్దకు తీసుకువస్తాడు. కంసుడు ఆ శిశువును సంహరించబోగా, ఆమె ఆకాశంలోకి ఎగిరి ‘నిన్ను చంపేవాడు మరెక్కడో పెరుగుతున్నాడు’ అని హెచ్చరిస్తుంది. ఆ యోగమాయే తన అన్న ఆదేశం ప్రకారం, కలియుగంలో గంగమ్మగా అవతరించి భక్తులను రక్షిస్తోందని ప్రతీతి. అందుకే కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవమైన వేంకటేశ్వరస్వామి తన చెల్లెలిగా గంగమ్మను ఆరాధించి, ప్రతి ఏటా ఆమె జాతర సమయంలో పుట్టింటి మర్యాదలు జరిపించే సంప్రదాయం మొదలైంది.
పాలెగాడి క్రూరత్వం మరియు గంగమ్మ జననం:
శతాబ్దాల క్రితం తిరుపతి పరిసర ప్రాంతాలను ఒక క్రూరమైన పాలెగాడు పరిపాలించేవాడు. అతను పరమ కామాంధుడు మరియు సైకో ప్రవృత్తి కలవాడు; ఆ ప్రాంతంలో ఏ అమ్మాయికి పెళ్లయినా, మొదటి రాత్రి తనతోనే గడపాలనే రాక్షస నియమాన్ని విధించాడు. అతని ఆగడాలకు అడ్డువచ్చిన వారిని నిర్దాక్షిణ్యంగా చంపేసేవాడు. ప్రజల హాహాకారాలు విన్న జగన్మాత, ఆ పాలెగాడిని అంతం చేయడానికి తిరుపతి పొలిమేరలోని అవిలాల గ్రామంలో ఒక వృద్ధ దంపతులకు కుమార్తెగా జన్మించింది. ఆమె యవ్వనంలోకి వచ్చాక, ఆమె సౌందర్యాన్ని చూసి మోహించిన పాలెగాడు ఆమెను బంధించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. ఆ సమయంలో గంగమ్మ తన విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించగా, ఆమె సామాన్య స్త్రీ కాదు శక్తి స్వరూపిణి అని గ్రహించిన పాలెగాడు భయంతో అడవుల్లో దాక్కుంటాడు. వాడిని బయటకు రప్పించడానికి గంగమ్మ ఏడు రోజుల పాటు విభిన్న వేషాలు వేసి, చివరకు వాడిని సంహరిస్తుంది. ఈ చారిత్రక ఘట్టమే నేటి జాతరలోని ‘వేషాల’ సంప్రదాయానికి మూల కారణం.
తాత్విక అర్థం మరియు భక్తుల నమ్మకం:
గంగమ్మ జాతర వెనుక కేవలం కథలే కాకుండా లోతైన తాత్విక అర్థం కూడా ఉంది. సమాజంలో అణచివేయబడిన వారిని రక్షించడం మరియు దుష్ట శిక్షణ కోసం అమ్మవారు అవతరించారని భక్తులు నమ్ముతారు. పాలెగాడిని రెచ్చగొట్టడానికి వేసిన వింత వేషాలు, పచ్చి బూతులు తిట్టడం వంటి ఆచారాలు మనిషిలోని ఫ్రస్ట్రేషన్ను, కోపాన్ని తొలగించి మానసిక ప్రశాంతతను కలిగిస్తాయని భావిస్తారు. అందుకే ఈ జాతర భక్తితో పాటు ఒక సామాజిక మరియు మానసిక ఉపశమనంగా కూడా కొనసాగుతోంది. అమ్మవారి ముక్కును ఒక తాగుబోతు భక్తుడు బండరాయితో కొట్టినా, దానిని ఆమె భక్తిగా స్వీకరించిందని, అందుకే ఇప్పటికీ ఆమె విగ్రహానికి సిమెంటుతో అతికించిన ముక్కు కనిపిస్తుందని చెప్పే కథలు భక్తుల నిశ్చలమైన విశ్వాసానికి నిదర్శనం.
ఏడు రోజుల జాతర ఉత్సవాలు – విలక్షణమైన వేషధారణలు
జాతర ప్రారంభం మరియు తొలి మూడు రోజుల వేషాలు:
తిరుపతి తాతయ్యగుంట గంగమ్మ జాతర అత్యంత ఘనంగా మే నెలలో (తమిళ చిత్తిరై మాసం చివరి మంగళవారం) ప్రారంభమవుతుంది. జాతర మొదటి రోజున ఆలయ ప్రాంగణంలోని అమ్మవారి విశ్వరూప స్తంభానికి పసుపు, కొబ్బరి నీళ్లు, పంచామృతాలతో అభిషేకం నిర్వహించడంతో ఉత్సవాలు అధికారికంగా మొదలవుతాయి. మొదటి రోజు భక్తులు భైరాగి వేషం ధరించి అమ్మవారిని దర్శించుకుంటారు. ఈ వేషంలో భక్తులు ఒళ్లంతా విభూతి పూసుకుని, చేతిలో దండం పట్టుకుని కనిపిస్తారు. రెండవ రోజు బండ వేషం, మూడవ రోజు తోటి వేషం వేస్తారు. ఈ వేషధారణల వెనుక ప్రధాన ఉద్దేశం అడవుల్లో దాక్కున్న పాలెగాడిని బయటకు రప్పించడం. భక్తులు ఈ విభిన్న రూపాల్లో పట్టణమంతా తిరుగుతూ పాలెగాడిని రెచ్చగొట్టేలా వ్యవహరిస్తారు, ఇది అమ్మవారిపై ఉన్న భక్తికి మరియు చారిత్రక విజయానికి సంకేతంగా నిలుస్తుంది.
దొర మరియు మాతంగి వేషాల పౌరాణిక ప్రాముఖ్యత:
జాతరలో నాలుగవ రోజున దొర వేషం, ఐదవ రోజున మాతంగి వేషం అత్యంత ప్రధానమైనవి. పాలెగాడిని సంహరించడానికి గంగమ్మ దొర వేషం వేసిందని, అది చూసి తన యజమాని వచ్చాడనుకుని పాలెగాడు బయటకు రాగానే ఆమె వాడిని సంహరించిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఐదవ రోజున వేసే మాతంగి వేషం వెనుక ఒక మానవీయ కోణం ఉంది; పాలెగాడిని చంపిన తర్వాత గంగమ్మ మాతంగి రూపంలో అతని ఇంటికి వెళ్లి, దుఃఖంలో ఉన్న అతని భార్యను ఓదార్చిందని, జనన మరణాలు సహజమని ధైర్యవచనాలు చెప్పిందని కథనం. ఈ వేషాల్లో భాగంగా భక్తులు వింత వింత రూపాల్లో కనిపిస్తూ, అమ్మవారికి కోరికలు తీరాలని మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు. ముఖ్యంగా మగాళ్లు స్త్రీల వలె చీరలు కట్టుకుని, విగ్గులు పెట్టుకుని తిరగడం ఈ జాతర యొక్క ప్రత్యేక ఆకర్షణ.
సున్నపు కుండలు, చప్పర ఉత్సవం మరియు జాతర ముగింపు:
జాతర ఆరవ రోజున సున్నపు కుండల వేషం, ఏడవ రోజున చప్పర (సప్పరాల) ఉత్సవం వైభవంగా జరుగుతాయి. చప్పర వాహనంపై అమ్మవారి ఊరేగింపు తిరుపతి వీధుల్లో సాగుతుండగా భక్తులు వేలాదిగా తరలివస్తారు. ఈ ఏడు రోజులు తిరుపతి నగరం ఒక ఆధ్యాత్మిక మరియు జానపద కళాక్షేత్రంగా మారుతుంది. భక్తులు కేవలం వేషాలు వేయడమే కాకుండా, అమ్మవారిని పచ్చి బూతులు తిట్టడం కూడా ఒక ఆచారంగా పాటిస్తారు; అలా తిడితేనే అమ్మవారు శాంతిస్తుందని మరియు అది ఆమె ఆశీర్వాదమని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఈ వేడుకలన్నీ ముగిసిన తర్వాత, చివరి రోజున బంకమట్టితో తయారు చేసిన అమ్మవారి విశ్వరూపాన్ని ప్రతిష్ఠించి, ఆ విగ్రహం చెంపను నరకడంతో జాతర పరిసమాప్తమవుతుంది. ఈ ఏడు రోజుల వేడుకలు తిరుపతి ప్రజల సంస్కృతిని, భక్తిని ప్రపంచానికి చాటిచెబుతాయి.
విలక్షణమైన ఆచారాలు – పురుషుల వేషధారణ మరియు బూతులు
పురుషుల స్త్రీ వేషధారణ – చారిత్రక నేపథ్యం మరియు మొక్కులు:
తిరుపతి గంగమ్మ జాతరలో అత్యంత విలక్షణమైన మరియు ఆశ్చర్యకరమైన ఆచారం పురుషులు స్త్రీల వలె వేషధారణ చేయడం. శతాబ్దాల క్రితం తిరుపతి పరిసర ప్రాంతాలను వేధించిన క్రూరమైన పాలెగాడిని అంతం చేయడానికి అమ్మవారు అనుసరించిన వ్యూహానికి ఇది నిదర్శనం. ఆ పాలెగాడు స్త్రీ వ్యామోహి కావడంతో, అతడిని బయటకు రప్పించేందుకు గంగమ్మ వివిధ రూపాల్లో మారువేషాలు వేసిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆ సంప్రదాయాన్ని స్మరిస్తూ, నేటికీ భక్తులు తమ కోరికలు తీరాలని మొక్కుకుంటూ మగాళ్లు చీరలు కట్టుకుని, లంగా ఓణిలు ధరించి, విగ్గులు పెట్టుకుని మహిళల వలె అలంకరించుకుంటారు. ఇలా వారం రోజుల పాటు విచిత్ర వేషధారణలతో అమ్మవారిని దర్శించుకోవడం వల్ల కష్టాలు తొలగి, సుఖసంతోషాలు కలుగుతాయని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.
పచ్చి బూతులు తిట్టడం – ఒక వింతైన ఆశీర్వాదం:
ఈ జాతరలో కనిపించే మరో ఆశ్చర్యకరమైన ఘట్టం అమ్మవారిని మరియు ఇతరులను పచ్చి బూతులు తిట్టడం. సాధారణంగా దైవ సన్నిధిలో భక్తిపూర్వకంగా మౌనంగా ఉంటారు, కానీ గంగమ్మ జాతరలో మాత్రం భక్తులు అమ్మవారిని అసభ్య పదజాలంతో దూషిస్తారు. ఇలా తిట్టడాన్ని గంగమ్మ తల్లి ఆశీర్వాదంగా భావిస్తారు; అలా తిట్టకుంటే అది పాపమని, అమ్మవారి ఆగ్రహానికి గురవుతామని స్థానికులు నమ్ముతారు. దీని వెనుక ఒక బలమైన మానసిక శాస్త్రం (Psychological Aspect) దాగి ఉందని పరిశోధకులు మరియు రచయితలు పేర్కొంటున్నారు. సమాజంలో అణచివేయబడిన వారు తమ లోపల ఉన్న కసిని, ఫ్రస్ట్రేషన్ను ఈ విధంగా బయటపెట్టడం వల్ల మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తుందని, ఇది ఒక పెద్ద కౌన్సిలింగ్ సెషన్ లాంటిదని భావిస్తారు. కూలీలు తమ యజమానులను సైతం ఈ జాతర సమయంలో బూతులు తిట్టవచ్చు, దానిని ఎవరూ తప్పుగా భావించరు.
పొలిమేర నియమం మరియు స్థానిక విశ్వాసాలు:
జాతర జరిగే ఏడు రోజుల పాటు తిరుపతి ప్రజలు అత్యంత కఠినమైన నియమాలను పాటిస్తారు. జాతర ప్రారంభమైన రోజున తిరుపతి పొలిమేరల్లో పసుపు, కుంకుమ చల్లుతారు. ఆ క్షణం నుంచి జాతర పూర్తయ్యే వరకు స్థానికులు ఎవరూ ఊరి పొలిమేర దాటి వెళ్లకూడదు అనేది ఒక కఠినమైన నిబంధన. అలాగే ఇతర ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే భక్తులు పగటి పూట జాతరలో పాల్గొని, రాత్రికి ఊరి బయటకు వెళ్లిపోవాలని, ఇక్కడ రాత్రి బస చేయకూడదని ఒక ఆనవాయితీ ఉంది. గ్రామ దేవత ఆగ్రహిస్తే మసూచి, కలరా వంటి వ్యాధులు ప్రబలుతాయని, పశువులకు కూడా హాని జరుగుతుందని భక్తులు భయపడతారు. అందుకే, అమ్మవారిని శాంతింపజేయడానికి ప్రతి ఏటా ఈ విలక్షణమైన ఆచారాలను ఏ మాత్రం విస్మరించకుండా అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు.
శ్రీవారితో అనుబంధం – టీటీడీ సారె సంప్రదాయం
శ్రీవారితో విడదీయలేని రక్తసంబంధం: అన్నచెల్లెళ్ల అనుబంధం
తిరుపతి తాతయ్యగుంట గంగమ్మ జాతర కేవలం ఒక గ్రామ ఉత్సవం మాత్రమే కాదు, ఇది తిరుమల వేంకటేశ్వరస్వామికి మరియు ఆయన సోదరి గంగమ్మకు మధ్య ఉన్న అపురూపమైన రక్తసంబంధానికి ప్రతీక. పురాణాల ప్రకారం, కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవమైన శ్రీనివాసుడు తన సోదరిని తిరుపతి ప్రజలను రక్షించే గ్రామదేవతగా నియమించాడని భక్తుల నమ్మకం. భారతీయ సనాతన సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆడపిల్లకు పుట్టింటి గౌరవం ఎంత ముఖ్యమో, గంగమ్మ తల్లికి కూడా తన అన్నగారైన వేంకటేశ్వరుని నుండి అటువంటి మర్యాదలే అందుతున్నాయి. ఈ అనుబంధం కారణంగానే తిరుపతి ప్రజలు గంగమ్మను తమ ఇంటి ఆడపడుచుగా భావిస్తారు. శ్రీవారికి బ్రహ్మోత్సవాలు ఎంత వైభవంగా జరుగుతాయో, ఆయన చెల్లెలు గంగమ్మకు కూడా అంతే ప్రతిష్ఠాత్మకంగా జాతర నిర్వహించడం శతాబ్దాలుగా వస్తున్న ఆచారం.
నాలుగు శతాబ్దాల ‘పుట్టింటి సారె’ సంప్రదాయం:
శ్రీవారితో గంగమ్మకు ఉన్న అనుబంధం కారణంగా, ప్రతి ఏటా జాతర సమయంలో తిరుమల శ్రీవారి ఆలయం నుంచి ‘పుట్టింటి సారె’ పంపే సంప్రదాయం సుమారు నాలుగు శతాబ్దాలుగా (400 ఏళ్లుగా) కొనసాగుతోంది. జాతర ఉత్సవాల మధ్యలో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (TTD) అధికారులు మరియు అర్చకులు శ్రీవారి పక్షాన మంగళ ద్రవ్యాలను గంగమ్మకు సమర్పిస్తారు. ఈ సారెలో ప్రధానంగా పట్టు వస్త్రాలు (శేష వస్త్రం), పసుపు, కుంకుమలతో పాటు జానపద సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబించేలా గంప మరియు చేటలను అందజేస్తారు. శ్రీవారి నుండి వచ్చే ఈ సారెను కైకాల వంశస్తులు అత్యంత భక్తితో అందుకుని, భక్తులకు అమ్మవారి ఆశీస్సులను అందజేస్తారు. ఈ ఆచారం వైష్ణవ మరియు జానపద సంప్రదాయాల కలయికకు ఒక గొప్ప ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
చక్రతీర్థం మరియు మార్గమధ్య మర్యాదలు:
కేవలం జాతర సమయంలోనే కాకుండా, ఇతర పవిత్ర సందర్భాలలో కూడా శ్రీవారు తన చెల్లెలికి ప్రత్యేక గౌరవం ఇస్తారు. ముఖ్యంగా తిరుచానూరు శ్రీపద్మావతి అమ్మవారి ఆలయంలో జరిగే పంచమి చక్రతీర్థం రోజున ఒక అరుదైన ఘట్టం చోటుచేసుకుంటుంది. ఆ రోజున తిరుమల శ్రీవారి ఆలయం నుంచి పద్మావతి అమ్మవారికి ఏనుగుపై పసుపు ముద్దను ఊరేగింపుగా పంపిస్తారు. ఈ ఊరేగింపు మార్గమధ్యంలో తాతయ్యగుంట గంగమ్మ ఆలయం ముందుకు రాగానే, టీటీడీ అధికారులు మరియు పూజారులు అక్కడ ఆపి, గంగమ్మ తల్లికి కొబ్బరికాయలు కొట్టి హారతి ఇస్తారు. గంగమ్మ దర్శనం చేసుకున్న తర్వాతే ఆ పసుపు ముద్దను తిరుచానూరుకు తీసుకువెళతారు. ఇది అన్న తన చెల్లెలిని పలకరించే మర్యాదపూర్వకమైన ఆచారంగా భక్తులు భావిస్తారు.
టీటీడీ పర్యవేక్షణ మరియు పూర్వ వైభవం:
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, తాతయ్యగుంట గంగమ్మ ఆలయం టీటీడీకి అనుబంధ ఆలయంగా (Sub-temple) పరిగణించబడుతోంది. 1843లో బ్రిటిష్ వారు ఆలయాల పర్యవేక్షణను హాథీరామ్జీ బాబాకు అప్పగించినప్పటి నుంచే గంగమ్మ ఆలయం టీటీడీ రికార్డుల్లో భాగంగా ఉంది. శతాబ్దాల క్రితం తిరుమలకు వెళ్లే భక్తులు మొదట గంగమ్మను దర్శించుకుని, ఆ తర్వాతే శ్రీవారి దర్శనానికి వెళ్లే సంప్రదాయం ఉండేది. కాలక్రమేణా దారులు పెరగడంతో ఈ ఆచారం తగ్గినప్పటికీ, ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ జాతరను “రాష్ట్ర పండుగ” గా గుర్తించి, ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోనే శ్రీవారి సారెను పంపడం ద్వారా ఈ ప్రాచీన సంప్రదాయానికి మరింత గుర్తింపును తీసుకువచ్చింది.
విశ్వరూప దర్శనం మరియు చెంప నరికే ఘట్టం
విశ్వరూప విగ్రహం – బంకమట్టితో అపురూప సృష్టి:
వారం రోజుల పాటు సాగే తిరుపతి గంగమ్మ జాతర చివరి ఘట్టానికి చేరుకోగానే, అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో అమ్మవారి విశ్వరూప దర్శనం కార్యక్రమం మొదలవుతుంది. ఈ సందర్భంగా కైకాల వంశస్తులు ఆలయానికి చేరుకుని, అత్యంత నియమ నిష్ఠలతో అమ్మవారి భారీ విగ్రహాన్ని తయారు చేస్తారు. సుమారు 7 నుండి 8 అడుగుల ఎత్తులో ఉండే ఈ విగ్రహాన్ని కొయ్య, వరిగడ్డి మరియు బంకమట్టిని ఉపయోగించి రూపొందిస్తారు. విగ్రహానికి నీలం రంగు ద్రవాన్ని కలిపి అమ్మవారికి రౌద్ర రూపం వచ్చేలా రంగులు వేసి, విభిన్న అలంకారాలతో తీర్చిదిద్దుతారు. జాతర చివరి రోజున అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత, ఈ భారీ బంకమట్టి విగ్రహాన్ని (విశ్వరూపాన్ని) ఆలయ ప్రాంగణంలో ప్రతిష్ఠిస్తారు. ఈ విగ్రహాన్ని దర్శించుకోవడానికి భక్తులు వేలాదిగా తరలివస్తారు, ఎందుకంటే ఇది అమ్మవారి సంపూర్ణ శక్తికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
చెంప నరకడం – జాతరలో అత్యంత ఉత్కంఠభరిత ఘట్టం:
విశ్వరూప ప్రతిష్ఠ అనంతరం జాతరలోనే అత్యంత కీలకమైన మరియు ఉత్కంఠభరితమైన ‘చెంప నరకడం’ ఘట్టం జరుగుతుంది. ఒక వ్యక్తి ముత్తయిదువ (పేరంటాల) వేషంలో వచ్చి, ఆలయం ముందు ప్రతిష్ఠించిన బంకమట్టి విగ్రహం యొక్క ఒక చెంపను ధ్వంసం చేస్తారు. దీనినే ‘చెంప నరకడం’ అని పిలుస్తారు. పౌరాణికంగా పాలెగాడిని సంహరించిన తర్వాత అమ్మవారి ఉగ్రరూపాన్ని శాంతింపజేయడానికి లేదా దుష్టశిక్షణ ముగిసిందని చాటిచెప్పడానికి ఈ ఘట్టాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ క్రతువును కూడా కైకాల వంశస్తులే నిర్వహిస్తారు. ఈ అరుదైన మరియు భీకరమైన ఆచారాన్ని వీక్షించడానికి ఇతర రాష్ట్రాల నుండి సైతం భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు. ఈ ఘట్టం జరిగిన వెంటనే భక్తులందరూ ఒక్కసారిగా అమ్మవారి నామస్మరణతో ఆలయ ప్రాంగణాన్ని మారుమోగిస్తారు.
పవిత్ర మట్టి ప్రసాదం మరియు జాతర పరిసమాప్తి:
విగ్రహం చెంపను నరికిన తర్వాత, ఆ ధ్వంసం చేసిన భాగం నుండి వచ్చిన బంకమట్టిని భక్తులకు ప్రసాదంగా అందజేస్తారు. ఈ మట్టిని భక్తులు పరమ పవిత్రంగా భావిస్తారు; దీనిని తమ ఇళ్లకు తీసుకెళ్లి పూజా గదులలో దాచుకుంటే గ్రహ దోషాలు, దృష్టి దోషాలు తొలగిపోతాయని మరియు అష్టైశ్వర్యాలు కలుగుతాయని వారి ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఈ మట్టి ప్రసాదాన్ని భక్తులు ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ మరీ పోటీ పడి సేకరిస్తారు. ఈ ఘట్టంతో వారం రోజుల పాటు అత్యంత వైభవంగా జరిగిన తిరుపతి గంగమ్మ జాతర అధికారికంగా ముగుస్తుంది. జాతర పూర్తయిన తర్వాత భక్తులు తమ మొక్కులు తీర్చుకున్న తృప్తితో ఇళ్లకు చేరుకుంటారు, మళ్లీ మరుసటి ఏడాది అమ్మవారి జాతర కోసం వేచి చూస్తారు. ఈ విధంగా 900 ఏళ్ల నాటి ప్రాచీన సంప్రదాయం నేటికీ తిరుపతి ప్రజల గుండెల్లో చెక్కుచెదరకుండా నిలిచి ఉంది.
మరిన్ని ఇటువంటి వాటి కోసం తెలుగు రీడర్స్ చరిత్ర ను చూడండి.
