భారతదేశంలోని ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో మొదటిదిగా పూజింపబడే పవిత్ర క్షేత్రం శ్రీ సోమనాథేశ్వర స్వామి ఆలయం. గుజరాత్లోని సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో, అరేబియా సముద్ర తీరాన ఉన్న వీరవల్ పట్టణం ఈ ఆలయానికి నిలయంగా ఉంది. ఒకవైపు హిరణ్, కపిల, సరస్వతి నదుల పవిత్ర త్రివేణి సంగమం – మరోవైపు అలలతో ఉప్పొంగే అరేబియా సముద్రం మధ్యన వెలసిన ఈ ఆలయం, చూసిన వెంటనే భక్తి భావనతో పాటు అపారమైన శాంతి, ఆధ్యాత్మికతను పంచుతుంది. అందుకే దీనిని ప్రభాస తీర్థం అని కూడా ఆరాధిస్తారు.
పురాణ గాథ: చంద్రుని శాపం మరియు విమోచనం:
స్కంద పురాణంలో వివరించిన దాని ప్రకారం, ఈ క్షేత్రం యొక్క పురాణ చరిత్ర చంద్రునితో ముడిపడి ఉంది. దక్ష ప్రజాపతికి 27 మంది కుమార్తెలు ఉండగా, వారందరినీ చంద్రునికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అయితే, చంద్రుడు తన భార్యలలో ఒకరైన రోహిణిపై మాత్రమే ఎక్కువ ప్రేమను చూపిస్తూ మిగిలిన 26 మందిని నిర్లక్ష్యం చేశాడు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న దక్ష ప్రజాపతి, చంద్రుని ప్రవర్తన మార్చుకోమని హెచ్చరించినా ఫలితం లేకపోయింది.
దీంతో కోపోద్రిక్తుడైన దక్షుడు, చంద్రుడిని క్షయ వ్యాధిగ్రస్తుడవు కమ్మని శపించాడు. శాప ప్రభావం వల్ల చంద్రుడు తన కాంతిని కోల్పోవడం ప్రారంభించాడు. పశ్చాత్తాపంతో కుమిలిపోయిన చంద్రుడు దక్షుడిని శాపవిమోచనం కోసం ప్రార్థించగా, అది తన వల్ల కాదని, కేవలం పరమశివుడికి మాత్రమే సాధ్యమని దక్షుడు చెప్పాడు.
దక్షుడి సూచన మేరకు చంద్రుడు ప్రభాస తీర్థానికి చేరుకుని, అక్కడ ఒక స్యయంభూ సర్ప లింగాన్ని ప్రతిష్టించి 4000 సంవత్సరాల పాటు ఘోర తపస్సు చేశాడు. చంద్రుని తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన పరమశివుడు ప్రత్యక్షమై ఒక వరం ప్రసాదించాడు. దాని ప్రకారం, చంద్రుడు నెలలో 15 రోజుల పాటు తన కాంతిని క్రమంగా కోల్పోతూ (క్షీణిస్తూ) మరియు మిగిలిన 15 రోజుల పాటు తిరిగి కాంతిని పొందుతూ (వృద్ధి చెందుతూ) ఉంటాడని అనుగ్రహించాడు. చంద్రుడు తన ప్రభను (కాంతిని) తిరిగి పొందిన ప్రదేశం కావడంతో ఈ క్షేత్రానికి ప్రభాస తీర్థం అనే పేరు వచ్చింది.
ఆలయ నిర్మాణం మరియు చరిత్ర:
చంద్రుని ప్రార్థన మేరకు బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా ఇక్కడ బ్రహ్మశిల మీద లింగాన్ని ప్రతిష్టించాడని ఒక కథనం. చంద్రునికి (సోమునికి) నాథుడిగా వెలసిన స్వామి కనుక, ఇక్కడి దైవం సోమనాథుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ ఆలయాన్ని తొలుత చంద్రుడు బంగారంతో, రావణుడు వెండితో, మరియు శ్రీకృష్ణుడు చెక్కతో నిర్మించారని భక్తుల నమ్మకం.
ఈ ఆలయం చరిత్రలో ఎన్నోసార్లు విదేశీ దురాక్రమణదారుల చేత ధ్వంసం చేయబడింది. కానీ ప్రతిసారీ శివభక్తులు ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించారు. ప్రస్తుతం మనం చూస్తున్న ఆలయం స్వాతంత్ర్యం తర్వాత సర్దార్ వల్లభ్భాయ్ పటేల్ సంకల్పంతో పునర్నిర్మించబడింది. హైదరాబాద్ సంస్థానం వలె జునాగఢ్ సంస్థానాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, దేశ సాంస్కృతిక సంపదను పునరుద్ధరించే ప్రయత్నంలో భాగంగా పటేల్ ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు.
ప్రస్తుతం సోమనాథ్లో రెండు ప్రధాన ఆలయాలు ఉన్నాయి:
- పాత ఆలయం (ఓల్డ్ టెంపుల్): దీనిని మహారాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ నిర్మించారు. ఇక్కడ స్యయంభూ లింగానికి పూజా కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.
- కొత్త ఆలయం (న్యూ టెంపుల్): సర్దార్ పటేల్ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం అత్యంత దివ్యంగా, భవ్యంగా ఉంటుంది. దీని గర్భగుడి గోడలు బంగారంతో తాపడం చేయబడ్డాయి.
శ్రీకృష్ణునితో అనుబంధం:
సోమనాథ్ క్షేత్రం శ్రీకృష్ణుని నిర్యాణంతో (ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లడం) కూడా సంబంధం కలిగి ఉంది. కురుక్షేత్ర యుద్ధం తర్వాత గాంధారి శాపం కారణంగా యదువంశం నాశనమైన తర్వాత, శ్రీకృష్ణుడు ఈ ప్రాంతంలోని భల్కా తీర్థం వద్ద విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా ఒక వేటగాడి బాణం ఆయన పాదానికి తగిలింది. అనంతరం, త్రివేణి సంగమం వద్ద ఉన్న దేహోత్సర్గ్ తీర్థం వద్ద తన భౌతిక దేహాన్ని విడిచిపెట్టాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
ఆలయ విశేషాలు మరియు దర్శన సమాచారం:
- దర్శనం: భక్తులు గర్భగుడిలోకి నేరుగా ప్రవేశించడానికి అనుమతి లేదు, దూరం నుండే దర్శనం చేసుకోవాలి.
- లేజర్ షో: ప్రతిరోజూ సాయంత్రం 7:30 గంటలకు ఆలయ గోపురంపై లేజర్ లైట్లతో ఆలయ చరిత్రను వివరించే ప్రదర్శన ఉంటుంది. దీనికి టికెట్ రుసుము ₹30.
- బాణ స్తంభం: ఆలయ ప్రాంగణంలో దక్షిణ దిశగా ఉన్న ఒక స్తంభం, ఇక్కడి నుండి దక్షిణ ధ్రువం (అంటార్కిటికా) వరకు మధ్యలో ఎలాంటి భూభాగం లేదని సూచిస్తుంది. ఇది ప్రాచీన భారతీయుల భౌగోళిక విజ్ఞానానికి నిదర్శనం.
- నియమాలు: ఆలయంలోకి మొబైల్ ఫోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులు, మరియు బ్యాగులను అనుమతించరు. వీటిని భద్రపరచడానికి లాకర్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.
- ప్రయాణ సౌకర్యాలు: సోమనాథ్ చేరుకోవడానికి రాజ్కోట్ లేదా పోర్బందర్ విమానాశ్రయాల నుండి రావచ్చు. రైలు మరియు రోడ్డు మార్గాలు కూడా చాలా సౌకర్యవంతంగా ఉంటాయి.
సోమనాథ్ జ్యోతిర్లింగ దర్శనం కేవలం ఒక పుణ్యక్షేత్ర సందర్శన మాత్రమే కాదు, వేల సంవత్సరాల చరిత్ర, పురాణం, మరియు ధార్మిక విశ్వాసాల సమ్మేళనాన్ని అనుభూతి చెందడం.
మరిన్ని ఇటువంటి ఆలయాల యాత్ర కోసం తెలుగు రీడర్స్ విహారి ను చూడండి.
